Express Investigation : ગૌતમ અદાણીના ભાઈ સહિત 66 ભારતીયો પાસે છે સાયપ્રસનો ગોલ્ડન પાસપોર્ટ, જાણો કેમ છે આ લોકોની ફેવરિટ જગ્યા

Express Investigation : ઉદ્યોગપતિ ગૌતમ અદાણીના મોટા ભાઈ વિનોદ અદાણી, બિઝનેસમેન પંકજ ઓસવાલ અને રિયલ એસ્ટેટ બિઝનેસમેન સુરેન્દ્ર હિરાનંદાની સહિત 66 લોકો પાસે સાયપ્રસનો ગોલ્ડન પાસપોર્ટ છે. સાયપ્રસ આઇલેન્ડ, ફ્લોટિંગ ઓફશોર કંપનીઓ માટેનું સ્થળ, શ્રીમંત ભારતીયો અને એનઆરઆઈ માટે પણ પ્રિય સ્થળ છે. આ લોકો આરામદાયક જીવન માટે અથવા તેમના દેશોમાં ગુનાહિત આરોપો અને મની-લોન્ડરિંગના કેસમાંથી સુરક્ષિત રીતે બચવા માટે નાગરિકતા શોધે છે.

'ગોલ્ડન પાસપોર્ટ' સ્કીમ, જેને 'સાયપ્રસ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રોગ્રામ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જે 2007 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, આર્થિક રીતે પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓને સાયપ્રિયટ નાગરિકત્વ આપવાની સુવિધા આપે છે, જેનાથી દેશમાં સીધા વિદેશી રોકાણને આકર્ષવામાં આવે છે. તે સાયપ્રસ સરકાર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું. 2022ના ઓડિટમાં જાણવા મળ્યું કે કુલ 7,327 વ્યક્તિઓને સાયપ્રસ પાસપોર્ટ માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જેમાંથી 3,517 "રોકાણકારો" હતા અને બાકીના તેમના પરિવારના સભ્યો હતા. આ યોજનામાં અનેક ફેરફારો થયા છે. જો કે, તેને 2020 માં નાબૂદ કરવામાં આવ્યું હતું કારણ કે ફોજદારી આરોપો, શંકાસ્પદ પાત્ર અને PEP (પોલિટિકલી એક્સપોઝ્ડ પર્સન્સ) ધરાવતા લોકો તેનો વધુ ઉપયોગ કરતા હતા.

OCCPR (ઓર્ગેનાઈઝ્ડ ક્રાઈમ એન્ડ કરપ્શન રિપોર્ટિંગ પ્રોજેક્ટ), સાયપ્રસ કોન્ફિડેન્શિયલ પ્રોજેક્ટમાં ભાગીદાર છે, જેણે 'ગોલ્ડન પાસપોર્ટ' મેળવનાર હજારો અગ્રણી વ્યક્તિઓના સમગ્ર ડેટા તેમજ સાયપ્રસ સરકાર દ્વારા તૈયાર કરાયેલા તપાસ અહેવાલો જાહેર કર્યા છે. આ દર્શાવે છે કે 2020 પછી 83 કેસમાં પાસપોર્ટ રદ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. ડેટા દર્શાવે છે કે 2014 થી 2020 ની વચ્ચે 66 ભારતીયો સાયપ્રસ પાસપોર્ટ મેળવવામાં સફળ થયા છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સરેરાશ ત્રણ મહિનાથી એક વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો.

સાયપ્રિયોટ નાગરિકતા માટે પ્રારંભિક અરજદારોમાં ગૌતમ અદાણીના મોટા ભાઈ વિનોદ શાંતિલાલ અદાણી હતા, જેમના ઓફશોર હોલ્ડિંગની વિગતો જાન્યુઆરી 2023ના હિંડનબર્ગ રિપોર્ટમાં આપવામાં આવી હતી. વિનોદ અદાણી (સૌથી ધનાઢ્ય એનઆરઆઈ તરીકે નોંધાયેલ) 1990 ના દાયકાની શરૂઆતથી દુબઈમાં છે પરંતુ તેમની પાસે સાયપ્રસ પાસપોર્ટ છે. OCCRP ડેટા તેમને રેકોર્ડ પર એક 'રોકાણકાર' તરીકે સૂચિબદ્ધ કરે છે જેણે 3 ઓગસ્ટ, 2016ના રોજ 'ગોલ્ડન પાસપોર્ટ' સ્કીમ માટે અરજી કરી હતી. માંડ ત્રણ મહિનામાં, 25 નવેમ્બર 2016ના રોજ, તેની અરજી મંજૂર કરવામાં આવી અને તેને સાયપ્રિયોટની નાગરિકતા આપવામાં આવી.

વિનોદ અદાણીનું નામ અગાઉ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ-આઈસીઆઈજે ઓફશોર તપાસમાં સામે આવ્યું હતું. 1994માં બહામાસમાં GA ઇન્ટરનેશનલ ઇન્ક. નામની કંપનીની સ્થાપના કરવા બદલ વિનોદ અદાણીનું નામ 2016ના પનામા પેપર્સમાં પણ આવ્યું છે. વિનોદ અદાણીનું નામ બ્રિટિશ વર્જિન આઇલેન્ડ કંપની હિબિસ્કસ આરઇ હોલ્ડિંગ્સ લિમિટેડના સમાવેશ માટે 2021ના પેન્ડોરા પેપર્સમાં દેખાયું હતું.

સાયપ્રસની નાગરિકતા મેળવનાર અન્ય અગ્રણી ભારતીય ઉદ્યોગપતિ પંકજ ઓસ્વાલ અને તેમની પત્ની રાધિકા ઓસ્વાલ છે. તેઓ બુરપ હોલ્ડિંગ્સ લિમિટેડના સ્થાપક છે. ઓસ્વાલ પરિવાર તાજેતરમાં સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં 200 મિલિયન ડોલરમાં વિશ્વના સૌથી મોંઘા ઘરોમાંથી એક ખરીદવા માટે ચર્ચામાં આવ્યો હતો. એકવાર પંકજ ઓસ્વાલે તેની સાયપ્રસની નાગરિકતા મેળવી, તેણે સાયપ્રોલ લિમિટેડ બંધ કરી દીધી.

13 ઓક્ટોબર 2020 ના રોજ, સાયપ્રસના મંત્રી પરિષદે તેની જોગવાઈઓના ક્રોનિક નબળાઈઓ અને અપમાનજનક શોષણને ટાંકીને 'ગોલ્ડન પાસપોર્ટ' યોજનાને તબક્કાવાર બહાર કરવાનો નિર્ણય કર્યો. OCCRP અને અન્ય મીડિયા દ્વારા સાયપ્રસ ગોપનીય તપાસ માટે મોકલવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબમાં, સાયપ્રસના આંતરિક મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી કે તેઓએ 233 વ્યક્તિઓની નાગરિકતા છીનવી લેવાનો નિર્ણય કર્યો છે અને તેમાંથી 68 વ્યક્તિઓ રોકાણકારો છે અને 165 પરિવારના સભ્યો છે.

સાયપ્રસ પાસપોર્ટ રદ કરવાની સૂચિત યાદીમાં માત્ર એક ભારતીય છે. અનુભવ અગ્રવાલનો પાસપોર્ટ રદ કરવામાં આવશે. તેમનો 'ગોલ્ડન પાસપોર્ટ' 2 નવેમ્બર, 2016ના રોજ ચાર મહિનામાં મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો. નિકોલાટોસ કમિશનના તપાસ અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે અનુભવ અગ્રવાલ નેશનલ સ્પોટ એક્સચેન્જ લિમિટેડ (NSEL) કૌભાંડમાં સંડોવાયેલા હતા અને તેઓ નાગરિકતા માટેની તેમની અરજીમાં શંકાસ્પદ કંપનીઓ સાથેના તેમના સંબંધોને જાહેર કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા.

અનુભવ અગ્રવાલ NSEL કૌભાંડમાં મુખ્ય આરોપી છે, જેમાં રોકાણકારો સાથે રૂ. 3,600 કરોડની છેતરપિંડી કરવામાં આવી હતી. ઓગસ્ટ 2020 માં અબુ ધાબીમાં તેની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને જૂન 2020 માં એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) દ્વારા તેની મિલકતો જપ્ત કરવામાં આવી હતી.

અગ્રવાલ એવા ભારતીયોની યાદીમાં એકલા નથી જેમણે સાયપ્રસનું નાગરિકત્વ મેળવ્યું છે અને ભારતીય કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ સાથે સંબંધો જાળવી રાખ્યા છે, પરંતુ હવે નિષ્ક્રિય રોકાણ યોજના હેઠળ સાયપ્રસ પાસપોર્ટ મેળવવામાં સફળ થયા છે.

નેસામાની મારન મુથુ (એમજીએમ મારન તરીકે ઓળખાય છે) એ તમિલનાડુના વેપારી અને તમિલનાડુ મર્કેન્ટાઇલ બેંક લિમિટેડના ભૂતપૂર્વ ચેરમેન છે, જેમણે 2016માં સાયપ્રિયોટ નાગરિકત્વ મેળવ્યું હતું. તેમની અરજી માત્ર બે મહિનામાં મંજૂર કરવામાં આવી હતી. 2017માં તેના બંને બાળકોને પણ નાગરિકતા મળી હતી.

એમજીએમ મારન અને તેમની કંપની એગ્રીફુરન ઈન્ડસ્ટ્રીઝ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ ભારતમાં ઈડીના નિશાના પર છે. ડિસેમ્બર 2022માં તેમની રૂ. 293 કરોડની સંપત્તિ એટેચ કરવામાં આવી છે કારણ કે મારને રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયાની મંજૂરી વિના સિંગાપોરની બે કંપનીઓમાં સમાન વિદેશી રોકાણ કર્યું હતું.

EDએ સત્તાવાર નિવેદનમાં MGM મારનની સાયપ્રસ નાગરિકતાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. "એમજીએમ મારને ભારતીય કાયદાની પહોંચથી બચવા માટે તેની ભારતીય નાગરિકતા સોંપી દીધી," ED એ દાવો કર્યો. તેમાં એ પણ જાણવા મળ્યું કે એમજીએમ મારને સધર્ન એગ્રીફ્યુરન ઇન્ડસ્ટ્રીઝ પ્રાઇવેટ લિમિટેડમાંથી વિદેશી સીધા રોકાણની આડમાં તેમની સંપત્તિ ભારતીય કાયદા અમલીકરણમાં ટ્રાન્સફર કરી હતી. લોકોને એજન્સીઓની પહોંચથી દૂર રાખવા માટે ભારતમાંથી વિદેશમાં ટ્રાન્સફર કરી રહ્યા છીએ."

ગોલ્ડન પાસપોર્ટ મેળવનારાઓમાં ઉત્તર પ્રદેશના બિઝનેસમેન વીરકરણ અવસ્થી અને તેમની પત્ની રિતિકા અવસ્થીનો સમાવેશ થાય છે. તેણે પણ 2016માં નાગરિકતા મેળવી હતી (ડેટા બતાવે છે કે રિતિકાને 20 દિવસમાં મંજૂર કરવામાં આવી હતી) અને તે લંડન ગયો. પરંતુ વર્ષો પછી, પહેલા ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ, પછી દિલ્હી પોલીસ અને પછી EDએ તેનો પીછો શરૂ કર્યો. તેમના પર આરોપ છે કે આ બંનેએ બુશ ફૂડ્સ ઓવરસીઝ પ્રાઈવેટ લિમિટેડના ડિરેક્ટર તરીકે ઘઉં અને ડાંગરની ખરીદીના નામે ખેડૂતો સાથે છેતરપિંડી કરી હતી.

તેને ફરાર જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો અને ઓક્ટોબર 2019માં તેની લંડનમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. નવેમ્બર 2020 માં, ED એ આ કેસમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરી, જેમાં રૂ. 750 કરોડની આર્થિક છેતરપિંડીનો આરોપ મૂક્યો, અને તેના પ્રત્યાર્પણને આખરે ડિસેમ્બર 2021 માં યુકેની અદાલતો દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી.