અમેરિકામાં મંદીનું સંકટ શા માટે છે? ભારત અને જાપાન સહિત વિશ્વભરના શેરબજારોમાં મોટો ઘટાડો, આગળ શું થશે?

યુએસ મંદી ફુગાવાની અસર શેર માર્કેટ પર : છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ભારત, યુએસ, જાપાન, બ્રિટન અને ચીન સહિત સમગ્ર વિશ્વમાં એક શબ્દની ચર્ચા થઈ રહી છે તે છે - યુએસ ઈન્ફ્લેશન. અમેરિકામાં મંદી એટલે સમગ્ર વિશ્વમાં આર્થિક ઉથલપાથલ અને કટોકટી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘણી વખત મંદીના અહેવાલો આવ્યા છે અને હવે ફરી એકવાર અમેરિકામાં મંદીનો ડર જોર પકડી રહ્યો છે અને સોમવારે (5 ઓગસ્ટ 2024) ભારતીય શેરબજાર ખુલતાની સાથે જ તેની અસર જોવા મળી હતી. આજે BSE ઈન્ડેક્સ સેન્સેક્સ 2600 પોઈન્ટ્સ અને NSE નિફ્ટી 790 પોઈન્ટથી વધુ તૂટ્યો હતો. તો, જાપાનના શેરબજારમાં 1987 પછીનો સૌથી મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. દક્ષિણ કોરિયામાં ઘટાડો એટલો હતો કે, શેરબજાર બંધ કરવું પડ્યું અને ટ્રેડિંગ બંધ કરવું પડ્યું.

દરેકના મનમાં એક મોટો પ્રશ્ન એ છે કે, વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા અમેરિકામાં મંદી કેમ આવી? આ મોટા અને વિકસિત દેશમાં એવું તો શું થયું કે, ચૂંટણી પહેલા મંદીનો ખતરો તોળાઈ ગયો. ચાલો આજે આ વિશે વાત કરીએ અને સમજીએ કે, અમેરિકામાં મંદીના મુખ્ય કારણો શું છે? અમેરિકામાં મંદી યુએસ ડૉલરના મૂલ્યને પણ અસર કરે તેવી અપેક્ષા છે, જે વિનિમય દરો, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વૈશ્વિક રોકાણને અસર કરશે. આના કારણે અર્થવ્યવસ્થામાં અસ્થિરતા રહેશે અને ભારત સહિત અન્ય દેશોમાં વૃદ્ધિની દ્રષ્ટિએ ચોક્કસપણે ઘણી બાબતોને અસર થશે.

અમેરિકામાં મંદીના મુખ્ય કારણો

અમેરિકામાં મંદીના ડરનું સૌથી મોટું કારણ નબળું ઉત્પાદન ડેટા છે. અમેરિકાના વોલ સ્ટ્રીટ શેરોમાં ઘટાડો આ સૌથી મોટું કારણ બન્યું. અમેરિકાના ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે, મંદી માટે આર્થિક ચિંતાઓ જવાબદાર છે. બેરોજગારીના દાવા અંદાજ કરતા વધારે છે. બજારના રોકાણકારોને ડર છે કે, અર્થવ્યવસ્થા નબળી પડી રહી છે અને અમે 8 થી 12 મહિના પછી મંદી તરફ જઈ શકીએ છીએ.

જો કે, યુ.એસ.એ 1980 થી ફુગાવાનો દરને સમાન રાખ્યો છે અને તેમાં કોઈ મોટી વધઘટ થઈ નથી. પરંતુ 2021-2022 માં કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન, ફુગાવાના દરને નોંધપાત્ર રીતે અસર થઈ હતી અને તે અપેક્ષા મુજબ ન હતો.

ડિસેમ્બર 2021 માં યુએસ ફુગાવાનો દર 7.0 ટકા હતો. અને આ ફેડરલ રિઝર્વ બેંક દ્વારા મહામારીને કારણે થતા આર્થિક પડકારોને કારણે લાગુ કરવામાં આવેલી નીતિઓને કારણે પણ હતું. સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપ, ઉપભોક્તાઓની વધતી માંગ અને વધતી જતી ઊર્જાના ભાવોએ અમેરિકાના ફુગાવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.

જો કે, આ પછી ફેડરલ બેંકે કેટલાક નક્કર પગલાં લીધા અને તેના કારણે 2022 ના અંત સુધીમાં ફુગાવો ધીમે ધીમે ઘટીને 6.5 ટકા પર આવી ગયો. જુલાઈ 2023માં અમેરિકામાં મોંઘવારી દર 3.18 ટકા હતો. ઓગસ્ટ 2023માં તે 3.67 ટકા અને સપ્ટેમ્બર 2023માં 3.70 ટકા હતો. યુએસ મોંઘવારી દર જાન્યુઆરી 2024માં 3.1 ટકા સુધી પહોંચી જશે. હાલમાં મે 2024માં અમેરિકામાં ફુગાવાનો દર 3.3 ટકા હતો.

અમેરિકામાં ફુગાવો કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI) દ્વારા માપવામાં આવે છે. CPI મૂળભૂત માલસામાન અને સેવાઓને એકીકૃત કરીને કિંમતોને ટ્રેક કરે છે.

ભારતીય શેર બજારમાં આગળ શું?

ભારતીય શેરબજારની વાત કરીએ તો, બજાર અત્યારે ટોચના તબક્કે છે. અહીંના ઘટાડા અંગે નિષ્ણાતો પહેલાથી જ આગાહી કરી ચૂક્યા છે. શેરબજારમાં કેટલાક શેરનું વેલ્યુએશન ઘણું ઊંચું થઈ ગયું છે અને આ ઘટાડાની સાથે તેમાં મોટું કરેક્શન આવી શકે છે.

1987 પછી જાપાનમાં સૌથી મોટો ઘટાડો

ભારે વેચવાલીને કારણે સોમવારે જાપાનનો સ્ટોક ઇન્ડેક્સ Nikkei-225 12 ટકાથી વધુ તૂટ્યો હતો. આ ઘટાડો યુએસ અર્થતંત્રમાં મંદી વચ્ચે આવ્યો છે. નિક્કી ઈન્ડેક્સ 4,451.28 પોઈન્ટ ઘટીને 31,458.42 પર રહ્યો હતો. શુક્રવારે તેમાં 5.8 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. છેલ્લા બે ટ્રેડિંગ સેશનમાં 18.2 ટકાના ઘટાડા સાથે તેણે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો બે દિવસનો ઘટાડો નોંધાવ્યો છે.

ઓક્ટોબર 1987માં નિક્કી 3,836 પોઈન્ટ અથવા 14.9 ટકા ઘટ્યો હતો, જેને "બ્લેક મન્ડે" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટી દરમિયાન ઓક્ટોબર 2008માં તેમાં 11.4 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. માર્ચ 2011માં ઉત્તર-પૂર્વ જાપાનમાં આવેલા પ્રચંડ ભૂકંપ અને પરમાણુ મેલ્ટડાઉન પછી 10.6 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. બેન્ક ઓફ જાપાન (BOJ) એ બુધવારે તેના મુખ્ય વ્યાજ દરમાં વધારો કર્યા પછી ટોક્યોમાં શેરના ભાવમાં ઘટાડો થયો હતો.