India : ભારતના 2025 માં યુકે, ઓમાન અને ન્યુઝીલેન્ડ સાથે મુક્ત વેપાર કરાર; સામાન્ય લોકોને શું ફાયદો થશે?

India Free Trade Agreements Benefits : વર્ષ 2025માં મુક્ત વેપાર કરારના આધારે ભારતીય અર્થતંત્રને ઘણો ફાયદો થવાની અપેક્ષા છે. આ વર્ષે, કેન્દ્ર સરકાર મુખ્યત્વે ત્રણ મુક્ત વેપાર કરારો કરવામાં સફળ થઇ છે. સૌ પ્રથમ, જુલાઈ 2025 માં, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમની લંડનની મુલાકાત દરમિયાન, ચાર વર્ષની વાટાઘાટો પછી બ્રિટીશ વડા પ્રધાન સ્ટારમર સાથે મુક્ત વેપાર કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. ત્યારબાદ ડિસેમ્બરમાં ભારતે આ દિશામાં ઝડપી પ્રગતિ કરી હતી અને ત્રીજા સપ્તાહમાં બે દેશો ઓમાન અને ન્યૂઝીલેન્ડ સાથે આ કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

ન્યૂઝીલેન્ડ સાથેનો વેપાર કરાર ઝડપી ગતિએ આગળ વધ્યો હતો અને માત્ર નવ મહિનાના સમયગાળામાં પરસ્પર સહમત થયા હતા. 22 ડિસેમ્બરે બંને દેશોના વડાપ્રધાનો ટેલિફોન પર વાતચીત કરીને તેની સાથે સંમત થયા હતા. વડાપ્રધાન મોદીની ઓમાન યાત્રા દરમિયાન 18 ડિસેમ્બરે બંને દેશોના વિદેશ પ્રધાનો દ્વારા ઓમાન સાથેના કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. પહેલેથી જ ભારતે મોરેશિયસ, દુબઈ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુરોપિયન ફ્રી ટ્રેડ એસોસિએશન સાથે FTA (ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.

મુક્ત વેપાર કરારનો ઉદ્દેશ્ય

મુક્ત વેપાર કરાર અથવા એફટીએ એ બે અથવા વધુ દેશો વચ્ચેનો કરાર છે જેમાં દેશો માલ અને સેવાઓના વેપાર, રોકાણકારોના રક્ષણ અને બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારોને અસર કરતી કેટલીક જવાબદારીઓને લગતી વિવિધ બાબતો પર સંમત થાય છે. આવા કરારનો મુખ્ય હેતુ મ્યુચ્યુઅલ બિઝનેસ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પર વસૂલવામાં આવતા વિવિધ કરના દરોને ઘટાડવાનો અથવા સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાનો છે, જેથી નાણાકીય નફામાં વધારો થાય.

બીજો ઉદ્દેશ બંને દેશો વચ્ચે નાગરિકો માટે રોજગારીની તકો વધારવાનો અને નાણાકીય રોકાણ માટે વિવિધ તકો ઊભી કરવાનો છે. ભારત આ તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું હોય તેવું લાગે છે અને તેનું વલણ વિવિધ દેશોને આશ્ચર્યજનક અને ચિંતિંત કરી રહ્યું છે. દલીલ છે કે, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આ બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન, તેમની ટેરિફ નીતિઓએ સમગ્ર દુનિયાને મૂંઝવણમાં મૂકી દીધી છે અને ભારત શરૂઆતથી જ આર્થિક સંકટમાં છે, કારણ કે ટ્રમ્પ તરફથી ભારત વિરુદ્ધ ઇરાદાપૂર્વકનો પક્ષપાત છે. આ બધાની વચ્ચે ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો સતત નબળો પડી રહ્યો છે.

હકીકતમાં, ડોલર સામે રૂપિયાની ઐતિહાસિક 91 રૂપિયાની સપાટી પણ આર્થિક કટોકટીનું પ્રતીક છે. આ બધાની વચ્ચે, ભારત સરકારે FTA દ્વારા વિશ્વના ઘણા વિકસિત દેશો સાથે તેની વેપાર ભાગીદારી વધારવી એ એક સારું રાજદ્વારી પગલું છે અને મજબૂત આર્થિક નીતિ પણ છે.

હિત નો પ્રશ્ન

આ ત્રણ મુખ્ય કરારો પર જો આપણે ભારતીય પક્ષની વાત કરીએ તો ભારત અને ઇંગ્લેન્ડના પરસ્પર વેપાર વ્યવહારમાં ભારતને નફો થઈ રહ્યો છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં, નવેમ્બર 2025 સુધીમાં, યુકે એ ભારતમાં 19 અબજ પાઉન્ડની નિકાસ કરી હતી, જ્યારે ભારતમાંથી આયાત લગભગ 28 અબજ પાઉન્ડ હતી.

ભારત યુકે માટે પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે તેનો દસમો સૌથી મોટો વૈશ્વિક વેપારી ભાગીદાર છે. જો કે, યુકેની કુલ નિકાસમાં ભારતનો હિસ્સો માત્ર ત્રણ ટકાની આસપાસ છે. તો બ્રિટન ભારત માટે પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે અમેરિકા અને ચીન પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડે છે.

ભારત મુખ્યત્વે ઇંગ્લેન્ડથી સોનું, લોખંડ, એલ્યુમિનિયમ, દારૂ અને વિવિધ કારની આયાત કરે છે. તેથી, શક્ય છે કે ટેક્સના દરમાં ઘટાડાથી ગ્રાહકને સીધો ફાયદો થાય અને કાચા માલના ભાવમાં પણ ઘટાડો જોવા મળે. આ ઉપરાંત, ભારત યુકેને કપડાંનો વિશ્વનો ચોથો સૌથી મોટો સપ્લાયર છે અને આ કરાર પછી ભારતની ભાગીદારી વધવાની અપેક્ષા છે, જે ભારતના કાપડ ઉદ્યોગને પણ મોટો નફો કરાવશે.

સંતુલનની પરીક્ષા

ઓમાન સાથેના પારસ્પરિક વ્યવહારોમાં ભારતને ખોટમાં છે અને હાલમાં તે લગભગ બે અબજ યુએસ ડોલરની આસપાસ છે. ઑક્ટોબર, 2025ના આંકડાના આધારે, ઓમાને ભારતમાંથી USD 628 મિલિયનના માલની નિકાસ કરી હતી, જ્યારે ભારતમાંથી ખરીદી માત્ર USD 340 મિલિયનની આસપાસ હતી. ઓમાન સાથેની મુક્ત વેપાર સમજૂતી ભારત માટે ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના પુરવઠામાં અને સ્થાનિક બજારમાં તેમના ભાવને નિયંત્રિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવા જઈ રહી છે. ઉપરાંત બંને દેશોના ટેક્સ રેટ નાબૂદ કરવા પર પરસ્પર સમજૂતી થવાથી ભારતના ચોખા ઉદ્યોગને તેનાથી ઘણો નફો થશે. ઓમાનમાં લગભગ આઠ લાખ ભારતીયો રહે છે અને આ કરારથી તેમની વ્યક્તિગત આવક પણ વધશે, જે ભારતમાં વાર્ષિક લગભગ બે અબજ યુએસ ડોલરની સમકક્ષ રેમિટન્સ લાવવાની અપેક્ષા છે.

ન્યુઝીલેન્ડ અને ભારત વચ્ચેના પરસ્પર વ્યવહારમાં ભારતને ફાયદો છે. જૂન 2025 સુધીના આંકડા મુજબ, ભારતે યુએસને લગભગ 3.68 અબજ ડોલરની નિકાસ કરી છે, જ્યારે આયાત માત્ર 1.79 અબજ ડોલરની આસપાસ છે. ભારત મુખ્યત્વે ન્યુઝીલેન્ડથી ડેરી પેદાશો, ઊન વગેરે ખરીદે છે અને મુખ્યત્વે ન્યુઝીલેન્ડને દવાઓ અને રિફાઇનરી પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનું વેચાણ કરે છે. ન્યુઝીલેન્ડ અને ભારત વચ્ચેની એફટીએ આઈટી કંપનીઓ, પ્રવાસન, બેંકિંગ ક્ષેત્ર, આરોગ્ય વગેરેને મુખ્યત્વે ભારતના સેવા ક્ષેત્ર હેઠળ વિસ્તરણ કરવાની તક પૂરી પાડશે અને ન્યુઝીલેન્ડમાં વિવિધ ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે રોજગારીની તકો ખોલશે. અત્યારે ન્યૂઝીલેન્ડમાં લગભગ ત્રણ લાખ ભારતીયો રહે છે, જે ત્યાંની વસ્તીના પાંચ ટકા છે.

ડોલર નો બોજ

એક વાત સમજવાની બાકી છે કે, શું ભારત આ તમામ દેશો સાથે થઇ રહેલી પરસ્પર લેવડદેવડને  ડોલરથી દૂર રાખીને કરી શકે છે કે કેમ. જો આવું શક્ય હોય તો ચોક્કસપણે ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાની નબળાઈ પર અંકુશ લગાવી શકાય છે. અમેરિકન ટેરિફ દરોને કારણે મે થી નવેમ્બર દરમિયાન અમેરિકામાં ભારતની નિકાસમાં લગભગ 21 ટકાનો ઘટાડો થયો છે અને તેને દૂર કરવા માટે ભારતમાં સ્થાનિક સ્તરે જીએસટીમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. તેમ છતાં, ભારતને એફટીએ બાજુએ સકારાત્મક તરીકે જોવું જોઈએ.