Importance of Liver in Body | લિવરના બીમારીમાં વધારો, આ શરીરના મહત્વપૂણ અંગ વિશે જાણો બધુજ

Liver Diesease Causes and Treatment | લિવર (liver) (યકૃત) શરીરના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અંગોમાંનું એક છે, જે પેટમાં જમણી બાજુએ પાંસળીના પાંજરાની નીચે આવેલું છે. તેનું વજન આશરે 1.2 થી 1.5 કિલોગ્રામ હોય છે અને તે પાચનથી લઈને ઝેરી તત્વોને શરીરમાંથી દૂર કરવા સુધીના અનેક કાર્યો કરે છે. આજના સમયમાં, લાઇફસ્ટાઇલમાં બદલાવ અને અન્ય પરિબળોને કારણે લિવર સંબંધિત રોગોનું પ્રમાણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે, જે એક ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.

લિવરના મુખ્ય કાર્યો (liver Functions)

• પાચન: પિત્તનું ઉત્પાદન કરે છે, જે ચરબીના પાચનમાં મદદ કરે છે.
• ડિટોક્સિફિકેશન: શરીરમાંથી દવાઓ, આલ્કોહોલ અને અન્ય ઝેરી તત્વોને દૂર કરે છે.
• એનર્જી ઉત્પ્ન્ન કરે : ખોરાકને ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરે છે.
• પ્રોટીન સંશ્લેષણ: લોહી ગંઠાઈ જવા માટે જરૂરી પ્રોટીન સહિત અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રોટીન બનાવે છે.
• પોષક તત્વોનો સંગ્રહ: ગ્લાયકોજેન, વિટામિન્સ અને ખનિજોનો સંગ્રહ કરે છે.
• રોગપ્રતિકારક શક્તિ: રોગપ્રતિકારક તત્વો બનાવવામાં મદદ કરે છે.

લિવરના રોગોનું વધતું પ્રમાણ

છેલ્લા દાયકાના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતમાં લિવરની બીમારીઓનું જોખમ અને તેના કારણે મૃત્યુના કેસ દર વર્ષે વધી રહ્યા છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશનના 2017ના ડેટા મુજબ, ભારતમાં લિવર રોગને કારણે મૃત્યુ વધીને 2.60 લાખથી વધુ થઈ ગયા છે, જે કુલ મૃત્યુના લગભગ ત્રણ ટકા છે. વૈશ્વિક સ્તરે સિરોસિસને કારણે થતા મૃત્યુમાં ભારતનો હિસ્સો પાંચમો (18.3%) છે. આહાર અને લાઇફસ્ટાઇલમાં બદલાવના કારણે યુવાનો પણ લિવરના રોગોનો શિકાર બની રહ્યા છે.

લિવરના રોગો (Liver Diseases)

હિપેટાઈટિસ (કમળો)

આ રોગ વાયરસ (A, B, C, D, E), બેક્ટેરિયા અથવા અમુક દવાઓથી થઈ શકે છે.

• હિપેટાઈટિસ A અને E: સામાન્ય રીતે એકથી ત્રણ મહિનામાં મટી જાય છે.
• હિપેટાઈટિસ B અને C: ચેપી લોહીના સંપર્કથી અથવા ગર્ભવતી માતાથી બાળકમાં ફેલાઈ શકે છે. આ ક્રોનિક બની શકે છે અને લાંબા ગાળે લિવરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
• ઓટોઈમ્યુન હિપેટાઈટિસ: જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ લિવર પર હુમલો કરે છે.

ફેટી લિવર (લિવરમાં ચરબીનો જમાવ):

આ એક સામાન્ય સમસ્યા છે જ્યાં લિવરના કોષોમાં વધુ પડતી ચરબી જમા થાય છે.

• આલ્કોહોલિક ફેટી લિવર: વધુ પડતા આલ્કોહોલના સેવનથી થાય છે.
• નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લિવર ડિસીઝ (NAFLD): આલ્કોહોલનું સેવન ન કરતા લોકોમાં જોવા મળે છે, જે સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને અસ્થિર કોલેસ્ટ્રોલ સ્તર જેવા પરિબળો સાથે સંકળાયેલ છે.
• જો સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે નોન-આલ્કોહોલિક સ્ટેટોહિપેટાઈટિસ (NASH) અને સિરોસિસમાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે.

લિવર સિરોસિસ

આ લિવરના રોગોનો અંતિમ તબક્કો છે, જેમાં લિવરના સ્વસ્થ કોષોનું સ્થાન સખત ડાઘવાળા કોષો લે છે.

• આને કારણે લિવર તેની સામાન્ય કામગીરી કરી શકતું નથી.
• સતત દારૂનું સેવન, ક્રોનિક વાયરલ હિપેટાઈટિસ B અને C, NASH, ઓટોઈમ્યુન હિપેટાઈટિસ, અને આનુવંશિક રોગો તેના મુખ્ય કારણો છે.
• સિરોસિસથી થતું નુકસાન કાયમી હોય છે અને તે લિવર ફેલિયર અથવા લિવર કેન્સર તરફ દોરી શકે છે.

લિવર રોગના લક્ષણો (liver disease Symptoms)

• ચામડી અને આંખો પીળી દેખાવી (કમળો)
• પેટમાં દુખાવો અને સોજો
• પગ અને પગની ઘૂંટીઓમાં સોજો
• ખંજવાળ આવવી
• પેશાબનો ઘેરો રંગ
• નિસ્તેજ મળ અથવા લોહિયાળ/કાળા રંગનો મળ
• લાંબા સમયથી થાક અનુભવવો
• ઉબકા અથવા ઉલટી
• ભૂખ ન લાગવી અને વજન ઘટવું
• સરળતાથી ઉઝરડા પડવા અથવા રક્તસ્ત્રાવ થવો
• મોઢામાંથી દુર્ગંધ આવવી (એમોનિયા લીકેજને કારણે)
• આંખો નીચે ડાર્ક સર્કલ
• સ્વાદમાં કડવાશ લાગવી
• માનસિક મૂંઝવણ અને કોમા (ગંભીર કિસ્સાઓમાં)

લીવરની બીમારી થવાના કારણો (Liver Disease Causes)

• આલ્કોહોલનો વધુ પડતો ઉપયોગ: લિવરને નુકસાન પહોંચાડવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ.
• સ્થૂળતા : ફેટી લિવર અને NASHનું મુખ્ય કારણ.
• ડાયાબિટીસ: લિવર રોગનું જોખમ વધારે છે.
• હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ: ફેટી લિવર સાથે સંકળાયેલ છે.
• આનુવંશિક પરિબળો: પારિવારિક ઇતિહાસ હોય તો જોખમ વધી શકે છે.
• ચેપગ્રસ્ત લોહીનો સંપર્ક: હિપેટાઈટિસ B અને C જેવા વાયરલ ચેપનું કારણ બની શકે છે.
• અમુક દવાઓનો વધુ પડતો ઉપયોગ: તબીબી સલાહ વિના પેઈનકિલર્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સ લિવરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
• અસંતુલિત આહાર: જંક ફૂડ, તળેલા ખોરાક, વધુ પડતી ખાંડ અને મીઠું.

Importance Of Heart In Body | હૃદય: શરીરનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ ! તેનું વજનથી લઈને સંભાળ સુધી જાણો બધુજ

લિવરની સંભાળ અને સારવાર (Liver Care and Treatment)

• આહારમાં સુધારો: તાજા ફળો અને શાકભાજી, આખા અનાજ, તંદુરસ્ત ચરબી અને પ્રોટીનનો સમાવેશ કરો. તળેલા અને જંક ફૂડ, મીઠાઈઓ, ખાંડયુક્ત પીણાં, રેડ મીટ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ટાળો. મીઠાનો ઉપયોગ ઓછો કરો.
• આલ્કોહોલ ટાળો: દારૂનું સેવન લિવરને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, ખાસ કરીને જો ફેટી લિવર હોય.
• નિયમિત કસરત:સ્થૂળતાને નિયંત્રણમાં રાખવા અને લિવરને સ્વસ્થ રાખવા માટે કસરત કરવી અનિવાર્ય છે.
• વજન જાળવો: વધુ પડતું વજન ફેટી લિવરનું મુખ્ય કારણ છે.
• ડાયાબિટીસ, કોલેસ્ટ્રોલ અને બ્લડ પ્રેશરનું નિયંત્રણ: આ રોગોને નિયંત્રણમાં રાખવા લિવરના સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
• વાયરલ હિપેટાઈટિસથી બચવું: હિપેટાઈટિસ B સામે રસીકરણ કરાવો. ચેપગ્રસ્ત લોહીના સંપર્ક અને અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધોથી બચો.
• દવાઓનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ: ડોક્ટરની સલાહ વિના કોઈ પણ દવાઓ, ખાસ કરીને પેઈનકિલર્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સ ન લો.
• નિયમિત આરોગ્ય તપાસ: ખાસ કરીને જો તમને જોખમી પરિબળો હોય અથવા લક્ષણો દેખાય તો નિયમિતપણે ડોક્ટરની સલાહ લો અને જરૂરી પરીક્ષણો કરાવો (જેમ કે સોનોગ્રાફી, બ્લડ ટેસ્ટ, ફાઈબ્રોસ્કેન).

સારવારના ઓપ્શન

• દવાઓ: લિવરના નુકસાનની પ્રગતિને ધીમી કરવા અને લિવરને સાજા કરવામાં મદદ કરવા માટે દવાઓની ભલામણ કરવામાં આવે છે.
• લિવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ: ગંભીર કિસ્સાઓમાં, ખાસ કરીને સિરોસિસના અંતિમ તબક્કા અથવા લિવર ફેલિયરમાં, લિવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ એકમાત્ર વિકલ્પ બની શકે છે.

લિવર આપણા શરીરનો એક અમૂલ્ય ભાગ છે. તેની સંભાળ રાખવી આપણા એકંદર સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. હેલ્ધી લાઇફસ્ટાઇલ અપનાવીને અને સમયસર તબીબી સલાહ લઈને આપણે લિવરના રોગોના જોખમને ઘટાડી શકીએ છીએ અને સ્વસ્થ જીવન જીવી શકીએ છીએ.