મૃત્યુ બાદ શરીરમાં તરતજ કેવા ફેરફાર થવાનું શરૂ થાય?

જ્યારે માણસ મૃત્યુ પામે છે, ત્યારે તેનું શરીર ઝડપી અને ઘણા ફેરફારો માંથી પસાર થાય છેકે એટલે કે શરીરનું વિઘટન થાય છે. આ ફેરફારો તબક્કાવાર થાય છે, જે હૃદય ધબકવાનું બંધ થયાની મિનિટોમાં શરૂ થાય છે. ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં શરીરના અવયવો અને કોષો તૂટવાનું શરૂ કરે છે, અમુક પેશીઓ અન્ય કરતા વધુ ઝડપથી મૃત્યુ પામે છે.

નોઈડાની હોસ્પિટલના પેથોલોજીના ડાયરેક્ટર અને એચઓડી ડૉ. ગીતુ મલ્હોત્રાના જણાવ્યા અનુસાર વિઘટનની પ્રક્રિયા લગભગ વ્યક્તિના અત્યંત ઓક્સિજન આધારિત મગજના કોષોના લીધે મિનિટોની અંદર તરત જ શરૂ થાય છે. અને વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે 3 થી 7 મિનિટની અંદર મૃત્યુ પામે છે. યકૃત, વધુ સ્થિતિસ્થાપક હોવાને કારણે, મૃત્યુ પછી એક કલાક સુધી તેના મેટાબોલિક કાર્યો ચાલુ રાખી શકે છે. લોહી સ્થાયી થવાનું શરૂ કરે છે, જે શરીરના વિકૃતિકરણ તરફ દોરી જાય છે, જેને લિવર મોર્ટિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

મૃત્યુ પછી એક કલાકની અંદર સ્કિનનો કલર ચેન્જ થાય છે અને સ્નાયુઓ લવચીકતા ગુમાવે છે. જો કે, પોસ્ટમોર્ટમના 2 થી 6 કલાક પછી સખત મોર્ટિસ, સ્નાયુઓની જડતા શરૂ થાય છે. આ એટીપી (એડેનોસિન ટ્રાઇફોસ્ફેટ) ના ઘટાડાને કારણે થાય છે, જેના કારણે સ્નાયુઓ સંકોચાય છે. નાના સ્નાયુઓ, જેમ કે પોપચા અને જડબામાં, પ્રથમ અસર પામે છે, જ્યારે મોટા સ્નાયુ પાછળથી કઠોર બને છે, 12 કલાક સુધીમાં સંપૂર્ણ જડતા સુધી પહોંચે છે. તે જ સમયે પેટમાં પાચન ઉત્સેચકો ઓટોલિસિસ નામની પ્રક્રિયામાં પેશીને તોડવાનું શરૂ કરે છે.

આ પણ વાંચો: સદગુરુ કહે છે ઈડલી, ઢોંસા, પનીર દહીં જેવા આથા વાળા ખોરાક શરીર માટે હાનિકારક

આંખો યુનિક છે કારણ કે તે 6 કલાક સુધી પોસ્ટમોર્ટમ સુધી કાર્યક્ષમ રહી શકે છે, જેનાથી કોર્નિયલ દાન શક્ય બને છે. આ ફેરફારો શરીરની પ્રણાલીના પ્રગતિશીલ ભંગાણ સાથે વિઘટનની શરૂઆતને ચિહ્નિત કરે છે, જે આગામી ઘણા દિવસો સુધી ચાલુ રહેશે.

મૃત્યુ પછી થતા ફેરફારો

મૃત્યુ પછી તરત જ (મિનિટોમાં):

• હૃદય : ધબકારા તરત જ બંધ થઈ જાય છે.
• ફેફસાં : શ્વાસ લેવાનું બંધ થાય. શરીરમાં ઓક્સિજનનો પુરવઠો અટકી જાય છે.
• મગજ : ઓક્સિજનની અછતને કારણે મગજના કોષો 3 થી 7 મિનિટમાં મૃત્યુ પામે છે.
• રક્ત : પરિભ્રમણની અછતને કારણે પુલ અને સ્થાયી થવાનું શરૂ થાય છે, જે પોસ્ટ-મોર્ટમ વિકૃતિકરણ (લિવર મોર્ટિસ) તરફ દોરી જાય છે.

આ પણ વાંચો: વિટામિન B12 શરીર માટે આટલું જરૂરી, ઉણપના લક્ષણો જાણો

1 કલાકની અંદર:

• ત્વચા : લોહીના પ્રવાહ અને પરિભ્રમણ બંધ થતાં રંગ ગુમાવે છે.
• સ્નાયુઓ : લવચીકતા ગુમાવવાનું શરૂ કરે છે, પરંતુ સખત મોર્ટિસ હજી સેટ થયું નથી.
• યકૃત : મેટાબોલિક કાર્યો બંધ કરે છે, જો કે તે એક કલાક સુધી ટકી શકે છે.

મૃત્યુ પછીના 2 થી 6 કલાક:

• આંખો : કોર્નિયા હજુ પણ 6 કલાક સુધી કાર્યક્ષમ હોઈ શકે છે, જોકે કોર્નિયા લગભગ તરત જ વિસ્તરે છે અને પ્રતિભાવવિહીન બની જાય છે.
• સ્નાયુઓ : સખત થવાનું શરૂ થઇ જાય, સખત મોર્ટિસની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે ખાસ કરીને પોપચા અને જડબા જેવા નાના સ્નાયુઓમાં.

મૃત્યુ પછી 6 થી 12 કલાક

• સ્નાયુઓ : સંપૂર્ણ કઠોર મોર્ટિસ સેટ થાય છે, મોટા સ્નાયુઓને અસર કરે છે, જેમ કે અંગો.
• પાચન તંત્ર : ઑટોલિસિસ (સ્વ-પાચન) શરૂ થાય છે કારણ કે પાચન ઉત્સેચકો પેટ અને આંતરડામાં પેશીઓને તોડી નાખે છે.