Groundwater Depletion : ભારતમાં ભૂગર્ભજળના સ્તરમાં ઘટાડો થઇ રહ્યો છે, યુએન રિપોર્ટમાં ચેતવણી

યુનાઇટેડ નેશન્સ યુનિવર્સિટી, ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ હ્યુમન સિક્યુરિટી (UNU-EHS) દ્વારા પ્રકાશિત એક નવા રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ભારતમાં ભૂગર્ભજળનું સ્તર ઘટી રહી છે. રિપોર્ટ 'ઇન્ટરકનેક્ટેડ ડિઝાસ્ટર રિસ્ક્સ રિપોર્ટ 2023', કે જે છ પર્યાવરણીય ટિપીંગ પોઈન્ટ્સને જુએ છે, ઝડપી પાણીનું સ્તર ઘટવું, ભૂગર્ભજળના અવક્ષય, પર્વતીય ગ્લેશિયર પીગળવું, કચરો, અસહ્ય ગરમી અને ભવિષ્યનો ખતરો.

રિપોર્ટ મુજબ, પંજાબમાં 78% કુવાઓ અતિશય શોષિત થઇ ગયા છે, અને સમગ્ર ઉત્તર પશ્ચિમ પ્રદેશમાં 2025 સુધીમાં ભૂગર્ભજળની ઉપલબ્ધતા ગંભીર રીતે ઓછી થવાની આગાહી કરવામાં આવી છે.

રિપોર્ટ જણાવે છે કે પર્યાવરણીય ટિપીંગ પોઈન્ટ એ પૃથ્વીની સિસ્ટમમાં નિર્ણાયક થ્રેશોલ્ડ છે જેનાથી આગળ અચાનક અને ઘણીવાર બદલી ન શકાય તેવા ફેરફારો થાય છે, જે ઇકોસિસ્ટમ્સ, આબોહવાની પેટર્ન અને એકંદર પર્યાવરણમાં ગહન અને ક્યારેક આપત્તિજનક પરિવર્તન તરફ દોરી જાય છે.

ભૂગર્ભજળ : ભૂગર્ભજળએ એક આવશ્યક તાજા પાણીનો સોર્સ છે જે ભૂગર્ભ જળાશયોમાં સંગ્રહિત થાય છે જેને "એક્વિફર્સ" કહેવાય છે. આ ભૂગર્ભજળભરબે અબજથી વધુ લોકોને પીવાનું પાણી પૂરું પાડે છે અને લગભગ 70% ઉપાડનો ઉપયોગ ખેતી માટે થાય છે. જો કે, વિશ્વના અડધાથી વધુ મોટા જળચરો કુદરતી રીતે ફરી ભરાઈ શકે તેટલા ઝડપથી ક્ષીણ થઈ રહ્યા છે. ભૂગર્ભજળ હજારો વર્ષોમાં એકઠું થતું હોવાથી, તે અનિવાર્યપણે બિન નવીનીકરણીય સંસાધન છે.

આ પણ વાંચો: કતરમાં ફાંસીની સજા મેળવનાર પૂર્વ નૌસૈનિકોને શું મોદી સરકાર બચાવી શકે છે? અહીં જાણો બધા કાયદાના વિકલ્પ

આ કિસ્સામાં ટિપીંગ પોઈન્ટ ત્યારે પહોંચે છે જ્યારે પાણી એવા સ્તરથી નીચે આવે છે જે હાલના કુવાઓ ઍક્સેસ કરી શકે છે. એકવાર ઓળંગી ગયા પછી, ખેડૂતોને તેમના પાકને સિંચાઈ કરવા માટે ભૂગર્ભજળની ઍક્સેસ રહેશે નહીં. આનાથી માત્ર ખેડૂતોની આજીવિકા ગુમાવવાનું જોખમ નથી, પરંતુ ખાદ્ય અસુરક્ષા પણ થઈ શકે છે અને સમગ્ર ખાદ્ય ઉત્પાદન પ્રણાલીને જોખમમાં મૂકી શકે છે.

વિશ્વના લગભગ 30% તાજા પાણીનો ભૂગર્ભજળ તરીકે સંગ્રહ કરવામાં આવે છે અને ક્યારેક ક્યારેક ઝરણા, સરોવરો અથવા પ્રવાહો દ્વારા સપાટી પર લાવવામાં આવે છે અથવા જલભરમાં ડ્રિલ કરાયેલા કુવાઓમાંથી કાઢવામાં આવે છે.20મી સદીથી વિશ્વભરમાં ભૂગર્ભજળના અવક્ષયના દરમાં વધારો થયો છે,

અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, "સમુદ્રની સપાટીમાં વધારો થવાથી ભૂગર્ભજળમન સ્તરમાં ઘટાડો થઇ રહ્યો છે.''ભૂગર્ભજળનો ઘટાડો સૌથી ગંભીર છે તેમાં ભારતના ભાગો, ઉત્તર-પૂર્વીય ચીન, પશ્ચિમ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, મેક્સિકો, ઈરાન, સાઉદી અરેબિયા અને ઉત્તર આફ્રિકાના ભાગોનો સમાવેશ થાય છે.કેટલાક દેશ, જેમ કે સાઉદી અરેબિયા, પહેલાથી જ આ ભૂગર્ભજળના જોખમને વટાવી ચૂક્યા છે. ભારત જેવા અન્ય દેશો પણ આ જોખમ ટિપિંગ બિંદુ સુધી પહોંચવાથી દૂર નથી.

આ પણ વાંચો: Today News Live Updates : જમ્મુ કાશ્મીરના કુપવાડામાં સેનાએ 5 આતંકવાદીઓને ઠાર માર્યા, ઘૂસણખોરીનો પ્લાન કર્યો નાકામ

ચોખા અને ઘઉં જેવા મુખ્ય પાકોનો મોટો હિસ્સો સહિત વિશ્વના લગભગ 40 ટકા પાકોનું ઉત્પાદન ટકાવી રાખતા ભૂગર્ભજળની સિંચાઈ સાથે આપણને ભૂગર્ભજળના અવક્ષયના જોખમ તરફ ધકેલતું મુખ્ય પરિબળ કૃષિ તીવ્રતા છે.ભૂગર્ભજળ દ્વારા વિશ્વભરમાં સિંચાઈવાળી કૃષિ જમીનના વિસ્તરણને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. માત્ર 20મી સદીમાં જ વધારો જોવા મળ્યો છે, જે 1900માં 63 મિલિયન હેક્ટરથી 2005માં 306 મિલિયન હેક્ટર થઈ ગયો છે.

ભારત ભૂગર્ભજળનો વિશ્વનો સૌથી મોટો વપરાશકાર દેશ છે, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ચીનના સંયુક્ત ઉપયોગ કરતા વધારે છે. ભારતનો ઉત્તર પશ્ચિમ વિસ્તાર દેશના વધી રહેલા 1.4 અબજ લોકો માટે મુખ્ય અનાજ ઉત્પાદક પ્રદેશ તરીકે સેવા આપે છે, જેમાં પંજાબ અને હરિયાણા રાજ્યો દેશના ચોખાના 50% પુરવઠા અને ઘઉંના 85% સ્ટોકનું ઉત્પાદન કરે છે. જો કે, પંજાબમાં 78% કુવાઓ અતિશય શોષિત માનવામાં આવે છે, અને સમગ્ર ઉત્તર-પશ્ચિમ પ્રદેશમાં 2025 સુધીમાં ભૂગર્ભજળની ઉપલબ્ધતા અત્યંત નીચી રહેવાની આગાહી કરવામાં આવી છે.

ભૂગર્ભજળ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂડ સપ્લાય ચેઇન વચ્ચેનો મજબૂત સંબંધ પણ ભૂગર્ભજળના ઘટાડાને પ્રેરિત કરે છે. એવા દેશોમાં ઉગાડવામાં આવતા ઘણા ઉત્પાદનો કે જેઓ તેમના ભૂગર્ભજળના સંસાધનોને ઓવરડ્રાફ્ટ કરે છે તે દૂરના સ્થળોએ વેચવામાં અને વપરાશ કરવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, યુ.એસ.એ. તેના ઘટતા ભૂગર્ભજળમાંથી ઉગાડવામાં આવતા 42% પાક, મોટાભાગે મકાઈ, મેક્સિકો, ચીન અને જાપાન જેવા અન્ય સ્થળોએ નિકાસ કરે છે.