NCERT Class 8 Social Science Book 2026: એનસીઈઆરટી ધોરણ 8નું નવું પુસ્તક રજૂ, હવે વિદ્યાર્થીઓ ભણશે 'ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટ્રાચાર' વિશે

NCERT Class 8 Social Science Book 2026: નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) એ સોમવાર, 23 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ ધોરણ 8 ના સામાજિક વિજ્ઞાનના નવા પાઠ્યપુસ્તકનું વિમોચન કર્યું હતું. આ વખતે "આપણા સમાજમાં ન્યાયતંત્રની ભૂમિકા" પ્રકરણ હેઠળ "ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર" પર એક અલગ વિભાગ ઉમેરવામાં આવ્યો છે. 

જૂના પાઠ્યપુસ્તકમાં ફક્ત ન્યાયતંત્રની રચના, સ્વતંત્ર ન્યાયતંત્રની વિભાવના અને ન્યાયની પહોંચની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી, જ્યારે નવા પાઠ્યપુસ્તકમાં ન્યાયતંત્ર સામેના પડકારો, ભ્રષ્ટાચાર અને પેન્ડિંગ કેસ જેવા વિષયો પણ આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

ન્યાયતંત્ર સામેના પડકારો: ભ્રષ્ટાચાર અને પેન્ડિંગ કેસ

નવા પાઠ્યપુસ્તકમાં ન્યાયતંત્ર સામેના મુખ્ય પડકારો તરીકે પ્રકાશિત મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:

• ન્યાયતંત્રના વિવિધ સ્તરે ભ્રષ્ટાચાર
• ન્યાયાધીશોની પૂરતી સંખ્યામાં અભાવ
• જટિલ કાનૂની પ્રક્રિયાઓ
• નબળું માળખાગત માળખું
• કેસોનો મોટો બેકલોગ

સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઇકોર્ટમાં પેન્ડિંગ કેસોના આંકડા

પાઠ્યપુસ્તકમાં આપવામાં આવેલા અંદાજિત ડેટા અનુસાર, સુપ્રીમ કોર્ટથી જિલ્લા અદાલતોમાં પેન્ડિંગ કેસ નીચે મુજબ છે.

કોર્ટનો પ્રકાર    પેન્ડિંગ કેસોની સંખ્યા
ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટ    આશરે 81,000
ભારતની હાઇકોર્ટ    આશરે 62,40,000
જિલ્લા અને ગૌણ અદાલતો    આશરે 4,70,00,000

આ પહેલી વાર છે જ્યારે NCERT ધોરણ 8 ના પાઠ્યપુસ્તકમાં ન્યાયતંત્રની સ્થિતિનો ઉલ્લેખ આટલા સ્પષ્ટ ડેટા સાથે કરવામાં આવ્યો છે.

CPGRAMS અને ફરિયાદ પદ્ધતિનો ઉલ્લેખ

પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે ન્યાયાધીશો આચારસંહિતા દ્વારા સંચાલિત થાય છે જે કોર્ટરૂમની અંદર અને બહાર તેમના વર્તનને નિયંત્રિત કરે છે. વધુમાં ફરિયાદો માટે સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CPGRAMS) નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. પુસ્તક અનુસાર, 2017 અને 2021 વચ્ચે 1,600 થી વધુ ફરિયાદો મળી હતી.

સંસદ દ્વારા ન્યાયાધીશોને દૂર કરવાની કાર્યવાહી

પુસ્તક એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે ગંભીર આરોપોની સ્થિતિમાં, સંસદ મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ પસાર કરીને ન્યાયાધીશને દૂર કરી શકે છે. આ પ્રક્રિયા યોગ્ય તપાસ પછી અને ન્યાયાધીશને પોતાનો કેસ રજૂ કરવાની સંપૂર્ણ તક આપવામાં આવે તે પછી જ પૂર્ણ થાય છે.

ભૂતપૂર્વ CJI B.R. ગવઈનું નિવેદન

નવા પુસ્તકમાં જુલાઈ 2025 માં ભારતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ B.R. ગવઈના નિવેદનનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરવર્તણૂકના બનાવો બહાર આવ્યા છે, જેનાથી લોકોનો વિશ્વાસ ઓછો થયો છે. તેમણે લોકશાહી માટે પારદર્શિતા અને જવાબદારીને આવશ્યક ગણાવી હતી.

ચૂંટણી બોન્ડ પર સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય

ધોરણ 8 માટે નવા સામાજિક વિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તકમાં આ નવો પ્રકરણ વિદ્યાર્થીઓ માટે ચર્ચા કરવા માટે બે ઉદાહરણો પણ પૂરા પાડે છે: ચૂંટણી બોન્ડ યોજના અને માહિતી ટેકનોલોજી અધિનિયમ.

આ નવા NCERT પાઠ્યપુસ્તક મુજબ, 2018 માં, સરકારે ચૂંટણી ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રજૂ કરી હતી, જેના હેઠળ દાતાઓની ઓળખ ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી. જો કે, ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે પાછળથી તેને ગેરબંધારણીય જાહેર કર્યું, અને કહ્યું કે મતદારોને રાજકીય પક્ષોને કોણ ભંડોળ પૂરું પાડી રહ્યું છે તે જાણવાનો અધિકાર છે.

બીજા ઉદાહરણ તરીકે ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ પરના નવા પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે 2009ના સુધારા પછી, એક જોગવાઈ ઉમેરવામાં આવી હતી જે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ માટે જેલની સજાનું કારણ બની શકે છે. 2015માં કાયદાના એક વિદ્યાર્થીએ આ જોગવાઈને કોર્ટમાં પડકારી હતી, અને સુપ્રીમ કોર્ટે તેને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા વિરુદ્ધ ગણાવીને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી હતી.

નવી શિક્ષણ નીતિ 2020 હેઠળ ફેરફારો

NCERT રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ અને નવા રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ માળખા (NCF) હેઠળ ધોરણ 1 થી 8 માટે નવા પાઠ્યપુસ્તકો વિકસાવી રહ્યું છે. અગાઉના પાઠ્યપુસ્તકો 2005ના NCF પર આધારિત હતા, જેને COVID-19 પછી "તર્કસંગત" બનાવવામાં આવ્યા હતા.

શું બદલાયું અને આ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

આ પહેલી વાર છે જ્યારે ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચારની શાળાના પાઠ્યપુસ્તકમાં ખુલ્લેઆમ ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જેમાં માત્ર ભ્રષ્ટાચાર જ નહીં પરંતુ અદાલતોમાં પેન્ડિંગ કેસોના નક્કર ડેટાનો પણ સમાવેશ થાય છે, અને સુપ્રીમ કોર્ટના સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદાઓને ઉદાહરણ તરીકે ટાંકવામાં આવ્યા છે.

આ નવા ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તક દ્વારા, NCERT એ વિદ્યાર્થીઓને ન્યાયતંત્રની જવાબદારી અને પારદર્શિતા પર ચિંતન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા છે. 

આ પણ વાંચોઃ- Study in Canada: કેનેડાથી ભારતીયો માટે ખરાબ સમાચાર, સ્ટડી પરમિટના નિયમોમાં થયો ફેરફાર, જાણો શું થશે અસર?

NCERT દ્વારા આ ફેરફાર ફક્ત વિદ્યાર્થીઓને સંસ્થાકીય માળખા વિશે માહિતી આપવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમને લોકશાહી સંસ્થાઓ સામેના પડકારો અને સુધારા પ્રક્રિયાઓનો પરિચય પણ કરાવે છે.