ઊંટણી ના દૂધ પછી, ગુજરાતના માલધારીઓએ બકરી ના દૂધના અલગ માર્કેટિંગની કરી માંગ, સરકાર કહ્યું - 'મદદ કરીને ખુશ'

ગોપાલ બી કટેસિયા : ડેરી જાયન્ટ અમૂલને ઊંટ ના દૂધની ખરીદી અને માર્કેટિંગ માટે સમજાવ્યા બાદ, હવે ગુજરાતના માલધારીઓ (પશુપાલકો) એ હવે બકરીના દૂધના અલગ સંગ્રહ અને માર્કેટિંગ માટે બીડ શરૂ કરી છે અને ઈચ્છા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, તો રાજ્ય સરકાર મદદનો હાથ લંબાવવા માટે સંમત પણ થઈ છે.

ગુજરાતના કૃષિ મંત્રી રાઘવજી પટેલે સુરેન્દ્રનગર જિલ્લા ઘેટા-બકરા ઊંચાક માલધારી સંગઠન (SJGBUMS), ગુજરાત રાજ્ય સહકારી દૂધ માર્કેટિંગ ફેડરેશન (GCMMF), સુરેન્દ્રનગર જિલ્લા સહકારી દૂધ ઉત્પાદક સંઘ લિમિટેડ (SDCMPUL) અને પશુપાલન નિયામક, ગુજરાતના પ્રતિનિધિઓ સાથે ગાંધીનગરમાં ગુરુવારે બેઠક યોજી હતી. મંત્રીએ દૂધધારકોને ખાતરી આપી હતી કે, બકરીના દૂધના સંગ્રહ અને માર્કેટિંગ માટે એક અલગ વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવશે, એમ શુક્રવારે એક સત્તાવાર રિલીઝમાં જણાવાયું હતું.

“ગુજરાત દૂધ ઉત્પાદનમાં સતત પ્રગતિ કરી રહ્યું છે અને અમૂલની સહકારી રચના કચ્છ જિલ્લામાંથી ગાય અને ભેંસના દૂધ તેમજ ઊંટના દૂધની સફળતાપૂર્વક ખરીદી અને માર્કેટિંગ કરી રહી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને કૃષિ મંત્રી રાઘવજી પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ રાજ્ય સરકાર બકરી-પાલક માલધારીઓને વેચાણની સુવિધા પૂરી પાડીને તેમના પશુપાલન સમકક્ષોની જેમ આર્થિક રીતે મજબૂત અને આત્મનિર્ભર કેવી રીતે બનાવી શકાય તે અંગે સક્રિયપણે વિચારણા કરી રહી છે અને બકરીનું દૂધ," પ્રકાશનમાં જણાવ્યું હતું. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, જેમ ગાય, ભેંસ અને ઊંટના દૂધ માટે અમૂલનું શ્રેષ્ઠ સહકારી નેટવર્ક ઉપલબ્ધ છે, તેવી જ રીતે બકરીના દૂધ માટે પણ અમૂલનું શ્રેષ્ઠ સહકારી નેટવર્ક સક્રિય કરવું શક્ય છે, બકરીનું દૂધ જે ખૂબ જ પૌષ્ટિક પણ છે.

GCMMF એક સહકારી સંઘ છે, જે અમૂલ બ્રાન્ડ નામ હેઠળ દૂધ અને દૂધની બનાવટોનું માર્કેટિંગ કરે છે. SDCMPUL, જે સુરસાગર ડેરી તરીકે જાણીતું છે, તે GCMMF ના 18 જિલ્લા-સ્તરના સભ્ય યુનિયનોમાંનું એક છે. SJGBUMS એ સુરેન્દ્રનગરના ભરવાડોનું સંગઠન છે, જે બકરા અને ઘેટાં ચરાવવાનું કામ કરે છે.

રિલીઝમાં જણાવાયું છે કે, રાઘવજી પટેલે જીસીએમએમએફ અને સુરસાગર ડેરીને "આ અંગે વિગતવાર અભ્યાસ કરવા અને બકરીના દૂધની કિંમત, પેકેજિંગ, માર્કેટિંગ વગેરેને આવરી લેતા એક પ્રોજેક્ટની દરખાસ્ત તૈયાર કરવા જણાવ્યું હતું." અને એ પણ સૂચવ્યું કે, બકરીનું દૂધ નાના બાળકોને આપી શકાય. દૂધ સંજીવની યોજના એ કુપોષણનો સામનો કરવા માટે રાજ્યના અમુક વિસ્તારોમાં બાળકોને મફત દૂધ આપવા માટેની સરકારી યોજના છે.

SJGBUMS ના પ્રમુખ નારણ રબારીએ જણાવ્યું હતું કે, બકરીઓ અને ઘેટાંના ટોળાને ટકાઉ રાખવા માટે બકરીના દૂધની અલગ બ્રાન્ડની જરૂર છે. “હાલમાં, અમૂલ બકરી અથવા ઘેટાંનું દૂધ સ્વીકારતું નથી અને તેથી, અમને આવા દૂધમાંથી માવો બનાવવા અથવા તેને માત્ર રૂ. 20 થી રૂ. 22 પ્રતિ લિટર ઓફર કરતી હોટલોને વેચવાની ફરજ પડી રહી છે. આ, બકરીના દૂધમાં ઘણા ઔષધીય ગુણો હોવા છતાં, કારણ કે, બકરીઓ તમામ પ્રકારની વનસ્પતિ ખાય છે. મહાત્મા ગાંધી પણ બકરીનું દૂધ પીતા હતા. પરંતુ દૂધના ઓછા ભાવ અને બકરીના વાળની ​​કોઈ માંગ ન હોવાને કારણે માલધારીઓને તેમની જાળવણી કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. અમારા બકરીના ઝુંડને બચાવવા માટે, અમૂલે ઊંટના દૂધની જેમ બકરીનું દૂધ અલગથી ખરીદવું અને માર્કેટિંગ કરવું જરૂરી છે.”

ઘેટાંપાલકો વાળમાંથી ઉન અને દોરડા બનાવે છે, સાથે જ્યારે ઘેટાંની ઊનનો ઉપયોગ કપડાં બનાવવા માટે થાય છે. પરંતુ રબારીએ કહ્યું કે, જ્યારે બકરીના વાળમાંથી બનેલી દોરી અને દોરડાનું બજાર નથી.

2019 માં હાથ ધરાયેલી 20મી પશુધન વસ્તી ગણતરી મુજબ, ગુજરાતમાં બકરીઓની વસ્તી 48 લાખ હોવાનો અંદાજ છે અને રાજ્યમાં ઉત્પાદિત 167 લાખ મેટ્રિક ટન દૂધમાં બકરીના દૂધનો હિસ્સો 2 ટકા છે, એમ સરકારે જાહેર કર્યું છે.

રિલીઝમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે, ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) એ આ વર્ષની શરૂઆતમાં બકરીના દૂધના સુધારેલા સ્પષ્ટીકરણોને સૂચિત કર્યા હતા અને તે ગયા મહિને અમલમાં આવ્યા હતા, જેનાથી સંગઠિત ડેરી કંપનીઓ દ્વારા બકરી-ઘેટાંના દૂધના વેચાણની મંજૂરી મળી હતી, અને રસ્તો થોડો મોકળો બન્યો હતો.

આકસ્મિક રીતે, FSSAI એ તેના માટેના ધોરણોને સૂચિત કર્યા પછી લગભગ છ વર્ષ પહેલાં અમૂલે ઊંટનું દૂધ મેળવવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમાંથી ચોકલેટ બનાવ્યા પછી, અમૂલે 2019 માં ઊંટના દૂધનું માર્કેટિંગ શરૂ કર્યું. રબારીએ જણાવ્યું હતું કે, “એક સમય હતો જ્યારે કચ્છમાં ઊંટનું દૂધ ખરીદવા માટે કોઈ નહોતું. પરંતુ અમૂલની ખરીદીને કારણે, ઊંટ સંવર્ધકોને આજે 51 રૂપિયા પ્રતિ લિટરે ઊંટનું દૂધ મળી રહ્યું છે.”

પશુપાલકોના કલ્યાણ માટે કામ કરતી કચ્છ સ્થિત એનજીઓ સહજીવનના પ્રોગ્રામ ડાયરેક્ટર રમેશ ભાટીએ જણાવ્યું હતું કે, સંગઠિત ડેરી ક્ષેત્ર દ્વારા બકરીના દૂધનો સંગ્રહ શક્ય છે. ભટ્ટીએ કહ્યું કે, "જ્યારે કેટલાક પશુપાલકો તેમના બકરા અને ઘેટાંના ઝુંડ સાથે મોસમી સ્થળાંતર કરે છે, ઘણા તેમના ગામોની આસપાસ રહે છે અને આવા પશુપાલકો નિયમિતપણે ડેરીઓમાં બકરીનું દૂધ સપ્લાય કરી શકે છે. ડેરીઓએ ફક્ત વ્યક્તિગત જથ્થાબંધ દૂધના કૂલર ગોઠવવાની જરૂર છે, જેમ કે કચ્છમાં સરહદ ડેરીએ ઊંટના દૂધ માટે કર્યું છે."

તેમણે જણાવ્યું કે, સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં ઝાલાવડી ઓલાદના બકરાઓની સારી એવી વસ્તી છે, જ્યારે અન્ય સ્થળોએ ગોહિલવાડી, કચ્છી, સુરતી, મહેસાણી, કાહમી અને સિરોહી જેવી ઓલાદના બકરા જોવા મળે છે. ભટ્ટીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, સુરેન્દ્રનગરના મૂળી, સાયલા અને ચોટીલા તાલુકામાં બકરાઓની મોટી વસ્તી છે, જેની અંદાજિત સંખ્યા 1.10 લાખ જેટલી છે.

સુરસાગર ડેરીના પ્રમુખ બાબા ભરવાડે જણાવ્યું હતું કે, તેમની ડેરી બકરીનું દૂધ મેળવવા માટે તૈયાર છે. "તેના પોષક મૂલ્યો અને પાચનની સરળતાને લીધે, ડોકટરો શિશુઓ અને બાળકો માટે ગાયના દૂધ પહેલાં બકરીના દૂધની ભલામણ કરે છે. મને ખાતરી છે કે, ઊંટના દૂધ કરતાં બકરીના દૂધને મોટું બજાર મળશે કારણ કે, તેમાંથી ઉત્તમ ચીઝ બનાવી શકાય છે. તેથી, આ દૂધની માંગ છે અને અમે ખરીદવા પણ તૈયાર છીએ. પરંતુ આ સંદર્ભે અંતિમ નિર્ણય GCMMF દ્વારા લેવાનો રહેશે.”