ફેબ્રુઆરીમાં વધી અસાધારણ ગરમી, વૈશ્વિક હવામાન થયું અસામાન્ય

Amitabh Sinha : હજુ તો ફેબ્રુઆરી મહિનો ચાલુ છે, તકનીકી રીતે આ શિયાળાનો મહિનો છે, અને દેશના કેટલાક ભાગોમાં તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસને સ્પર્શ કરી રહ્યું છે. આ વર્ષે તીવ્ર ઉનાળા અને વધતા હીટવેવ્સની સંભાવના અંગે પહેલેથી જ ચિંતાઓ વર્તાઈ રહી છે.

જ્યારે આને નકારી શકાય નહીં, મુખ્યત્વે ઉત્તરીય અને પશ્ચિમ ભારતમાં અસામાન્ય ઊંચા તાપમાનનું વર્તમાન ઉનાળો અથવા બાકીનો વર્ષ કેટલો ગરમ હશે તેનો કોઈ સૂચક નથી.

ભારત હવામાન વિભાગ (આઇએમડી) ના જણાવ્યા અનુસાર પ્રવર્તમાન ગરમ પરિસ્થિતિઓ બીજા બે દિવસમાં ઓછી થવાની ધારણા છે. પરંતુ તે હજી પણ સામાન્ય તાપમાનથી ઉપર રહેવાની સંભાવના છે.

ગરમ ફેબ્રુઆરી અને આઇએમડીની હીટ વેવનું જોખમ

ફેબ્રુઆરીમાં મહત્તમ તાપમાન, સમગ્ર દેશમાં સરેરાશ, 1981 થી 2010 સુધીના 30 વર્ષના સમયગાળાના રેકોર્ડના આધારે 28 ડિગ્રી સે. લઘુત્તમ તાપમાન સંભવિત છે. જે સામાન્ય થઇ રહ્યું છે, આ લઘુત્તમ તાપમાન 15 ડિગ્રી સે. જેટલું અનુમાનિત છે.

આ પ્રદેશોમાં બદલાય જેમાં ઉત્તર પશ્ચિમ, પશ્ચિમ, મધ્ય અને પૂર્વી ભારતના રાજ્યોમાં સામાન્ય તાપમાન વધારે છે.તેનો સમાવેશ થાય છે.

આ પણ વાંચો : Today News Live Updates: ઉત્તર પ્રદેશમાં 14 નવી મેડિકલ કોલેજો બનશે, બજેટમાં મહિલાઓ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે બજેટમાં મોટી જાહેરાતો

ગયા અઠવાડિયામાં, જોકે, ઉત્તરી અને પશ્ચિમ ભારતના મોટાભાગના ભાગોમાં મહત્તમ તાપમાન સામાન્ય કરતા 5-11 ડિગ્રી સે. રાજસ્થાન, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર સૌથી વધુ સ્પષ્ટ રીતે ગરમ રહ્યા છે, થોડા સ્થળોએ તાપમાન લગભગ 40 ડિગ્રી સી સુધી પહોંચ્યું છે.

જો કે, સામાન્યમાંથી સૌથી મોટું વિચલન ઉત્તરાખંડ અને હિમાચલ પ્રદેશના પ્રમાણમાં ઠંડા રાજ્યોમાં જોવા મળ્યું છે, જ્યાં તે કેટલાક સ્થળોએ 10-11 ડિગ્રી સે. ગરમ રહ્યો છે.

હકીકતમાં, આવા અસામાન્ય ઉંચા તાપમાનને "હીટ વેવ" તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. અને તેમાં ફિક્સમાં આઇએમડી છે.

જો તાપમાન 40 ડિગ્રી સી કરતા વધુ હોય, અથવા સામાન્ય કરતા લગભગ 4.5 ડિગ્રી સે. વધારે હોય, તો આ વિસ્તારો હીટવેવનો અનુભવ કરે છે. પર્વતો માટે, આ થ્રેશોલ્ડ 30 ડિગ્રી સે છે, અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો માટે, 37 ડિગ્રી સે.જેટલું હોય છે.

આ વ્યાખ્યાઓ દ્વારા, છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ઘણી જગ્યાઓ હિટવેવની સ્થિતિનો અનુભવ કરી રહી છે. જો કે, આઇએમડી દ્વારા હીટવેવ ઘોષણાઓ, જે સ્થાનિક વહીવટ દ્વારા ફોલો-અપ ક્રિયાને ટ્રિગર કરે છે, તે ફક્ત એપ્રિલ-જુલાઈના સમયગાળા માટે છે, ફેબ્રુઆરી અથવા માર્ચ માટે નહીં.

ગેરહાજર વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ અને વીક દરિયાઈ પવનો

કોઈપણ અસામાન્ય અથવા વધતી હવામાન ઘટનાઓ આ દિવસોમાં ક્લાઈમેટ ચેન્જને આભારી છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, ખાસ કરીને અસામાન્ય ઊંચા તાપમાને સંબંધિત, ક્લાઈમેટ ચેન્જ ખરેખર અંતર્ગત અથવા વિકટ પરિબળ છે.

પરંતુ હવામાનમાં જોવા મળેલી અસાધારણતા હંમેશા એક નિશ્ચિત પેટર્નને અનુસરતી નથી, જે આ ઘટનાઓનું એકમાત્ર નિર્ણાયક હોય તો આબોહવા પરિવર્તનની અપેક્ષા રાખી શકાય. આત્યંતિક હવામાન ઘટનાઓમાં અવ્યવસ્થિતતા વિવિધ સ્થાનિક અને ટૂંકા ગાળાના હવામાનશાસ્ત્રીય સંયોગોને કારણે છે.

આઇએમડીએ ગરમ હવામાનની વર્તમાન જોડણીને ફેબ્રુઆરીમાં વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ પ્રવૃત્તિની ગેરહાજરી સહિતના પરિબળોના સંયોજનને આભારી છે, જે આ મહિનામાં થોડો વરસાદ લાવે છે અને તાપમાનને નીચું રાખે છે.

હમણાં સુધી, દેશના છઠ્ઠા કરતા ઓછા ,717 જિલ્લાઓમાંથી ફક્ત 110 જે માટે ડેટા ઉપલબ્ધ છે ફેબ્રુઆરી માટે સામાન્ય અથવા વધારે વરસાદ નોંધાવ્યો છે. આઇએમડીએ કહ્યું છે કે મેદાનો પ્રમાણમાં શુષ્ક છે, અને પર્વતોમાં વરસાદ અથવા બરફવર્ષાને વશ થઈ ગયા છે.

આઇએમડી અનુસાર, દક્ષિણ ગુજરાત પર એન્ટિસાયક્લોનિક રચના એ પશ્ચિમ કાંઠે ગરમ થવાનું એક મુખ્ય કારણ છે. તેની અસર રાજસ્થાન, પંજાબ, દિલ્હી, હિમાચલ પ્રદેશ અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં ઉત્તર તરફ પ્રસારિત થઈ રહી હતી.

મહારાષ્ટ્ર અને ગોવાની આસપાસ, કોંકન દરિયાકાંઠે નબળા કરતાં સામાન્ય સમુદ્ર પવનની લહેર એન્ટિસાયક્લોનની અસરોને વધારે તીવ્ર બનાવી રહી હતી. આઇએમડીએ જણાવ્યું હતું કે, આગામી કેટલાક દિવસોમાં, આ મોટાભાગના વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં 2-3 ડિગ્રી સેલ્સિયસ ઘટી શકે છે.

આ પણ વાંચો : અજબ ગજબ : બસ કંડક્ટરે પાછો ન આપ્યો એક રૂપિયો, હવે કોર્ટે ફટકાર્યો ₹ 2000નો દંડ

નબળા લા નિઆના વૈશ્વિક ગરમીના રેકોર્ડનો ભય ઉભો કરે છે

વૈશ્વિક સ્તરે, આ વર્ષ પાછલા મુખ્યત્વે લા નીનાની સૌથી મજબૂત ઘટનાના અપેક્ષિત અંતને કારણે બે વર્ષ કરતા થોડું ગરમ હોવાની અપેક્ષા છે, લા નીના વિષુવવૃત્તીય પેસિફિક મહાસાગરમાં સામાન્ય સપાટીના પાણી કરતાં ઠંડીનો સંદર્ભ આપે છે, જે વૈશ્વિક હવામાનને પ્રભાવિત કરે છે. લા નીના પરિસ્થિતિઓ પૃથ્વીના વાતાવરણ પર પણ અસ્થાયી ઠંડક અસર કરે છે.

છેલ્લા બે વર્ષ ફક્ત સંબંધિત શરતોમાં ઠંડુ રહ્યા છે. 2022 માં સરેરાશ વૈશ્વિક તાપમાન પૂર્વ- industrial સરેરાશ કરતા 1.15 ડિગ્રી સે. તે ભારતનું પણ પાંચમું ગરમ વર્ષ હતું. વર્લ્ડ મીટિઓરોલોજિકલ ઓર્ગેનાઇઝેશનએ જણાવ્યું હતું કે લા નીના ઇવેન્ટની ગેરહાજરીમાં તે નોંધપાત્ર રીતે ગરમ થઈ શકે છે.

લા નીના દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલ વૉર્મિંગ સામેની આ કુશન આગામી કેટલાક મહિનામાં જવાનો અંદાજ છે, આ વર્ષે નવા વોર્મિંગ રેકોર્ડ્સ નક્કી કરી શકે છે તેવો ભય છે. અત્યાર સુધીના રેકોર્ડ પરનું સૌથી ગરમ વર્ષ 2016 છે, જ્યારે સરેરાશ વૈશ્વિક તાપમાન પૂર્વ-ઇન્ડસ્ટ્રીયલ સરેરાશ કરતા 1.28 ડિગ્રી સે. 2015-2022 ના સમયગાળામાં રેકોર્ડ પર સૌથી ગરમ આઠ વર્ષ જોવા મળ્યા હતા, દર વર્ષે પૂર્વ-ઇન્ડસ્ટ્રીયલ સમય કરતા ઓછામાં ઓછા ડિગ્રી સી ગરમ રહે છે.

અસામાન્ય રીતે ઊંચા તાપમાન અથવા અન્ય આત્યંતિક હવામાન ઘટનાઓ, હવે ભાગ્યે જ આશ્ચર્યજનક હોવી જોઈએ. લગભગ દર મહિને અને વર્ષ રેકોર્ડ અથવા બે પતન જુએ છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગે હવામાન પ્રણાલીને ખૂબ જ જટિલ રીતે અસર કરી છે, અણધારી અસરોને ઉત્તેજિત કરે છે.

તેથી, બધી જગ્યાઓ તાપમાનમાં સતત વધારો થઇ રહ્યો છે. કેટલાક અસામાન્ય ઠંડા મહિનાઓ પણ નોંધાયા છે. અસાધારણ તીવ્ર વરસાદના સમયગાળા લાંબા સમય સુધી સૂકા રહી ચુક્યા છે. અનુમાનિત દાખલાઓ વિશ્વભરની હવામાન એજન્સીઓ માટે મુશ્કેલ પડકારો રજૂ કરે છે, જેમને સચોટ આગાહી અને પ્રારંભિક ચેતવણીઓ જારી કરવી વધુને વધુ મુશ્કેલ લાગે છે.