Know Your City : માણેક ચોક, અમદાવાદનું 'રત્ન', જ્યાં તમે ઘરેણાંની ખરીદી, જમવા અને ફાટેલી નોટો પણ બદલી શકો છો

"બોમ્બે ગુલાલવાડીના એક અઠવાડિયા પછી, સમગ્ર ફૂડ કોર્ટનો વિકાસ થયો. અગાઉ, માણેક ચોક કાપડ બજાર માટે લોકપ્રિય હતુ, પરંતુ સમય જતા, તે સોના અને ચાંદીના ઉદ્યોગ માટે મહત્વનું બની ગયું છે. માણેક ચોકની વિશેષતા એ છે કે, ખાવાનો મૂળ સ્વાદ હજુ પણ અકબંધ છે. તો, અસંખ્ય પ્રકારના ખોરાક ઉપલબ્ધ છે, જેથી ગ્રાહકો કોઈપણ પ્રકારનું ભોજન સરળતાથી મેળવી શકે. જો કે ગ્રાહકોની સંખ્યા આખી રાત સતત વધી રહી છે અને ગ્રાહકોને તેમના વાહનો પાર્ક કરવા માટે પૂરતી જગ્યા પણ મળી શકતી નથી, અમે સેવા આપવા માટે અમારા શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કરીએ છીએ. અમારા ગ્રાહકો શક્ય તેટલી ઝડપથી, રાહ જોઈ રહ્યા છે તેઓને શક્ય તેટલું જલ્દી ભોજન મળી શકે તેવો પ્રયાસ કરીએ છીએ."

બસ્તીરામની રબડી કુલ્ફીનો માલિક જય, જે માણેક ચોકમાં અન્ય એક પ્રિય છે, તે ઉત્તર પ્રદેશમાંથી સ્થળાંતરિત પરિવારમાંથી ચોથી પેઢીનો માલિક છે.

"મારા પરદાદા, બસ્તીરામે 1947 માં આ દુકાનનો વિચાર શરૂ કર્યો હતો અને હું સ્નાતક થયા પછી અમારો કૌટુંબિક વ્યવસાય ચાલુ રાખું છું. હું છેલ્લા 22 વર્ષથી આ વ્યવસાય ચલાવી રહ્યો છું, મેં માણેક ચોકમાં ઘણા ફેરફારો જોયા છે. અહીંના મોટા ભાગના સ્ટોલ તેમના વંશજો દ્વારા સાચવવામાં આવ્યા છે. ઘણા નવા ખાદ્ય વિક્રેતાઓ પણ તાજેતરમાં સામેલ થયા છે કારણ કે, ખાણીપીણીઓમાં નવી વિવિધતા રજૂ કરવામાં આવી રહી છે. અગાઉ, ફક્ત પાવ ભાજી, સેન્ડવીચ, ઢોસા, ભેલપુરી - ચટણીપુરી અને કુલ્ફી હતી."

જય કહે છે, "હવામાન ગમે તે હોય, ગ્રાહકોની સંખ્યા ગમે તેટલી હોય, અમે ગ્રાહકોને હંમેશા તાજો ખોરાક પીરસીએ છીએ, અને અમે ક્યારેય ખાદ્યપદાર્થોની ગુણવત્તા સાથે સમાધાન કરતા નથી. સામાન્ય રીતે, અમે રોજિંદી માંગ પ્રમાણે મર્યાદિત સામગ્રી લાવીએ છીએ. વધેલો ખોરાક શેર કરવાનો અમારો પ્રોટોકોલ છે. બાકીનો બચેલો ખોરાક, રખડતા પ્રાણીઓ, ખાસ કરીને ગાયોને પીરસીએ છીએ, સારો વ્યવસાય કર્યા પછી અને નવા દિવસ માટે નવી સામગ્રી પકવવા."

અશરફીલાલ કુલ્ફીના મેનેજર અતુલ શિવાભાઈ લંગરીયા, જેમણે આઝાદી પછીથી ઉભી રહેલી દુકાન, દૂધ વિક્રેતા તરીકે શરૂઆત કરી અને પછી કુલ્ફી ઉત્પાદનમાં લાગી ગયા.

લંગરિયા કહે છે, "હવે અમારી 12 શાખાઓ છે. આખા અમદાવાદમાં, અસલ "માટલા કુલ્ફી" ફક્ત અહીં જ ઉપલબ્ધ છે. અમે શુદ્ધ દૂધમાંથી વસ્તુઓ બનાવીએ છીએ અને તેના બદલે દૂધના પાવડરનો ઉપયોગ કરતા નથી." આખો માણેક ચોક 365 દિવસ સુધી ખુલ્લો રહે છે, પરંતુ વેકેશન અને તહેવારોની સિઝનમાં બજારની રોનક અલગ જ હોય છે, તેમ વેપારીઓ કહે છે.

ફૂડ કોર્ટ માણેક, જેનો શાબ્દિક અર્થ 'રત્ન' થાય છે, તે અમદાવાદના ઈતિહાસની સાક્ષી છે કારણ કે, તે 104 વર્ષ જૂની બ્રિટિશ શૈલીની અમદાવાદ સ્ટોક એક્સચેન્જ બિલ્ડિંગની સામે ખુલે છે, જ્યાં વેપારીઓ બુમો પાડતા રહે છે, જ્યાં સુધી ગ્રાહક નવા સ્થાને ન જાય ત્યાં સુધી. પશ્ચિમ બાજુએ નદી પાર કરનાર, લાંબા સમયથી રહેવાસીઓ તમને કહેશે કે જ્યારે કાપડની મિલો ચાલતી હતી ત્યારે લોકો કેવી રીતે મૂવી જોવા અહીં આવતા - અહીં આસપાસ 20 મૂવી થિયેટર હતા - અને પછી તેઓ માણેક ચોકમાં કુલ્ફી ખાવા આવતા હતા. લંગરિયા કહે છે, "આ દિવસ દરમિયાન, શેરબજારની બિલ્ડિંગની નીચે ભારે ભીડ જોવા મળતી."

તરુણ ગુપ્તા દ્વારા આ માર્કેટમાં એક મૃત થઈ રહેલો વ્યવસાય ચલાવે છે, જેઓ છેલ્લા 28 વર્ષથી ફાટેલી અને ક્ષતિગ્રસ્ત ચલણી નોટો બદલી રહ્યા છે. "અમે મોટી કિંમતની નોટો માટે ચેન્જ બંડલ પણ પ્રદાન કરીએ છીએ. કેટલીકવાર તહેવારોને કારણે એક્સચેન્જ રેટ ઊંચો હોય છે, જો કે દસ રૂપિયા અને 100 રૂપિયાના બંડલની વધુ માંગ હોય છે. તેમનો ધંધો રાત્રે 8 વાગ્યા સુધી ચાલે છે, ત્યારબાદ ફૂડ કોર્ટ ચાલુ રહે છે. તહેવારના દિવસોમાં સવારે 5 વાગ્યા સુધી ખુલ્લું રહે છે.

50 વર્ષથી પ્રખ્યાત મહાલક્ષ્મી ઢોસા ચલાવતા પ્રહલાદભાઈ મોદી કહે છે, "અહીંનું વાતાવરણ નવરાત્રિ અને દિવાળી દરમિયાન સાવ અલગ હોય છે. માણેક ચોક ફૂડ માર્કેટ લગભગ 80 વર્ષ જૂનું છે. અહીં લગભગ દરેક ખાણીપીણી શ્રેષ્ઠ છે, પણ ગોટાળો ઢોસા, અમારી ખાસ વાનગી છે."

[caption id="attachment_219944" align="alignnone" width="300"] માણેક ચોક[/caption]

છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં નવો ઉમેરો જામુન શોટ છે, જે ચંદુભાઈ અન્ય ફળોના રસ ઉપરાંત વેચે છે.

"માણેક ચોકના ફૂડ કોર્ટમાં જામુન શોટ્સ સૌથી વધુ પ્રખ્યાત છે, જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં લોકપ્રિય છે. અમારી પાસે ઘણા સ્વાદ છે: જામફળ, સ્ટ્રોબેરી, કીવી, કેરી, પાન, કસ્ટર્ડ એપલ -- આ શુદ્ધ કુદરતી ફળોમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે અમારી પાસે છે. માણેક ચોકમાં લગભગ સાત વર્ષથી આ ધંધામાં હતો, જેમાં જામુનના શોટ્સ લોકપ્રિય છે."

ઓક્સિડાઇઝ્ડ જ્વેલરી શોપના માલિક મુકેશ દરજી તમને કહે છે કે, તમે માણેક ચોકમાં જે કંઈ પણ વેચશો તે તમને કમાણી કરી આપશે જ. તેઓ આ બજારની એક પ્રખ્યાત દંતકથા વર્ણવે છે કે, કેવી રીતે દેવી લક્ષ્મી અચાનક અહેમદ શાહ સમક્ષ હાજર થઈ અને "તેમની ધીરજની કસોટી કરવા" તે પાછા ન આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવાનું કહ્યું.

"તેણીએ જોયું કે, રાજા તેની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યો હતો, અને બાદમાં લક્ષ્મીજીએ માતાજીએ આશીર્વાદ આપ્યા કે, તેના રાજ્યમાંથી કોઈ ખાલી હાથે પાછું નહીં જાય, અને આ રીતે માણેકચોક સોના અને ચાંદીનું બજાર બની ગયું".

જાપાનના પ્રવાસી ક્ષિપ્રા સેને નોંધ્યું: "મને જે સૌથી વધુ ગમે છે તે ખુલ્લી હવામાં જમવાનો અનુભવ છે. તહેવારોની સજાવટ અને ઝગમગતી રોશની વચ્ચે, ભોજનનો આનંદ માણવો એક જાદુઈ અનુભવ જેવો અનુભવ થાય છે. તે દિવાળીની ઉજવણીમાં વિશેષ આકર્ષણ ઉમેરે છે. હું આ બજારમાંથી પરંપરાગત કપડાં અને કેટલીક એસેસરીઝ ખરીદી અને પછી અહીંના ભોજનનો આનંદ માણ્યો. માત્ર અસુવિધા એ હતી કે, જેઓ બેઠકની રાહ જોઈ રહ્યા હોય છે, તેઓ તમને જોતા જ રહે છે."

આ પણ વાંચો - Gujarat Ram Mandir Abhiyan : 1990માં અડવાણીની રથયાત્રાના 33 વર્ષ પછી સોમનાથથી રામ મંદિર માટેનું બીજું અભિયાન શરૂ થયું

નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ડિઝાઇન (NID)માં મુંબઈ સ્થિત ડિઝાઇન સ્ટુડન્ટ રિતુ પટેલ પહેલીવાર માણેક ચોકમાં હતી.

"બજારમાં વાતાવરણ ઉન્મત્ત છે. દરેક વ્યક્તિ દિવાળીના પરફેક્ટ પોશાકને શોધવાના મિશન પર છે. તે માત્ર ખરીદી વિશે જ નથી, પરંતુ આનંદ અને ઉત્તેજનાનો સહિયારો અનુભવ છે. મેં પ્રખ્યાત ચોકલેટ-પાઈનેપલ આઈસ્ક્રીમ સેન્ડવિચનો પ્રયાસ કર્યો, અને આ શ્રેષ્ઠ હતુ."