Chandrayaan-3 : ચંદ્રયાન-3 જુલાઈ માસમાં થશે લોન્ચ, વર્ષ 2019 માં લોન્ચ થયેલ ચંદ્રયાન-2 મિશન આ કારણસર રહ્યું નિષ્ફ્ળ?

ચંદ્રયાન-2 ના પ્રથમ અસફળ પ્રયાસના લગભગ ચાર વર્ષ પછી, ઈસરો તેનું ત્રીજું ચંદ્ર મિશન, ચંદ્રયાન-3 (Ch-3), 12 જુલાઈના રોજ લોન્ચ કરશે, જેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય અવકાશમાં ચોક્કસ ઉતરાણ કરવાનો છે. વર્ષ 2019 માં, અવકાશમાં ચંદ્રયાન-2 મિશનનું લેન્ડર અને રોવર અંતિમ ક્ષણોમાં ખરાબ થઈ ગયું, ક્રેશ-લેન્ડ થયું અને પ્રક્રિયામાં નાશ પામ્યું હતું.

ઈસરોના ચીફ એસ સોમનાથે મીડિયાને કહ્યું હતું કે, “હાલમાં ચંદ્રયાન-3 અવકાશયાન સંપૂર્ણ રીતે સંકલિત છે. અમે પરીક્ષણ પૂર્ણ કરી લીધું છે, હાલમાં, લોન્ચ માટેની તારીખ જુલાઈ 12 અને 19 ની વચ્ચે ગમે તે હોઈ શકે છે, તમામ પરીક્ષણો પૂર્ણ થયા પછી અમે ચોક્કસ તારીખ જાહેર કરીશું.”

22 જુલાઈ, 2019 ના રોજ લોન્ચ કરાયેલ, ચંદ્રયાન-2 મિશનનું વિક્રમ (મૂન લેન્ડર) 6 સપ્ટેમ્બરના વહેલી સવારે ચંદ્ર પર ક્રેશ થયું હતું. તેનો કાટમાળ લગભગ ત્રણ મહિના પછી નાસા દ્વારા મળી આવ્યો હતો. આવું થયું હોવા છતાં, મિશન સંપૂર્ણ નિષ્ફળ થયું ન હતું કારણ કે તેનો ઓર્બિટર ભાગ સામાન્ય રીતે કામ કરતો રહ્યો અને નવી માહિતીને એકત્રિત કરી હતી જેણે ચંદ્ર અને તેના પર્યાવરણ વિશે કેટલીક માહિતી આપવામાં મદદ કરી હતી.

આ પણ વાંચો: bakri Eid 2023 | બકરી ઈદઃ મંજૂરી વગર હાઉસિંગ સોસાયટીમાં ન આપવામાં આવે કુર્બાની, બોમ્બે હાઈકોર્ટનો બીએમસીને આદેશ

ચંદ્રયાન-2 મિશન વિષે :

ચંદ્રયાન -2 નો સૌથી વધુ ચર્ચિત ઉદ્દેશ્ય ચંદ્રના અન્વેષિત (unexplored) દક્ષિણ ધ્રુવ પર લેન્ડર અને રોવરને સોફ્ટ-લેન્ડ કરવાની ક્ષમતા દર્શાવવાનો હતો, તેના અન્ય લક્ષ્યો પણ હતા. આ મિશન, ઇસરો મુજબ, "ટોપોગ્રાફી, સિસ્મોગ્રાફી, ખનિજ ઓળખ અને વિતરણ, સપાટીની રાસાયણિક રચના, ટોચની જમીનની થર્મો-ફિઝિકલ લાક્ષણિકતાઓ અને ચંદ્ર વાતાવરણની રચનાના અને ચંદ્રની ઉત્પત્તિ અને ઉત્ક્રાંતિ વગેરેની વિગતવાર અભ્યાસ દ્વારા ચંદ્ર વૈજ્ઞાનિકના નોલેજને વધારો કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું.''

2021 માં, અવકાશ એજન્સીએ ખુલાસો કર્યો કે મિશનના ઓર્બિટરે ચંદ્ર વિશે ખૂબ જ સુંદર ડેટા ઉત્પન્ન કર્યો છે. આનાથી તેની સપાટી, ઉપ-સપાટી અને એક્સોસ્ફિયરના સંદર્ભમાં અવકાશી પદાર્થના હાલના માહિતી નિર્માણમાં મદદ મળી હતી. દાખલા તરીકે, ચંદ્રયાન-2 નું મુખ્ય પરિણામ એ કાયમી પડછાયાવાળા પ્રદેશો તેમજ રેગોલિથની નીચે ખાડાઓ, પથ્થરોની શોધ અને 3-4 મીટરની ઊંડાઈ સુધી વિસ્તરેલી ટોચની સપાટીનો સમાવેશ કરતી છૂટક થાપણ હતી.

ચંદ્રયાન-2ના વિક્રમ લેન્ડરમાં શું ખોટું થયું?

ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવથી લગભગ 600 કિમી દૂર વિમાન માટે વિક્રમનું લેન્ડિંગ લક્ષ્યાંક હતું. જો કે, 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ નિર્ધારિત ટચડાઉનના થોડા સમય પહેલા ISROનો તેમના લેન્ડર સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો હતો.

જ્યારે સંપર્ક તૂટી ગયો હતો, ત્યારે તે 50 થી 60 મીટર પ્રતિ સેકન્ડ (180 થી 200 કિમી પ્રતિ કલાક)ની ઝડપે મુસાફરી કરી રહ્યું હતું. તે મંદ પડી રહ્યું હતું, પરંતુ સલામત ઉતરાણ માટે જરૂરી 2 મીટર/સેકન્ડ (7.2 કિમી/કલાક)ની ઝડપે ધીમી કરવા માટે પૂરતું ઝડપી ન હતું. વિક્રમ 5 મીટર/સેકન્ડ (18 કિમી/કલાક)ની ઝડપે પણ અસરના આંચકાને શોષી લેવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો. જે દરે તે ધીમો પડી રહ્યો હતો, તે ટચડાઉન પહેલા 5 મીટર/સેકન્ડની ઝડપ પણ પ્રાપ્ત કરી શક્યો ન હતો. તે ચંદ્ર પર વધુ ઝડપે અથડાયું, પોતાને અને બોર્ડ પરના સાધનોને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું.

આ પણ વાંચો: ચંદ્રયાન-3 મિશન 13 જુલાઈએ શ્રીહરિકોટાથી લોન્ચ થશે, ઇસરોએ પુરી કરી તૈયારી

ક્રેશ લેન્ડિંગને કારણે શું ચૂકી ગયું?

બાહ્ય અવકાશમાં સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરવા માટેની ટેક્નોલોજી દર્શાવવાની તક સૌથી સ્પષ્ટ ચૂકી હતી. તે સમયે ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકોએ જણાવ્યું હતું કે આ અકસ્માત પ્રમાણમાં નાની ભૂલને કારણે થયો હતો જે પછીથી જણાયું હતું.આશા છે કે, કોઈપણ અવરોધ વિના ટૂંક સમયમાં લોન્ચ થનારું ચંદ્રયાન-3 મિશન આ ટેક્નોલોજીનું નિદર્શન કરશે.

લેન્ડર વિક્રમ અને રોવર પ્રજ્ઞાન સપાટી પર અવલોકનો કરવા માટે સાધનો વહન કરી રહ્યા હતા. આને ભૂપ્રદેશ, રચના અને ખનિજ વિજ્ઞાન વિશે વધારાની માહિતી લેવાનું હતું. ઓર્બિટરના સમર્થનથી, વિક્રમ અને પ્રજ્ઞાને ડેટાના બે વૈવિધ્યસભર સેટ પ્રદાન કર્યા હોત જે ચંદ્રનું વધુ સંયુક્ત ઇમેજ તૈયાર કરવામાં મદદ કરી શક્યા હોત.