કટ્ટર વિરોધીઓ ભેગા થયા, અનેક નવા પક્ષોની રચના… જાણો 370 હટાવ્યાના ચાર વર્ષ બાદ જમ્મુ કાશ્મીર રાજકીય રીતે કેટલું બદલાયું

અરૂણ શર્મા : જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 નાબૂદ થયાને ચાર વર્ષ થઈ ગયા છે. આ દરમિયાન ત્યાં ઘણા રાજકીય ફેરફારો થયા છે. પંચાયતી રાજના ત્રણેય સ્તરની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, વિધાનસભા મતવિસ્તારના સીમાંકન દરમિયાન અનુસૂચિત જનજાતિ (SC) માટે બેઠકો અનામત રાખવામાં આવી છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો રદ કર્યા પછી, રાજ્યનો દરજ્જો રદ કરીને અને તેને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિભાજિત કર્યાના આઠ મહિના પછી, સરકારે દેશના અન્ય ભાગોમાંથી લોકોને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સ્થાયી થવાની મંજૂરી આપવા માટે ડોમિસાઇલ કાયદામાં ફેરફાર કર્યો. આ સિવાય જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પણ રાજકીય કટ્ટર હરીફો મિત્રો બનતા અને મિત્રો હરીફ બનતા પણ જોવા મળ્યા છે.

જિલ્લા પરિષદની ચૂંટણી

જમ્મુ અને કાશ્મીરના તમામ 20 જિલ્લાઓમાં 28 નવેમ્બર અને 19 ડિસેમ્બર, 2020 વચ્ચે જિલ્લા વિકાસ પરિષદ (DDC)ની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. આ ચૂંટણીએ પાયાના સ્તરે લોકતાંત્રિક પ્રક્રિયાની આશા જગાવી હતી.

જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં, ડીડીસીને અગાઉ જિલ્લા આયોજન વિકાસ બોર્ડ કહેવામાં આવતું હતું, જેના સભ્યો રાજ્ય સરકાર દ્વારા નામાંકિત કરવામાં આવતા હતા. ડીડીસી જિલ્લા સ્તરે વિકાસ કાર્યો માટે વાર્ષિક અને અન્ય યોજનાઓ તૈયાર કરે છે. અધિક જિલ્લા વિકાસ કમિશનર ડીડીસીના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી હોય છે.

જોકે, ઘણી જગ્યાએ DDC પ્રમુખોએ ફરિયાદ કરી છે કે, અધિકારીઓ ચૂંટાયેલા સભ્યોને આયોજનમાં સામેલ કરતા નથી. તેમની સમક્ષ માત્ર ચકાસણી માટે યોજના મૂકવામાં આવે છે. કેટલાક પ્રમુખોએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે, તેમના માસિક માનદ વેતનમાં પણ વિલંબ થાય છે.

જૂના હરીફો સાથે આવ્યા

કલમ 370 નાબૂદ કર્યા પછી, લગભગ તમામ અગ્રણી વિપક્ષી નેતાઓને કાં તો અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા અથવા તેમની પ્રવૃત્તિઓ પર રોક લગાવી દેવામાં આવી હતી. મુખ્ય પ્રવાહના પક્ષોની રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ અટકી જવાથી, નવા સંગઠનો ઉભરી આવ્યા અને ઘણા નેતાઓએ પક્ષ બદલી નાખ્યો.

પીડીપીને સૌથી વધુ નુકસાન થયું છે. PDP પ્રમુખ મહેબૂબા મુફ્તીની 'પ્રિવેન્ટિવ' અટકાયતને કારણે, તેના ઘણા વરિષ્ઠ નેતાઓએ પાર્ટી છોડી દીધી. પૂર્વ મંત્રી અલ્તાફ બુખારી અને પીડીપીના કેટલાક અન્ય વરિષ્ઠ નેતાઓએ 2020માં 'જમ્મુ અને કાશ્મીર અપની પાર્ટી'ની રચના કરી હતી.

રાજકીય રીતે કટ્ટર હરીફો નેશનલ કોન્ફરન્સ અને PDP એ 2020 માં પીપલ્સ એલાયન્સ ફોર ગુપકર ઘોષણા (PAGD) ના બેનર હેઠળ કાશ્મીરની પરંપરાગત રાજનીતિને નષ્ટ કરવાના ભાજપના સતત પ્રયાસોનો સામનો કરવા માટે અન્ય ઘણા વિરોધ પક્ષો સાથે હાથ મિલાવ્યા છે.

PAGD એ DDC ચૂંટણીમાં સર્વસંમતિથી ઉમેદવારો ઉભા રાખ્યા અને 112 બેઠકો જીતી. બીજા નંબરે ભાજપે 75 બેઠકો જીતી હતી. આ સિવાય અપક્ષ 50, કોંગ્રેસ 26, અપની પાર્ટી 12, પીડીએફ અને નેશનલ પેન્થર્સ પાર્ટી 2-2, બસપા 1 સીટ પર રહી હતી.

પીપલ્સ કોન્ફરન્સે 2021 માં PAGD છોડ્યા પછી, તેની સંખ્યા ઘટીને 102 થઈ ગઈ છે. 2022 માં, કોંગ્રેસના પૂર્વ નેતા ગુલામ નબી આઝાદે જમ્મુ અને કાશ્મીર પ્રોગ્રેસિવ આઝાદ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (JKPADP) ની રચના કરી.

કેન્દ્રએ 6 માર્ચ, 2020 ના રોજ SC અને ST માટે અનામત બેઠકો સહિત 90 વિધાનસભા મતવિસ્તારોનું સીમાંકન કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત જસ્ટિસ રંજના દેસાઈની આગેવાની હેઠળ ત્રણ સભ્યોના સીમાંકન પંચની રચના કરી હતી. પંચે વર્ષ 2022માં તેનો અંતિમ અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો. પંચે જમ્મુ વિભાગમાં વિધાનસભા બેઠકોની સંખ્યા 37 થી વધારીને 43 અને કાશ્મીરમાં 46 થી વધારીને 47 કરવાની ભલામણ કરી હતી.

વધુમાં કમિશને ST માટે 9 અને SC માટે 6 મતવિસ્તાર અનામત રાખવાની ભલામણ કરી હતી. આયોગે નામાંકન દ્વારા પીઓકેમાંથી બે કાશ્મીરી હિંદુઓ અને એક વિસ્થાપિત વ્યક્તિને લાવવાનું પણ સૂચન કર્યું હતું.

મતદાન, ક્વોટા અને વિરોધ

ડીડીસી ચૂંટણીના સફળ સંચાલન અને સીમાંકન પૂર્ણ થવાથી, વહેલી વિધાનસભા ચૂંટણી અંગે અટકળો શરૂ થઈ ગઈ છે. ભાજપના વરિષ્ઠ નેતાઓ દ્વારા યુટીમાં કાર્યકરોને તૈયારીઓ શરૂ કરવા માટે વારંવારની સલાહ દ્વારા આને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, અધિકારીઓનું કહેવું છે કે, આગામી વર્ષે યોજાનારી લોકસભાની ચૂંટણી પહેલા ચૂંટણી યોજાવાની શક્યતા ઓછી છે.

આ પણ વાંચો - Analysis : INDIA ગઠબંધન ના અનેક નેતાઓના સપના ચકનાચૂર, કોંગ્રેસની સોદાબાજી માટે શક્તિ વધી, રાહુલ માટે ચૂકાદો સંજીવની

આ દરમિયાન, કેન્દ્રએ રાજ્યની એસટી સૂચિમાં ચાર નવા જૂથોનો સમાવેશ કરવા માટે લોકસભામાં બિલ રજૂ કર્યું છે. આનાથી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના મુખ્ય એસટી જૂથો, ગુર્જરો અને બકરવાલોએ ભારે વિરોધ કર્યો છે. આ સમુદાયનું માનવું છે કે, નવું બિલ તેમને રાજકીય રીતે નબળા બનાવી દેશે.

ગુર્જર-બકરવાલ વિરોધીઓએ મંગળવારે જમ્મુ અને કાશ્મીર ભાજપના લઘુમતી મોરચાના વરિષ્ઠ નેતા સાથે મારપીટ કરી હતી. વિરોધીઓ 6 અને 7 ઓગસ્ટે જમ્મુ અને રાજૌરીમાં રેલીઓ યોજવાના છે. આ દરમિયાન, 'પહારી સમુદાય', જે ST બિલના લાભાર્થી જૂથોમાંનો એક છે, કાયદાના સમર્થનમાં કૂચ કાઢવાનું આયોજન કરી રહ્યું છે.