ગુજરાતનું લોકપ્રિય નૃત્ય ગરબાને યુનેસ્કોની 'અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસો' ની લિસ્ટમાં મળ્યું સ્થાન

Parimal A Dabhi :ગુજરાતના સૌથી લોકપ્રિય લોકનૃત્ય એટલે ''ગરબા'' !! આ ''ગરબા'' (garba) ને યુનેસ્કો (UNESCO) એ બુધવારે તેના માનવતાના અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસા (ICH : Intangible Cultural Heritage of Humanity) ની પ્રતિનિધિ લિસ્ટમાં સમાવેશને મંજૂરી આપી છે. બૉત્સ્વાના પ્રજાસત્તાકમાં આયોજિત અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની સુરક્ષા માટે યુનેસ્કોની આંતરસરકારી સમિતિના 18મા સત્રમાં નૃત્યના સ્વરૂપને "અમૂર્ત વારસો" તરીકે "ઉલેખન" કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.

ભારતના વિવિધ ભાગોમાંથી 14 એલિમેન્ટને યુનેસ્કોની ICHની પ્રતિનિધિ લિસ્ટમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.કમિટીની મૂલ્યાંકન સંસ્થાએ ગુજરાત સરકારના સહયોગથી ભારત સરકાર દ્વારા મોકલવામાં આવેલા નામાંકનને મંજૂરી આપી હતી.કમિટીના મૂલ્યાંકન સંસ્થાના વડાએ ગરબાને "નવરાત્રિના હિંદુ તહેવારના ધાર્મિક અને ભક્તિપૂર્ણ નૃત્ય તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો છે, જે સ્ત્રીની શક્તિની ઉપાસનાને સમર્પિત છે".

નૃત્યના સ્વરૂપને સમજાવતા, યુનેસ્કોની અધિકૃત વેબસાઈટમાં જણાવ્યું હતું કે, “ઉત્સવ અને તૈયારીઓમાં સામેલ નૃત્યકારોથી લઈને સંગીતકારો, સામાજિક ગ્રુપ, કારીગરો અને ખેલૈયાઓ અને ધારકો વ્યાપક અને સમાવિષ્ટ છે. પ્રેક્ટિસ અને અવલોકન દ્વારા પ્રસારિત, ગરબા સામાજિક-આર્થિક, લિંગ અને ધાર્મિક માળખાને પાર કરીને સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેમાં વૈવિધ્યસભર અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા સમુદાયોનો સમાવેશ થાય છે, આમ ગરબા સામાજિક બંધનો મજબૂત થાય છે.”

આ પણ વાંચો: Today News Live Updates : વડાપ્રધાન મોદી 17 ડિસેમ્બરે આવશે ગુજરાત, સુરતના નવનિર્મિત ડાયમંડ બુર્સનું કરી શકે છે ઉદ્ઘાટન

બુધવારે જાહેરાત પછી, એક ભારતીય જૂથે સમિતિના 18મા સત્રમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લખેલા ગરબા ગીત પર પ્રદર્શન કર્યું હતું. ડાન્સર અને કોરિયોગ્રાફર પ્રોફેસર પારુલ શાહ, વડોદરામાં MS યુનિવર્સિટી (MSU) ફેકલ્ટી ઑફ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સના ભૂતપૂર્વ ડીન પણ હતા, જેમણે યુનેસ્કોને સબમિટ કરવાના નૃત્ય ફોર્મ પર ડોઝિયર બનાવ્યું હતું.

ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથે વાત કરતા કહ્યું કે, “ગયા ફેબ્રુઆરીમાં, PMO દ્વારા અમૂર્ત વારસાની યુનેસ્કોની યાદીમાં નામાંકિત કરવા માટે ગરબા માટે પ્રસ્તાવ તૈયાર કરવા અને કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રાલયને સબમિટ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. 22 માર્ચ સુધીમાં, તે જ વર્ષે અમે મંત્રાલયને દરખાસ્ત સબમિટ કરી હતી, જેણે 31 માર્ચની ટાઈમ લિમિટ આપી હતી.''

મંત્રાલયે આ દરખાસ્ત પર કામ કરવા માટે MSUને "નોડલ એજન્સી" બનાવી છે. શાહ અને પ્રોફેસર ઉત્પલા દેસાઈ દ્વારા ડોઝિયર તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું, જેઓ અમદાવાદની ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ પર સ્વતંત્ર સંશોધક અને વિઝિટિંગ ફેકલ્ટી હતા. ઘણાએ અન્ય પાસાઓ પર કામ કર્યું, જેમ કે મૂવિંગ પિક્સેલ્સના ફિલ્મ નિર્માતા મનીષ બરાડિયા, જેમણે ડાન્સ ફોર્મ પર 10 મિનિટની ફિલ્મ બનાવી હતી.

દેસાઈએ જણાવ્યું હતું કે, "ડોઝિયરનું મહત્વનું પાસું આ નૃત્ય સ્વરૂપમાં સમુદાય અને મહિલાઓની ભૂમિકા અને ડાયસ્પોરાએ તેને આફ્રિકા, અમેરિકા અને ઈંગ્લેન્ડ જેવા દેશોમાં કેવી રીતે ફેલાવવામાં મદદ કરી છે તે સમજાવવાનું હતું."આપણે જાણીએ છીએ કે ગરબામાં કોઈ જાતિ કે વર્ગનો અવરોધ નથી હોતો, કુંભારની એટલી જ ભૂમિકા હોય છે જેટલી સુથારની હોય છે, જોકે મૂળરૂપે, દરેક સમુદાયની પોતાની ગરબા શૈલીઓ હતી.આ વિકાસને ગુજરાતમાં પ્રવાસન પ્રવૃતિઓને વેગ આપવાના રૂપમાં જોવામાં આવી રહ્યો છે.

આ પણ વાંચો: વડોદરા : નકલી CMO અધિકારી, બળાત્કારના આરોપીને ભગાડવા કોન્સ્ટેબલે 40 કિમી મોટરસાઇકલ ચલાવી

રાજ્યના સંસ્કૃતિ વિભાગના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે લિસ્ટમાં ગરબાનો "શિલાલેખ" પ્રવાસન માટે એક મોટું પ્રોત્સાહન સાબિત થશે. “ગરબા એ ગુજરાતનો યુએસપી (યુનિક સેલિંગ પ્રપોઝિશન) રહ્યો છે, કારણ કે તે વિશ્વનો સૌથી લાંબો ડાન્સ ફેસ્ટિવલ (નવરાત્રીના નવ દિવસ) છે. તે વર્ષો જૂની પરંપરા રહી છે, જે દર વર્ષે ખીલી રહી છે અને હવે તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સમર્થન મળ્યું છે. 2003 થી, અમે વાઇબ્રન્ટ નવરાત્રી ઉત્સવનું આયોજન કરીએ છીએ. તાજેતરનો વિકાસ તહેવાર દરમિયાન પ્રવાસન માટે એક મોટો દબાણ સાબિત થશે. અમે વધુ સ્થાનિક તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓને આકર્ષી શકીશું.

મુખ્ય પ્રધાન ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ પ્રધાન જી કિસન રેડ્ડીએ વિકાસને આવકાર્યો હતો. પટેલે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કર્યું હતું કે, “ગરબા એ દૈવી નારી - આદિમ દેવીની પૂજાનું અનોખું અભિવ્યક્તિ છે. @UNESCO અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની યાદીમાં ગરબાનો સમાવેશ એ ગુજરાત અને ભારત માટે ખરેખર ગર્વની ક્ષણ છે. તે ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિને વિશ્વ દ્વારા અપાયેલું સન્માન છે.” રેડ્ડીએ પણ પોસ્ટ કર્યું કે વિકાસ એ ભારત માટે "ગૌરવની ક્ષણ" છે.

ભારતના અન્ય 14 એલિમેન્ટમાં યુનેસ્કોની ICH ની પ્રતિનિધિ યાદીમાં રામલીલા છે, યોગ વૈદિક મંત્રોચ્ચાર, કુટિયાટ્ટમ, કેરળનું સંસ્કૃત થિયેટર, રામમન, ધાર્મિક તહેવાર અને ગઢવાલ હિમાલયનો ધાર્મિક થિયેટર, મુડીયેટ્ટુ, ધાર્મિક થિયેટર અને કેરળનું નૃત્ય નાટક,કાલબેલિયા લોકગીતો અને રાજસ્થાનના નૃત્યો, પૂર્વીય ભારતનું છાઉ નૃત્ય, લદ્દાખના બૌદ્ધ મંત્રોચ્ચાર, મણિપુરનું સંકીર્તન, ધાર્મિક ગાયન, ઢોલ વગાડવું અને નૃત્ય; પંજાબમાં વાસણો બનાવવાની પરંપરાગત પિત્તળ અને તાંબાની હસ્તકલા, નવરોઝ; કોલકાતામાં કુંભ મેળો અને દુર્ગા પૂજાનો સમાવેશ થાય છે.