Assembly Elections 2023 : વિધાનસભા ચૂંટણી માં ખેડૂત મતદારો કેવી રીતે બાજી ફેરવી શકે છે? ડેટાથી સમજો દરેક રાજ્યનું સમીકરણ

હરિશ દામોદરન : ભારતના કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન (GDP) માં કૃષિનો હિસ્સો લગભગ પાંચમા ભાગનો છે. તો, દેશના 45% થી વધુ લોકો ખેતીમાં રોકાયેલા છે. આગામી મહિનાઓમાં ચાર મુખ્ય રાજ્યો - મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ અને તેલંગાણામાં ચૂંટણીઓ યોજાવા જઈ રહી હોવાથી આ બાબત વધુ મહત્વ ધરાવે છે.

કૃષિનો હિસ્સો, જેમાં પાક, પશુધન, વનસંવર્ધન અને માછીમારીનો સમાવેશ થાય છે, દેશના GVA (એટલે કે કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન માઇનસ એક્સાઇઝ ટેક્સ અને સબસિડી) અને તેનું શ્રમ બળ 2022-23 દરમિયાન અનુક્રમે 18.4% અને 45.8% છે. ચાર રાજ્યોની અર્થવ્યવસ્થામાં કૃષિની પ્રમાણમાં મોટી ભૂમિકાનો અર્થ એ પણ છે કે, કૃષિ મતોની ગણતરી અને ક્ષેત્રને લગતા મુદ્દાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

એમપીના જીવીએમાં કૃષિ ક્ષેત્રનું યોગદાન 44.2% છે

આ પ્રમાણ એમપી, રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢ માટે વધુ છે. એમપીના જીવીએમાં કૃષિ ક્ષેત્રનું યોગદાન 44.2% છે, જે તમામ રાજ્યો માટે સૌથી વધુ છે, જ્યારે રાજસ્થાનનું યોગદાન 28.9% સાથે ચોથા ક્રમે છે, ત્યારબાદ અરુણાચલ પ્રદેશ 37.2% અને આંધ્ર પ્રદેશ 36.2% છે. છત્તીસગઢના જીવીએમાં કૃષિનો 21.8% હિસ્સો રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા થોડો વધારે છે. અહીં 62.6% કર્મચારીઓ કૃષિ ક્ષેત્રમાં રોકાયેલા છે, જે કોઈપણ રાજ્ય માટે સૌથી વધુ છે, જ્યારે મધ્યપ્રદેશ માટે 59.8% અને રાજસ્થાન માટે 54.8% છે.

રાજસ્થાન

રાજ્યમાં સૌથી વધુ ખેતીલાયક જમીન છે. 2019-20 માં 180.3 લાખ હેક્ટર ખેતીલાયક જમીન હતી. રાજસ્થાનમાં ખેડૂતો ચોમાસા પછીના ખરીફ (બાજરી/બાજરી, જુવાર/જુવાર, કપાસ, મગ/લીલા ચણા, ગુવાર/ક્લસ્ટર બીન, સોયાબીન, મગફળી અને તલ) અને શિયાળા-વસંત રવી બંને દરમિયાન વિવિધ પાક ઉગાડે છે. ઘઉં, સરસવ, જવ, ગ્રામ/ચણા, લસણ, ડુંગળી, જીરું/જીરું, ધાણા/ધાણા, વરિયાળી/સાંફ અને મેથી/મેથી). આ પંજાબ અને હરિયાણાથી વિપરીત છે, જ્યાં બટાકા, મકાઈ, બાજરી અને સરસવની સાથે ઘઉં, ચોખા અને કપાસની મોટાપાયે ખેતી કરવામાં આવે છે.

રાજસ્થાન ભારતમાં બાજરી, સરસવ, મગ, ગુવાર અને જવનું ટોચનું ઉત્પાદન કરતું રાજ્ય છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, 2021-22 માં 33.3 મિલિયન ટન (MT) ના ઉત્પાદન સાથે રાજસ્થાન ભારતના અગ્રણી દૂધ ઉત્પાદક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે UP ના 33 MT ને પાછળ છોડી દે છે, સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, તે દેશનું ટોચનું ઊન ઉત્પાદક પણ છે અને બકરા અને ઊંટની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવે છે.

મધ્યપ્રદેશ

એમપીનુ ચોખ્ખો વાવેતર વિસ્તાર 155.1 લાખ હેક્ટર છે, જે રાજસ્થાન કરતા ઓછો છે પરંતુ તેનો કુલ પાક વિસ્તાર તમામ રાજ્યોમાં સૌથી વધુ છે. મધ્યપ્રદેશમાં એક ખેતરમાં સરેરાશ 1.8 પાક ઉગે છે, જ્યારે રાજસ્થાનમાં તે માત્ર 1.5 છે.

મધ્ય પ્રદેશમાં ઉચ્ચ પાકની તીવ્રતા સિંચાઈની પહોંચ સાથે સંબંધિત છે. 2009-10 સુધીમાં, રાજ્યમાં સરકારી નહેરોએ રવિ સિઝન દરમિયાન માંડ 8 લાખ પ્રતિ કલાક સિંચાઈ પૂરી પાડી હતી. આ 2014-15 સુધીમાં ત્રણ ગણો વધીને 23.9 લાખ પ્રતિ કલાક થયો હતો અને 2022-23ની રવી સિઝનમાં પ્રતિ કલાક 32.6 લાખને વટાવી ગયો હતો. MP એ ભારતમાં (યુપી પછી) બીજા નંબરનું સૌથી મોટું ઘઉંનું ઉત્પાદન કરે છે. તે સોયાબીન, ચણા, ટામેટા, લસણ, આદુ, ધાણા અને મેથીનું દેશનું અગ્રણી ઉત્પાદક છે, ઉપરાંત ડુંગળી (મહારાષ્ટ્ર પછી), સરસવ (રાજસ્થાન પછી) અને મકાઈ (કર્ણાટક પછી) માં નંબર 2 પર છે.

છત્તીસગઢ

છત્તીસગઢ રાજ્ય ચોખાનો પર્યાય છે. ચોખાના ઉત્પાદનમાં છત્તીસગઢ નંબર 8 છે (પશ્ચિમ બંગાળ, યુપી, પંજાબ, તેલંગાણા, ઓડિશા, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુ પછી) પરંતુ સરકારી ખરીદીમાં (પંજાબ અને તેલંગાણા પછી) નંબર 3 પર છે. છત્તીસગઢના ખેડૂતોને સરકારી એજન્સીઓને વેચાતા ડાંગરના સૌથી વધુ ભાવ મળે છે.

આ પણ વાંચો -

તેલંગાણા

તેલંગાણા આજે પંજાબ પછી સેન્ટ્રલ પૂલમાં ડાંગરનું બીજું સૌથી મોટું યોગદાન આપનાર દેશ છે. તે કપાસની ખરીદીમાં પણ નંબર 1 અને ઉત્પાદનમાં (મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત પછી) નંબર 3 પર છે. વધુમાં, આ રાજ્ય ભારતમાં હળદરનું ટોચનું ઉત્પાદક છે, મરચામાં નંબર 2 (આંધ્ર પ્રદેશ પછી) અને ઈંડામાં નંબર 3 (આંધ્ર પ્રદેશ અને તમિલનાડુ પછી).