Bihar Election 2025 : બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીની 25 ટકા વધુ બેઠકો પર મખાના ખેડૂતો નિર્ણાયક, કયા ગઠબંધનને ફાયદો થશે?

Bihar Assembly Election 2025 : બિહારના મખાના હવે માત્ર કૃષિ પેદાશ નથી રહ્યા, પરંતુ તે રાજ્યની ઓળખ, સંસ્કૃતિ અને રાજકારણનું પ્રતીક બની ગયા છે. તેના સ્વાદ, પોષક તત્વો અને ઔષધીય ગુણોને કારણે, મખાનાએ દેશ-વિદેશમાં મજબૂત છાપ બનાવી છે. આ ઓળખ પાછળ રાજ્યના લાખો ખેડૂતો અને મજૂરોની મહેનત છે, જેમના જીવન પર આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીની સીધી અસર થવાની છે. રાજ્યના પૂર્ણિયા, કટિહાર, દરભંગા, મધુબની, સહરસા, સુપૌલ, મધેપુરા, અરરિયા, કિશનગંજ અને સીતામઢી જિલ્લાઓમાં મોટા પાયે મખાનાની ખેતી અને પ્રોસેસિંગ કરવામાં આવે છે. આ જિલ્લાઓમાં કુલ 66 એટલે કે વિધાનસભાની એક ચતુર્થાંશથી વધુ બેઠકો છે.

NDA એ 66 માંથી 48 બેઠકો જીતી હતી

2020ની ચૂંટણીમાં આમાંથી 48 બેઠકો નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (એનડીએ) દ્વારા જીતવામાં આવી હતી. આ જ કારણ છે કે આ વખતે પણ મખાના બેલ્ટની બેઠકો તમામ રાજકીય પક્ષોની રણનીતિના કેન્દ્રમાં છે. એક અંદાજ મુજબ ત્રણ લાખથી વધુ ખેડૂતો અને શ્રમિકો આ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા છે. સૌથી પછાત જાતિઓ, ખાસ કરીને મલ્લાહ સમુદાય, મખાના ઉદ્યોગમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ સમુદાયનું મખાનાના શેકવા અને પોપિંગ એકમો પર ખૂબ નિયંત્રણ છે.

મખાના નાવિકોની આજીવિકા અને ઓળખ

મખાના નાવિકોની આજીવિકા અને ઓળખ બંને સાથે સંકળાયેલું છે. તેથી, આ વખતે મલ્લાહ મતને ચૂંટણી સમીકરણોમાં નિર્ણાયક બળ માનવામાં આવે છે. શાસક એનડીએ અને વિપક્ષી મહાગઠબંધન બંને આ જૂથને જીતવા માટે શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ દિશામાં પહેલ કરીને મહાગઠબંધને વિકાસશીલ ઇન્સાન પાર્ટી (વીઆઈપી)ના નેતા મુકેશ સાહનીને નાયબ મુખ્યમંત્રી પદ માટે ઉમેદવાર જાહેર કર્યા છે. સાહનીની પાર્ટીનો આધાર આ સમુદાયમાં ઊંડે સુધી ફેલાયેલો છે.

બીજી તરફ કોંગ્રેસ અને રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (આરજેડી) પણ મખાનાના ખેડૂતોના મુદ્દાઓ પર અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ મતદાન યાત્રા દરમિયાન કટિહારની મુલાકાત લીધી હતી, જ્યાં તેમણે મખાનાના ખેડૂતો સાથે સીધી વાતચીત કરી હતી. રાહુલ ગાંધી મખાનાની ખેતીની પરંપરાગત તકનીક જોવા માટે ખેતરો અને તળાવો પર ગયા અને ખેડૂતોની સમસ્યાઓ સાંભળી - ભાવમાં અસમાનતા, વચેટિયાઓ પર નિયંત્રણ અને બજારની પહોંચની મુશ્કેલીઓ. આ પછી, તેમણે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર લખ્યું, "તમારો સુપરફૂડ મખાના બિહારના ખેડૂતોના લોહી અને પરસેવાની પેદાશ છે. વેચાણ હજારો રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે, પરંતુ આવક પૈસામાં છે. બધો નફો વચેટિયાઓને મળે છે. ”

બિહાર વિશ્વના 90 ટકા મખાનાનું ઉત્પાદન કરે છે: રાહુલ ગાંધી

રાહુલ ગાંધીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે બિહાર વિશ્વના 90 ટકા મખાનાનું ઉત્પાદન કરે છે, પરંતુ મહેનતુ ખેડૂતો અને મજૂરોને તેનો એક ટકા પણ ફાયદો થતો નથી. મખાના ઉદ્યોગમાં આર્થિક અસમાનતાને સામાજિક ન્યાયના મુદ્દા સાથે જોડતા તેમણે કહ્યું કે સમગ્ર મહેનત 99 ટકા બહુજનોની છે અને ફાયદો માત્ર એક ટકા વચેટિયાઓને. કોંગ્રેસ મહાગઠબંધન હવે આ મુદ્દાને ગ્રામીણ અર્થવ્યવસ્થા અને સામાજિક સમાનતા સાથે જોડીને તેના માટે ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યું છે.

મખાના બિહારનું ગૌરવ છે: પીએમ મોદી

આ દરમિયાન, શાસક એનડીએએ મખાનાને 'લોકલ ટુ ગ્લોબલ' બ્રાન્ડ બનાવવા માટે પોતાને ખેડૂતોના સાથી તરીકે વર્ણવ્યું છે. બિહારમાં એક ચૂંટણી રેલીમાં મખાનાના ખેડૂતોને સંબોધિત કરતા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે 'મખાનાને હવે દેશના દૂરના બજારોથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી પહોંચવામાં આવ્યું છે, અને તે બિહારનું ગૌરવ છે'. વડાપ્રધાને કહ્યું હતું કે, તેમની સરકાર ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાની દિશામાં કામ કરી રહી છે, જે અંતર્ગત 'મખાના બોર્ડ'ની રચનાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવામાં આવી છે. આ બોર્ડનો ઉદ્દેશ ખેતી, પ્રોસેસિંગ અને નિકાસ સાથે સંકળાયેલા ખેડૂતોને વધુ સારું બજાર અને ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડવાનો છે. મોદીએ ખાતરી આપી હતી કે આગામી દિવસોમાં મખાના ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા દરેક પરિવારની આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.

રાજ્યની અર્થવ્યવસ્થામાં મખાના ઉદ્યોગનું વાર્ષિક ટર્નઓવર લગભગ 3,000 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે. તેને 'બિહારનું વ્હાઇટ ગોલ્ડ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. દરભંગા અને મધુબનીમાં તે પરંપરાગત રીતે પૂજાનો એક ભાગ છે, જ્યારે સહરસા અને સુપૌલ જિલ્લામાં તે હજારો પરિવારોની આજીવિકાનો આધાર છે. જોકે ખેડૂતોને બજાર કિંમત, પરિવહન, નિકાસ અને પ્રોસેસિંગમાં હજુ પણ ઘણા પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. બિહારના આ મખાના પટ્ટાનું રાજકીય મહત્વ એટલા માટે પણ વધે છે કારણ કે અહીંના સામાજિક માળખામાં સૌથી પછાત અને દલિત-બહુજન સમુદાયોની ભાગીદારી ઘણી વધારે છે. આ વર્ગ છેલ્લી બે ચૂંટણીઓથી સત્તાનું સમીકરણ નક્કી કરી રહ્યો છે.