સાબરમતી નદી પ્રદૂષણ: NGT રચાયેલી પેનલે રિપોર્ટ સબમિટ કર્યો, AMC ભલામણો સાથે અસંમત

સોહિની ઘોષ : ગુજરાત હાઈકોર્ટે સાબરમતી નદીમાં સારવાર ન કરાયેલા ઔદ્યોગિક ગંદા પાણી અને ઘરેલું ગંદા પાણીના નિકાલને કારણે થતા પ્રદૂષણની સ્વતઃ સંજ્ઞાન લીધાના બે વર્ષ બાદ, સોમવારે નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) દ્વારા રચવામાં આવેલી સમિતિના અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે, આ મુદ્દો "ગેરકાયદેસર" છે. અમદાવાદના દાણીલીમડા અને બહેરામપુરા વિસ્તારમાં સ્ટ્રોમ વોટર ડ્રેઇન્સ દ્વારા ઔદ્યોગિક ગંદા પાણીનો નિકાલ ચાલુ જ છે.

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) દ્વારા સમયાંતરે સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સ (STPs) સાથે જોડાયેલ પાઇપલાઇનના ગેરકાયદેસર ઔદ્યોગિક જોડાણો તોડવા માટે ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવે છે. જો કે, નાગરિક સંસ્થાએ સમિતિ દ્વારા કરાયેલી બે ભલામણો સાથે "અસંમતિ" વ્યક્ત કરી છે.

પેનલે AMC ને ભલામણ કરી છે કે, "GPCB (ગુજરાત પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ) સાથે આવા ઉદ્યોગોની માહિતી નિયમિતપણે શેર કરવા માટે, સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેઇન અને ડ્રેનેજ સિસ્ટમમાં ગેરકાયદે વિસર્જનના જોડાણોને ઓળખવા, તોડવા અને યોગ્ય પગલાં લેવા." તેણે વધુમાં ભલામણ કરી હતી કે, AMC એ "ગેરકાયદે ઔદ્યોગિક વિસર્જન માટે દાણીલીમડા અને બહેરામપુરા વિસ્તારોમાં સ્ટ્રોમ વોટર ડ્રેન અથવા ડ્રેનેજ સિસ્ટમ પર સતત દેખરેખ રાખવી જોઈએ."

પેનલ દ્વારા નોંધાયેલી 23 ઓગસ્ટની મીટિંગની મિનિટ્સ અનુસાર, સમિતિની બે ભલામણો પર નાગરિક સંસ્થાનો અસંમતિ એ આધાર પર હતો કે, "AMC રહેણાંક વિસ્તારોમાં સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે જવાબદાર છે અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોના ડ્રેનેજ માટે નહીં".

નાગરિક સંસ્થાનો પ્રતિભાવ ગુજરાત હાઈકોર્ટ સમક્ષ અગાઉ લીધેલા સ્ટેન્ડથી વિપરીત છે. કોર્ટના નિર્દેશોને અનુસરીને, તેણીએ GPCB અને પોલીસની સહાયથી ગેરકાયદેસર જોડાણો કાપી નાખવા અને પાઇપલાઇન્સનું નિરીક્ષણ કરવા માટે સંમત થયા હતા.

AMCના એક એન્જિનિયરે સોમવારે જણાવ્યું હતું કે, “ગુજરાત HC દ્વારા જાહેર કરાયેલા નિર્દેશોના ભાગરૂપે AMC દ્વારા ગેરકાયદે કનેક્શન કાપી નાખવામાં આવી રહ્યા છે; પરંતુ અન્યથા, GPCB એ ઉદ્યોગો પર દેખરેખ રાખવા માટે જવાબદાર ઓથોરિટી છે.

અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “ગેરકાયદેસર ઔદ્યોગિક જોડાણોની તપાસ કરવી GPCBના કાર્યક્ષેત્રમાં છે. AMC સામેલ છે કારણ કે, ગેરકાયદેસર જોડાણો STP ની પાઇપલાઇન્સ સાથે છે, જે નાગરિક સંસ્થાના વિસ્તારમાં છે. અમારા એસટીપીમાં ગેરકાયદેસર ઔદ્યોગિક જોડાણોને કારણે, એસટીપીની કામગીરીને અસર થાય છે અને આખરે દોષ અમારા પર આવે છે. એનજીટીના દાવામાં ફરિયાદ છે કે, ઔદ્યોગિક ગંદા પાણીને વરસાદી પાણીના ગટરમાં છોડવામાં આવે છે, જે સીધા નદીમાં જાય છે. સ્ટોર્મવોટર લાઇન્સ એએમસીની જવાબદારી છે, પરંતુ શું ઉદ્યોગોએ તેમના ગંદા પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે શૂન્ય પ્રવાહી ડિસ્ચાર્જ સિસ્ટમ લાગુ કરી છે અને તેનું મોનિટરિંગ GPCBના કાર્યક્ષેત્ર હેઠળ રહેશે.”

સમિતિના અહેવાલમાં તારણ છે કે, AMCએ અમુક સ્થળોએ સ્ટ્રોમ વોટર ડ્રેન્સને સીલ કરી દીધા હોવા છતાં, “સ્ટ્રોમ વોટર ડ્રેનેજ ચેમ્બરમાંથી ઔદ્યોગિક કચરાના પાણીનો ઓવરફ્લો દર્શાવે છે કે, કેટલાક ઔદ્યોગિક એકમો હજુ પણ ગેરકાયદેસર રીતે નિકાલ કરી રહ્યા છે. 1000 થી બનેલી ભૂગર્ભ પાઇપલાઇન દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે ગંદા પાણીનો નિકાલ કરવામાં આવે છે. જેના પરિણામે સ્ટ્રોમ વોટર ડ્રેનેજ ચેમ્બરમાંથી ગંદા પાણીનો ઓવરફ્લો થાય છે અને પર્યાવરણને નુકસાન થાય છે.”

નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ એક્ટ, 2010ની જોગવાઈઓ હેઠળ પત્રકાર અને પર્યાવરણવાદી આદિત્ય સિંહ ચૌહાણ દ્વારા જૂનમાં NGT સમક્ષ અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી.

તે હાઇલાઇટ કરે છે કે. અમદાવાદમાં સુએઝ ફાર્મ, બહેરામપુર અને દાણીલીમડાના વિસ્તારોમાં સ્થિત 55 ઉદ્યોગો અનટ્રીટેડ ઔદ્યોગિક કચરો અથવા આંશિક રીતે ટ્રીટેડ ઔદ્યોગિક ગંદકીને ખુલ્લામાં અથવા AMCની પાઇપલાઇનમાં છોડતા હતા.

અરજીમાં ભારપૂર્વક જણાવવામાં આવ્યું હતું કે, આ GPCB દ્વારા તેમને આપવામાં આવેલી કન્સેન્ટ ટુ એસ્ટાબ્લિશ (CTE) હેઠળ ZLD (ઝીરો લિક્વિડ ડિસ્ચાર્જ) શરતનું ઉલ્લંઘન છે. અરજદારના જણાવ્યા મુજબ, AMC પાઇપલાઇન્સ સાબરમતી નદીમાં પાણી છોડે છે, જેના કારણે ભૂગર્ભજળ અને નદીને નુકસાન થાય છે. NGTની પશ્ચિમી બેન્ચે 20 જુલાઈના આદેશ દ્વારા, GPCB અને CPCBમાંથી એક-એક સભ્યની બનેલી સંયુક્ત સમિતિ પાસેથી અહેવાલ માંગ્યો હતો, જેમાં નોંધ્યું હતું કે, તેને પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ પર્યાવરણ પર પ્રતિકૂળ અસર થઈ હોય તેવા કેસ મળ્યા છે. સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ, AMC અને પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEF&CC) સમિતિએ સોમવારે એનજીટી સમક્ષ પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો.

NGT આ કેસની આગામી સુનાવણી 18 સપ્ટેમ્બરે કરશે

સમિતિ દ્વારા તેના અહેવાલમાં કરાયેલી અન્ય ભલામણોમાં દાણીલીમડા અને બહેરામપુરા વિસ્તારના અન્ય વ્યૂહાત્મક સ્થળોએ દાણીલીમડાની બહારના વિસ્તારોમાં નાઈટ વિઝન કેમેરાની સ્થાપનાનો સમાવેશ થાય છે, જેથી વિસર્જન પર સતત નજર રાખવામાં આવે અને GPCB એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે, કોઈ એકમને મંજૂરી ન આપવી જોઈએ. ફૂલપ્રૂફ ઝીરો લિક્વિડ ડિસ્ચાર્જ (ZLD) સિસ્ટમની ખાતરી કર્યા વિના.

Disclaimer : આ આર્ટિકલ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ પરથી અનુવાદીત છે, મૂળ આર્ટિકલ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો