નિયમિતપણે ગેસની દવા લેવાથી શરીર પર કેવી અસર થાય?

આપણામાંથી ઘણા લોકો અપચો અને હાર્ટબર્નથી તાત્કાલિક રાહત મેળવવા માંગે છે. એસિડિટી ઘટાડવા માટે પેન્ટોપ્રાઝોલ જેવી ઓવર-ધ-કાઉન્ટર ગોળીઓ લેવી એક સામાન્ય પ્રથા બની ગઈ છે. જ્યારે તે ઝડપી રાહત આપી શકે છે, ત્યારે આરોગ્ય નિષ્ણાતો નિર્દેશ કરે છે કે આવી દવાઓનો લાંબા ગાળાનો ઉપયોગ કિડની માટે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે.

ઘણા લોકો આ ગોળીઓને હાનિકારક માને છે, પરંતુ તેનો શરીર પર શક્તિશાળી પ્રભાવ પડે છે, એમ થાણેની KIMS હોસ્પિટલના ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. મનીષ ડોડમણિ કહે છે.

શું તે કિડની માટે ખરાબ છે?

પેન્ટોપ્રાઝોલ એ દવાઓના એક કેટેગરીમાં આવે છે જે પેટમાં એસિડનું પ્રોડકશન ઘટાડે છે. અઠવાડિયા કે મહિનાઓ સુધી તેને જરૂર વગર લેવાથી કિડનીમાં બળતરા થઈ શકે છે અને ઇન્ટર્સ્ટિશલ નેફ્રાઇટિસ નામની સ્થિતિ થઈ શકે છે. આ પ્રકારની બળતરા ઘણીવાર શરૂઆતના તબક્કામાં લક્ષણો બતાવતી નથી. તેથી જ્યાં સુધી તે ગંભીર ન થાય ત્યાં સુધી આ સ્થિતિ શોધી શકાતી નથી.

મુંબઈની વોકહાર્ટ હોસ્પિટલના નેફ્રોલોજિસ્ટ ડૉ. નિખિલ ભસીને જણાવ્યું હતું કે "જ્યારે દર્દીઓ પ્રવાહી રીટેન્શન, થાક અને પેશાબમાં ઘટાડો જેવા લક્ષણો જોશે, ત્યારે તેમની કિડનીને પહેલાથી જ નોંધપાત્ર નુકસાન થઈ ચૂક્યું હશે. જેમ જેમ તેમનો કિડનીનો રોગ વધુ ખરાબ થાય છે, તેમ તેમ કેટલાક લોકો મહિનાઓ સુધી દવા લે છે, એવું વિચારીને કે તે હાનિકારક નથી. ઘણીવાર ક્રિએટિનાઇન લેવલ વધે ત્યારે જ બ્લડ ટેસ્ટમાં સમસ્યા શોધી કાઢવામાં આવે છે.''

લોકોને કેમ લાગે છે કે તે સલામત છે?

ઘણા લોકો માને છે કે આ દવાઓ હળવી અથવા હાનિકારક છે કારણ કે તે તાત્કાલિક રાહત આપે છે. ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના દરરોજ તેમને લેવાથી શરીરના કુદરતી એસિડ સંતુલનને બગાડી શકાય છે અને કિડની જેવા આંતરિક અવયવો પર દબાણ આવી શકે છે, જે શાંતિથી કામ કરે છે.

કોને વધારે જોખમ છે?

ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હળવી કિડનીની બીમારી ધરાવતા લોકો અને વૃદ્ધોને વધુ જોખમ રહેલું છે. જોકે, ડૉ. ભસીન ચેતવણી આપે છે કે દવાઓના વધુ પડતા ઉપયોગથી સ્વસ્થ યુવાનોમાં પણ ઇન્ટર્સ્ટિશલ નેફ્રાઇટિસ થઈ શકે છે.

ઉકેલ શું છે?

પેન્ટોપ્રાઝોલ સંપૂર્ણપણે અસુરક્ષિત દવા નથી. યોગ્ય સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ અને નિર્ધારિત સમયગાળા માટે લેવામાં આવે ત્યારે તે ખૂબ અસરકારક છે. જોકે, ડૉક્ટરની દેખરેખ વિના લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ ખતરનાક બની જાય છે. જો એસિડિટી વારંવાર થતી હોય, તો દવા લેવાને બદલે, પહેલા લાઇફસ્ટાઇલમાં ફેરફાર કરો. સમયસર ભોજન લો. તેલયુક્ત અને મસાલેદાર ખોરાક ઓછો કરો. ચા અને કોફીનું પ્રમાણ નિયંત્રિત કરો. મોડી રાતના નાસ્તા ટાળો. માનસિક તણાવ નિયંત્રિત કરો.

આ સરળ આદતો ઘણીવાર દવા કરતાં એસિડિટીને વધુ અસરકારક રીતે ઉલટાવી શકે છે. જો અસ્વસ્થતા ચાલુ રહે, તો ગોળીઓ લેવાને બદલે યોગ્ય નિદાન અને સલાહ માટે ડૉક્ટરને મળો.