ગુજરાતમાં કસ્ટોડિયલ ડેથ ખુબ જ મોટો ચિંતાનો વિષય: કાયદાની પેનલે અહેવાલ રજૂ કર્યો, 'પોલીસ શક્તિનો દુરુપયોગ કરી રહી'

પરિમલ ડાભી : ગુજરાતમાં કસ્ટોડિયલ ડેથની વધતી જતી ઘટનાઓને "મોટી સાર્વજનિક ચિંતાનો વિષય" ગણાવતા, ગુજરાત સ્ટેટ લો કમિશન (SLC) એ તાજેતરમાં રાજ્ય સરકારને એક અહેવાલ સુપરત કર્યો છે, જેમાં અનેક સૂચનો કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે એ પણ ધ્યાન દોર્યું છે કે, 2021 માં પોલીસ કર્મચારીઓ સામે નોંધાયેલ એક પણ કેસમાં કોઈને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા નથી.

જુલાઈમાં સરકારને સુપરત કરાયેલા અહેવાલમાં, SLC ના અધ્યક્ષ, જસ્ટિસ (નિવૃત્ત) એમબી શાહે પોલીસને બંધારણીય માળખામાં કામ કરવા માટે સંવેદનશીલ બનાવવા, વિડિયો-ઓડિયો સક્ષમ સીસીટીવી કેમેરા લગાવીને પારદર્શિતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સુધારાની જરૂરિયાત સૂચવી છે. પોલીસ સ્ટેશનો અને જેલો, તેમના સત્તાવાર હોદ્દાનો દુરુપયોગ કરનારા પોલીસ કર્મચારીઓ સામે કડક કાયદાકીય પગલાં લેવા, કેદીઓની નિયમિત આરોગ્ય તપાસ કરવા અને અટકાયત કરાયેલા લોકો પાસેથી પુરાવા એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયામાં વિશેષતા ધરાવતી વિશિષ્ટ પૂછપરછ ટીમો રાખવાના સૂચનો કરવામાં આવ્યા છે.

'કસ્ટોડિયલ ડેથની અનિચ્છનીય ઘટનાઓને રોકવા માટે કાયદા અમલીકરણ એજન્સી પર યોગ્ય નિયંત્રણ રાખવાના સૂચનો' શીર્ષકનો અહેવાલ રાજ્યના વિધાનસભા અને સંસદીય બાબતોના વિભાગને સુપરત કરવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ શાહે ગોવામાં ગેરકાયદેસર ખાણકામની તપાસ માટે તપાસ પંચ અને કાળા નાણાંની તપાસ માટે વિશેષ તપાસ ટીમનું નેતૃત્વ કર્યું છે.

ફેબ્રુઆરીમાં, રાજ્યસભાને ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા જાણ કરવામાં આવી હતી કે, 2017 અને 2022 ની વચ્ચે, ગુજરાતમાં સમગ્ર દેશમાં કસ્ટોડિયલ મૃત્યુના સૌથી વધુ - 80 - કેસ નોંધાયા હતા.

તેના અહેવાલમાં, SLC એ વિવિધ પ્રકાશનોના અહેવાલોને ટાંક્યા છે, જે ગુજરાતમાં કસ્ટોડિયલ ડેથના વધતા જતા વલણને દર્શાવે છે. ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, એનસીઆરબી ડેટાના આધારે - જે તેના અહેવાલમાં એસએલસી દ્વારા પણ ટાંકવામાં આવ્યું છે - ગુજરાતમાં 2021 માં સતત બીજા વર્ષે સૌથી વધુ 23, કસ્ટોડિયલ મૃત્યુ નોંધાયા હતા. 2020 માં, તે આવા 15 કેસ નોંધાયા હતા - એટલે કે, 53 ટકાનો વધારો.

SLC એ 'NCRB - Crimes in India: 2021' રિપોર્ટમાંથી કસ્ટોડિયલ ગુનાઓ અને પોલીસ કર્મચારીઓ સામેની ફરિયાદોના પ્રકરણનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, “...પોલીસ કસ્ટડી/લોક-અપમાં મૃત્યુને લગતી આંકડાકીય માહિતી (રિમાન્ડ પર ન હોય તેવા વ્યક્તિઓ). ગુજરાતમાં 22 લોકો પોલીસ કસ્ટડી દરમિયાન (જોકે રિમાન્ડ પર ન હોવા છતાં) 2021માં મૃત્યુ પામ્યા હોવાનું કહેવાય છે. નવ કેસોમાં મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસના આદેશ આપવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે 11 કેસમાં ન્યાયિક તપાસના આદેશ આપવામાં આવ્યા હતા. વધુમાં, ચાર કેસ નોંધવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી બેમાં ચાર્જશીટ (દાખલ કરવામાં આવી હતી). વધુમાં, 12 પોલીસકર્મીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને નવને ચાર્જશીટ કરવામાં આવી હતી,”

અહેવાલાં ઉમેર્યું હતું કે, રિમાન્ડમાં રહેલા વ્યક્તિઓ વચ્ચે પોલીસ કસ્ટડી/લોક-અપમાં થયેલા મૃત્યુને લગતા ડેટા મુજબ, 2021માં ગુજરાતમાં એક વ્યક્તિનું મૃત્યુ થયું હતું અને મેજિસ્ટ્રેટ તપાસનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, 2021માં ગુજરાતમાં 23 લોકો પોલીસ કસ્ટડીમાં અથવા લોક-અપમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. પોલીસ કર્મચારીઓ સામે નોંધાયેલા કેસોને ટાંકીને, SLC એ જણાવ્યું હતું કે, 2021 માં રાજ્યના પોલીસ કર્મચારીઓ સામે નોંધાયેલા 209 કેસમાંથી સાતને રદ કરવામાં આવ્યા હતા/ કોર્ટ દ્વારા સ્ટે આપવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે પોલીસે 182 કેસોમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી અને 878 કેસોમાં અંતિમ અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ પણ વાંચો - અમદાવાદ : સિંધુ ભવન રોડ પર સ્પા માલિકે યુવતીને ઢસડી-ઢસડી માર્યો ઢોર માર, લોકોમાં રોષ – VIDEO વાયરલ

એસએલસીએ જણાવ્યું હતું કે, "...આ ખૂબ જ મોટો સાર્વજનિક ચિંતાનો વિષય છે કે, ગુજરાતમાં કસ્ટોડિયલ ડેથની ઘટનાઓ દિન-પ્રતિદિન વધી રહી છે, જે ખૂબ જ અત્યાચારી ઘટના કહેવાય."

તેણે કહ્યું કે, "તે સ્વીકારવું જરૂરી છે કે, પોલીસની કામગીરી પર શંકાઓ પ્રચંડ રીતે ઉભી થાય છે કારણ કે, ઘણા પોલીસકર્મીઓ તેમની શક્તિનો દુરુપયોગ કરવાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે."