ડાટા પર્શનલ બિલઃ ડાટાના સીમા પાર પ્રવાહના માપદંડોને સરળ બનાવવાની સરકારની યોજના

Soumyarendra Barik : એક એવું પગલું જે ડાટા ટ્રાન્સફરની શરતોને વધારે સરળ બનાવી શકે છે. પ્રસ્તાવિક નવો કાયદો એ દેશોની નિર્દિષ્ટ નકારાત્મક યાદી ઉપરાંત દરેક કોર્ટોમાં ડિફોલ્ટ રૂપથી વૈશ્વિક ડાટા પ્રવાહની મંજૂરી આપી શકે છે. જ્યાં આ પ્રકારના હસ્તાંતરણ પ્રતિબંધિત હશે.આ ઉપરાંત ડિજિટલ પર્સનલ ડાટા પર્સનલ બિલ, 2022ના ડ્રાફ્ટમાં ડીમ્ડ કંસેન્ટની જોગવાઈને ખાનગી સંસ્થાઓ માટે વધારે કડક બનાવવા માટે ફરીથી તૈયાર કરી શકાય છે. જોકે સરકારી વિભાગોની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સાર્વજનિક હિતના આધાર પર વ્યક્તિગત ડાટાને સંસાધિત કરતા સમયે સહમતી લેવાની મંજૂરી આપી શકે છે. આ બિલ સુનિશ્ચિ કરવા માટે એક જોગવાઇનો સમાવેશ કરી શકે છે જે અન્ય વિભાગો અથવા મંત્રાલયો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા પહેલા વિનિયમોના વિરોધમાં નથી આવતા.

કેટલાક હિતધારકો તરફથી મળેલા પ્રતિસાદ બાદ સરકાર સૂચિત ડેટા પ્રોટેક્શન બિલ પર વિચારણા કરી રહી છે. આ બિલ એ કેન્દ્ર દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી રહેલા ટેક્નોલોજી નિયમોના વ્યાપક માળખાનો મુખ્ય આધારસ્તંભ છે, જેમાં ડિજિટલ ઈન્ડિયા બિલનો પણ સમાવેશ થાય છે જેમકે ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી એક્ટ, 2000નો પ્રસ્તાવિત અનુગામી; ભારતીય ટેલિકોમ બિલ, 2022; અને બિન-વ્યક્તિગત ડેટા ગવર્નન્સ માટેની નીતિ.

ડ્રાફ્ટ ડેટા પ્રોટેક્શન બિલના ક્લોઝ 17 હેઠળ ક્રોસ-બોર્ડર ડેટા ફ્લો પરની વર્તમાન જોગવાઈ જણાવે છે કે કેન્દ્ર તે દેશો અથવા પ્રદેશોને સૂચિત કરશે જ્યાં ભારતીય નાગરિકોનો વ્યક્તિગત ડેટા ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે આ બિલમાં તમામ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં ક્રોસ-બોર્ડર ડેટા ફ્લોને મંજૂરી આપતા બિલ સાથે સુધારો થવાની સંભાવના છે - જે દેશોમાં ટ્રાન્સફર પ્રતિબંધિત હશે.

આ ફેરફારને એન્ટરપ્રાઈઝ માટે વ્યાપાર સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરવા અને વૈશ્વિક ડેટા ટ્રાન્સફર નેટવર્કના એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે ભારતને સ્થાન આપવાના પગલા તરીકે જોવામાં આવે છે - જે દેશો હાલમાં યુરોપિયન યુનિયનમાં સામેલ છે તે વેપાર વાટાઘાટોનું મુખ્ય તત્વ છે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, "વ્હાઈટ-લિસ્ટ અભિગમને બદલે સરકાર ડિફોલ્ટ-મંજૂર મોડલને અનુસરવા માંગે છે." "તેથી, જો સરકાર ડેટાને કોઈ ચોક્કસ સેક્ટરમાં સ્થાનાંતરિત કરવા માંગતી નથી, તો તે તે ક્ષેત્રનો તેના બ્લેકલિસ્ટમાં ઉલ્લેખ કરશે."

સૂત્રોએ જણાવ્યું કે એક ચિંતા ચીનમાં અનિયંત્રિત ડેટા ટ્રાન્સફર છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષોમાં, સરકારે ચીન સ્થિત કંપનીઓ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા ઘણા પ્લેટફોર્મ્સ સામે પગલાં લીધાં છે, જેમાં બાઈટડાન્સની ટિકટોક અને ટેન્સેન્ટની PUBGનો સમાવેશ થાય છે. ડિજિટલ ઇન્ફર્મેશન સેક્ટરમાં, ચીનમાં ડેટા ટ્રાન્સફર કરતી માનવામાં આવતી એપ્સ અને વેબસાઇટ્સને બ્લોક કરી દેવામાં આવી છે અને અન્ય વિસ્તારોમાં ખાસ કરીને ચીની કંપનીઓમાંથી ભારતમાં આવતા નાણા પર તપાસમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

ઉદાહરણ તરીકે એપ્રિલ 2020 માં ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઑફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) એ 2020 ની પ્રેસ નોટ 3 દ્વારા કોન્સોલિડેટેડ ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોલિસી (FDI પોલિસી) માં નોંધપાત્ર ફેરફારની જાહેરાત કરી હતી. તેણે ભારત સાથે સરહદ ધરાવતા કોઈપણ દેશમાં સ્થિત કોઈપણ એન્ટિટી દ્વારા FDI માટે સરકારની પૂર્વ મંજૂરી માંગી હતી. અગાઉ, પાકિસ્તાન અથવા બાંગ્લાદેશ સ્થિત સંસ્થાઓમાંથી એફડીઆઈ સરકારની મંજૂરીને આધીન હતું. તે સમયે કોવિડ-સંબંધિત લોકડાઉનથી પ્રભાવિત ભારતીય કંપનીઓ પર ચાઇનીઝ કંપનીઓ દ્વારા નિયંત્રણ મેળવવાના કોઈપણ પ્રયાસોને રોકવાના હેતુથી આ ફેરફાર પ્રેરિત કરવામાં આવ્યો હતો.

બિલના અંતિમ સંસ્કરણમાં અપેક્ષિત અન્ય મુખ્ય ફેરફાર એ છે કે ખાનગી સંસ્થાઓ દ્વારા વ્યક્તિગત ડેટાની પ્રક્રિયા કેવી રીતે કરી શકાય તે માટે 'ડીમ્ડ કન્સેન્ટ' ની બહુચર્ચિત જોગવાઈને કડક બનાવવી. "ખાનગી સંસ્થાઓ દ્વારા આ જોગવાઈના દુરુપયોગ અંગે ચિંતાઓ હતી, તેથી સરકાર ખાનગી સંસ્થાઓને બાકાત રાખવા માટે જોગવાઈ બદલવાનું વિચારી રહી છે," અધિકારીએ જણાવ્યું હતું. જો કે, ડ્રાફ્ટ બિલમાં સૂચવ્યા મુજબ, સરકારી સંસ્થાઓને સંમતિની પ્રક્રિયા કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી શકે છે.

મૂળ ડ્રાફ્ટના ક્લોઝ 8 હેઠળ, એવું કહેવામાં આવે છે કે વપરાશકર્તાએ તેના અંગત ડેટાની પ્રક્રિયા માટે સંમતિ આપી છે જો તે જરૂરી માનવામાં આવે છે. જોગવાઈનો આવશ્યક અર્થ એ છે કે જો કોઈ વપરાશકર્તાએ કોઈ ચોક્કસ હેતુ માટે કોઈ એન્ટિટી સાથે સ્વૈચ્છિક રીતે તેનો ડેટા શેર કર્યો હોય, તો તે એન્ટિટી અન્ય સંલગ્ન હેતુઓ માટે તેની/તેણીની સંમતિ ધારણ કરી શકે છે અને તેના માટે નવી સંમતિ લેવાની જરૂર નથી.

અધિકારીએ ઉમેર્યું હતું કે જો અન્ય ક્ષેત્રીય કાયદાઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અથવા અન્ય પરિબળોને કારણે ડેટા સુરક્ષાના ઉચ્ચ ધોરણો નક્કી કરે છે, તો ડેટા પ્રોટેક્શન બિલ તેમને સ્થાનાંતરિત કરશે નહીં. "તેથી, જો આરોગ્ય સંબંધિત ક્ષેત્રીય નિયમો હોય, જ્યાં આવા ડેટા ચોક્કસ અંશે ગુપ્તતાને આધીન હોય, તો તે નિયમન ડેટા પ્રોટેક્શન બિલ પર પ્રચલિત થશે,"