જુલાઈમાં ભારે વરસાદની ઘટનાઓ: કેટલી અસામાન્ય છે, તેનું કારણ શું છે?

અમિતાભ સિન્હા : ઉત્તર ભારત હાલમાં ચોમાસાની તીવ્ર ઝપેટમાં છે. હિમાચલ પ્રદેશ, હરિયાણા, પંજાબ, રાજસ્થાન, ઉત્તરાખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં જુલાઈનો વરસાદ સામાન્ય કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. ભારે વરસાદને કારણે ખાસ કરીને પહાડી વિસ્તારોમાં વ્યાપક વિનાશ અને જાનમાલનું નુકસાન થયું છે.

આ વર્ષે ચોમાસાની સિઝનમાં આટલા વરસાદી તાંડવની ધારણા ન હતી. શરૂઆત ચોક્કસપણે એટલી સારી ન હતી, અને ભારતીય હવામાન વિભાગ દ્વારા સામાન્ય ચોમાસાની આશ્વાસન આપતી આગાહીઓ બાદ, વિકાસશીલ અલ નીનોને કારણે વરસાદ ઓછો થવાની ધારણા હતી.

ઉત્તર ભારત ખરાબ રીતે પ્રભાવિત

ચોમાસાના પ્રથમ બે અઠવાડિયા સુધીમાં, સમગ્ર ભારતમાં 50% થી વધુ વરસાદની અછત હતી. દેશના ઉત્તરપશ્ચિમ અને મધ્ય ભાગોમાં ચક્રવાત બિપરજોયના કારણે થયેલા વરસાદને કારણે જૂનના અંત સુધીમાં નુકસાન ઘટીને 8% થયું હતું.

જોકે દેશના મોટા ભાગના ભાગોમાં અત્યાર સુધીમાં જુલાઈ મહિનો સૌથી વધારે ભીનો રહ્યો છે. એકંદરે, ભારતમાં જુલાઈમાં અપેક્ષિત કરતાં 26% વધુ વરસાદ નોંધાઈ ગયો છે, જે અત્યાર સુધીની સિઝનની એકંદર અછતને ભરવામાં મદદ કરે છે.

પરંતુ ઉત્તરના રાજ્યો હિમાચલ પ્રદેશ, દિલ્હી, પંજાબ, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડમાં સૌથી વધુ વરસાદ છે. હિમાચલ પ્રદેશમાં જુલાઈમાં અત્યાર સુધીમાં સામાન્ય કરતાં ચાર ગણો વરસાદ થયો છે, જ્યારે પંજાબમાં તે ત્રણ ગણો વધુ છે. દિલ્હીમાં આ મહિને થોડા દિવસોમાં જ રેકોર્ડબ્રેક વરસાદ થયો હતો અને હરિયાણામાં પણ મહિનાના પ્રથમ દસ દિવસોમાં અપેક્ષિત કરતાં બમણા કરતાં વધુ વરસાદ પડ્યો છે.

ચંદીગઢમાં રવિવાર અને મંગળવાર વચ્ચે માત્ર ત્રણ દિવસમાં 549 મીમી વરસાદ નોંધાયો છે, આ સામાન્ય કરતાં 17 ગણું વધારે છે. એ જ રીતે લદ્દાખમાં છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં સામાન્ય કરતાં સાત ગણો વધુ વરસાદ થયો છે.

IMD એ કહ્યું કે, આ ચોમાસાના પવનો અને વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ વચ્ચેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાને આભારી છે, જે જુલાઈના પ્રથમ બે અઠવાડિયા દરમિયાન ઉત્તર ભારતમાં એકત્ર થયા હતા.

અત્યંત ભારે પરંતુ અસામાન્ય નથી

ચોમાસાની ઋતુમાં અતિ ભારે વરસાદની આવી ઘટનાઓ અણધારી નથી. IMD એ અત્યંત ભારે વરસાદની ઘટનાને વ્યાખ્યાયિત કરે છે, જ્યાં 24-કલાકના સમયગાળામાં કોઈપણ જગ્યાએ 205 mm કરતાં વધુ વરસાદ પડી શકે છે. દેશમાં વિવિધ સ્થળોએ દર વર્ષે ચોમાસા દરમિયાન આવી સેંકડો ઘટનાઓ નોંધાય છે.

અત્યંત ભારે વરસાદની આમાંની મોટાભાગની ઘટનાઓ કોઈનું ધ્યાન જતુ નથી. પરંતુ તેમના સ્થાનના આધારે, આમાંની ઘણી ઘટનાઓ મોટા પાયે શહેરી પૂરનું કારણ બને છે અથવા, જેમ કે હિમાચલ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે, નદીઓ, ભૂસ્ખલન અને તૂટેલા પુલો અને રસ્તાઓથી વ્યાપક વિનાશ થાય છે.

ચોમાસા દરમિયાન વરસાદને કારણે આપત્તિ જેવી પરિસ્થિતિ નિયમિત બની ગઈ છે. 2013 ની ઉત્તરાખંડ દુર્ઘટના પછી, અતિશય વરસાદના કારણે ઓછામાં ઓછી એક મોટી દુર્ઘટના જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થયા વિના એક પણ વર્ષ પસાર થયું નથી.

શું આ આબોહવા પરિવર્તન છે?

આવી ઘટનાઓ નિયમિતપણે આબોહવા પરિવર્તનને આભારી છે, પરંતુ યોગ્ય મૂલ્યાંકન વિના, વૈજ્ઞાનિકો તેનું વર્ણન કરવામાં અચકાય છે. ભારતમાં, અત્યાર સુધી માત્ર બે વરસાદ સંબંધિત ઘટનાઓ, 2013ની ઉત્તરાખંડ આપત્તિ અને 2017નું ચેન્નાઈ પૂર, આબોહવા પરિવર્તનને આભારી તરીકે આંકવામાં આવ્યું છે. 2018 કેરળ પૂરની ગણતરી પણ આની શક્યતા છે, પરંતુ અત્યાર સુધીના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો અનિર્ણિત છે.

જો કે, સામાન્ય રીતે, આબોહવા પરિવર્તનથી ભારે વરસાદ અને વધારે ગરમી સહિત આત્યંતિક હવામાન ઘટનાઓની સંભાવના વધે છે, આ આવૃત્તિ અને તીવ્રતા વધારવા માટે જાણીતું છે.

આ પણ વાંચો - ગુજરાત વેધર : મેઘરાજા પાંચ દિવસ વિરામ લેશે! 24 કલાકમાં ક્યાં સૌથી વધારે વરસાદ નોંધાયો

ચોમાસા દરમિયાનનો કુલ વરસાદ છેલ્લા બે દાયકામાં વધુ કે ઓછો સ્થિર રહ્યો છે, પરંતુ આંતર-મોસમી વિવિધતા વધી છે. આનો અર્થ એ છે કે, ટૂંકા દિવસોમાં મોટા પ્રમાણમાં મોસમી વરસાદ પડે છે, જ્યારે બાકીના દિવસો સૂકા રહે છે.

Disclaimer : આ આર્ટિકલ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ પરથી અનુવાદીત, મૂળ આર્ટિકલ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો