World Hindi Day 2024: વિશ્વ હિન્દી દિવસ કેમ ઉજવાય છે? જાણો શબ્દોની રસપ્રદ કહાણી

Vishwa Hindi Diwas 2024: વિશ્વ હિન્દી દિવસ દર વર્ષે 10 જાન્યુઆરીએ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ 'હિન્દી ભાષા'ને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ અવસર પર, ચાલો જાણીએ હિન્દીમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતા કેટલાક શબ્દો વિશે જેની મૂળ કહાણી ખૂબ જ રસપ્રદ છે.

વર્ષ 1990માં 'રાજકમલ પ્રકાશન' દ્વારા પ્રખ્યાત ભાષાવૈજ્ઞાનિક અને ભાષાશાસ્ત્રી પ્રોફેસર ભોલાનાથ તિવારીનું પુસ્તક 'શબ્દો કા જીવન' પ્રકાશિત થયું હતું. આ પુસ્તકના પહેલા જ પ્રકરણમાં પ્રોફેસર તિવારી શબ્દોના જન્મની કહાણી કહે છે.

ભાષાશાસ્ત્રીઓ ઉદાહરણો સાથે સમજાવે છે કે અવાજ, સ્વરૂપ, રંગ, વ્યક્તિનું નામ, સ્થળનું નામ, કાર્ય વગેરેના આધારે શબ્દો કેવી રીતે બને છે. આ લેખમાં, આપણે વ્યક્તિઓ અને સ્થાનોના નામ પરથી ઉતરી આવેલા કેટલાક શબ્દો વિશે જાણીશું, જેનો આપણે રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગ કરીએ છીએ.

સેન્ડો ગંજીનો 'સેન્ડો' એક પહેલવાન હતો

હિન્દીમાં, 'સેન્ડો' નો અર્થ એ છે કે બનિયાન અથવા ગંજી જેમાં હાથ અથવા બાંય હોતી નથી. સેન્ડો મૂળ રીતે એક પહેલવાનનું નામ હતું જેણે સૌપ્રથમ આ પ્રકારની બનિયાન પહેરી હતી. પાછળથી, આ ખાસ પ્રકારની બનિયાનનું નામ તે કુસ્તીબાજના નામ પરથી પડ્યું. સેન્ડો મૃત્યુ પામ્યો પરંતુ તેનું નામ આ સ્વરૂપમાં અમર થઇ ગયું છે.

સુરતી, ચીની (ખાંડ) અને મિસ્ત્રીના નામની વાર્તા

ભોલાનાથ તિવારી તેમના પુસ્તકમાં સમજાવે છે કે સુરતી, ચીની અને મિસ્ત્રી શબ્દોનો સ્થળના નામ પરથી કેવી રીતે ઉદભવ થયો છે. ગુજરાતના પ્રખ્યાત શહેર સુરતને એક સમયે પોર્ટુગીઝોએ પોતાનું મથક બનાવ્યું હતું. પોર્ટુગીઝ સુરતથી ભારતના ઘણા વિસ્તારોમાં તમાકુ મોકલતા હતા.

જેમ જેમ પોર્ટુગીઝ તમાકુનો વેપાર વધતો ગયો તેમ તેમ ઘણી જગ્યાએ 'સુરત'થી આવતા તમાકુને 'સુરતી' અથવા 'સુર્તી' કહેવા લાગ્યા. આજે પણ હિન્દી પ્રદેશના ઘણા પૂર્વ વિસ્તારોમાં ખાદ્ય તમાકુને 'સુરતી' કહેવામાં આવે છે.

તેવી જ રીતે, 'ચીની' (ખાંડ) શબ્દ 'ચીન' પર આધારિત છે. 'સુગર' જે સ્વરૂપમાં આજે ઉપલબ્ધ છે તે સૌપ્રથમ ચીનમાં બનાવવામાં આવી હતી. એ જ રીતે 'મિસ્ત્રી' ઇજિપ્ત (દેશ) સાથે સંબંધિત છે. 'મિસ્ત્રી' શબ્દ ત્યાંથી ભારતમાં આવ્યો.

નકશાના પુસ્તકને એટલાસ કેમ કહેવામાં આવે છે?

'એટલસ' શબ્દ, હિન્દી શબ્દ ન હોવા છતાં, હિન્દીનો પોતાનો બની ગયો છે. નકશાઓના પુસ્તકને 'એટલસ' કહેવામાં આવે છે. તેની ઉત્પત્તિની વાર્તા ખૂબ જ વિચિત્ર છે. 'એટલસ' એક રાક્ષસ હતો, જેનું નામ ગ્રીક પૌરાણિક કથાઓમાં જોવા મળે છે. વાર્તાઓ અનુસાર, 'એટલસ' એ સ્તંભોનો રક્ષક હતો જેના પર સ્વર્ગ છે.

બીજી માન્યતા એવી છે કે 'એટલસ' એ આખી દુનિયાને પોતાના ખભા પર ઉપાડી લીધી હતી. એવું પણ કહેવાય છે કે 'એટલસ' એકવાર ભગવાન સામે લડવા માટે સંમત થયો અને પરિણામે તેને પર્વત બનવાનો શ્રાપ મળ્યો. આજે પણ આફ્રિકામાં 'એટલાસ' નામનો એક પર્વત છે અને લોકો માને છે કે તેના પર સ્વર્ગ છે.

પ્રખ્યાત ભૂગોળશાસ્ત્રી જ્હોન મરકેટર (1512-1596) ને નકશાના પુસ્તક માટે આ નામનો ઉપયોગ કરવાનો શ્રેય આપવામાં આવે છે. તેમણે તેમના નકશાઓના પુસ્તકના કવર પર એક ફોટો મૂક્યો હતો જેમાં એક રાક્ષસ વિશ્વને તેના ખભા પર લઈ ગયો હતો. તેની નીચે 'એટલાસ' શબ્દ છપાયેલો હતો. તેના કારણે, આ શબ્દ નકશાની ચોપડી માટે લોકપ્રિય બન્યો અને હવે આ શબ્દ ઘણીવાર 'નકશાઓના પુસ્તકના અર્થમાં વપરાય છે.

વિશ્વ હિન્દી દિવસ શા માટે ઉજવવામાં આવે છે?

14 સપ્ટેમ્બર, 1949ના રોજ, બંધારણ સભાએ હિન્દીને સત્તાવાર ભાષા તરીકે અપનાવી, તેથી, 14 સપ્ટેમ્બરને રાષ્ટ્રીય હિન્દી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. છેલ્લા 18 વર્ષથી એટલે કે 2006 થી 10 જાન્યુઆરીએ વિશ્વ હિન્દી દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. વિશ્વ હિન્દી દિવસ એ દિવસના સંદર્ભમાં ઉજવવામાં આવે છે જ્યારે પ્રથમ વખત વિશ્વ હિન્દી પરિષદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ 1975માં 10 જાન્યુઆરીએ મહારાષ્ટ્રના નાગપુરમાં પ્રથમ વિશ્વ હિન્દી સંમેલનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.