લોકસભા ચૂંટણી : બંધારણમાં ફેરફાર, નેતાઓનો પક્ષપલટો અને હાઈકમાન્ડનું શાસન, શું કોંગ્રેસના માર્ગે ચાલી રહી છે BJP?

lok sabha election, લોકસભા ચૂંટણી 2024 : કોંગ્રેસ પાર્ટીમાં ઓક્ટોબર 2022થી 22 વર્ષ બાદ અધ્યક્ષ પદ માટે ચૂંટણી યોજાઈ હતી. અગાઉ ભાજપ કોંગ્રેસ પર સતત આરોપ લગાવતો હતો કે કોંગ્રેસ પાર્ટી ગાંધી પરિવારના ઈશારે કોર્પોરેટ કંપનીની જેમ ચલાવવામાં આવી રહી છે. કોંગ્રેસને લઈને ભાજપનો હંમેશા આરોપ હતો કે પાર્ટીમાં ગાંધી પરિવારની બહારનો કોઈ પ્રમુખ ન હોઈ શકે, પરંતુ 2022માં બધું બદલાઈ ગયું.

ચૂંટણીઓ પણ યોજાઈ અને જીત્યા બાદ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ કોંગ્રેસનું અધ્યક્ષપદ સંભાળ્યું. કોંગ્રેસના આ આરોપોમાંથી કોંગ્રેસને આઝાદી મળી હતી પરંતુ હવે પ્રમુખ પદને લઈને ભાજપમાં મોટો ફેરફાર થયો છે જેમાં પક્ષના પ્રમુખ અને સંસદીય બોર્ડને વધુ સત્તા આપવામાં આવી છે. જેના કારણે ભાજપ કોંગ્રેસનો માર્ગ અપનાવ્યો છે કે કેમ તેવા સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.

વાસ્તવમાં દિલ્હીના ભારત મંડપમમાં આયોજિત બીજેપીના બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય અધિવેશનમાં પાર્ટીએ બંધારણમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. આમાં, ટોચની સંગઠનાત્મક સંસ્થા અથવા સંસદીય બોર્ડને કટોકટીની સ્થિતિમાં તેના પ્રમુખ સાથે સંબંધિત નિર્ણયો લેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. ખાસ વાત એ છે કે તેને રાષ્ટ્રપતિના કાર્યકાળ અને કાર્યકાળના વિસ્તરણ સાથે સંબંધિત નિર્ણય લેવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી છે. આ ફેરફારની દરખાસ્ત મહાસચિવ સુનીલ બંસલે કરી હતી, જેને સર્વાનુમતે મંજૂર કરવામાં આવી છે.

ભાજપના બંધારણમાં અચાનક થયેલા ફેરફારને કારણે ભાજપમાં પ્રમુખ બદલવા માટે કોઈપણ પ્રકારની ચૂંટણીની જરૂર રહેશે નહીં. સામાન્ય રીતે આ ચૂંટણી સંગઠનાત્મક ચૂંટણીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમાં મતદારો મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેમાં રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય પરિષદના સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. ભાજપના બંધારણની વાત કરીએ તો ઈલેક્ટોરલ કોલેજના કોઈપણ વીસ સભ્યો રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ માટે ચૂંટણી લડતી વ્યક્તિના નામ માટે સંયુક્ત પ્રસ્તાવ મૂકી શકે છે. તે ઓછામાં ઓછા 5 રાજ્યોમાંથી આવવું જોઈએ જ્યાં રાષ્ટ્રીય પરિષદની ચૂંટણીઓ પૂર્ણ થઈ હોય.

એકાએક બંધારણ કેમ બદલાયું?

ભાજપના બંધારણમાં કરાયેલા ફેરફારો અંગે સૂત્રોનું કહેવું છે કે વિધાનસભા કે લોકસભા ચૂંટણી વખતે ચૂંટણી યોજવી મુશ્કેલ હોવાથી આવું કરવામાં આવ્યું હતું. જો કે આ માટે કોઈ સત્તાવાર કારણ આપવામાં આવ્યું નથી. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું ભાજપ ધીમે ધીમે કોંગ્રેસના માર્ગે આગળ વધી રહ્યું છે? આનું કારણ એ છે કે લાંબા સમયથી કોંગ્રેસમાં અધ્યક્ષ કે અન્ય કોઈ સંગઠન સંબંધિત ચૂંટણીઓ થઈ ન હતી અને સોનિયા ગાંધી લાંબા સમય સુધી પાર્ટીના અધ્યક્ષ હતા.

લોકસભા ચૂંટણી : સોનિયા ગાંધી લાંબા સમય સુધી પ્રમુખ રહ્યા

કોંગ્રેસમાં મલ્લિકાર્જુન ખડગે ચૂંટણી જીતીને પ્રમુખ બન્યા હતા, પરંતુ તે પહેલા લગભગ બે દાયકા સુધી કોંગ્રેસ અધ્યક્ષનું પદ ગાંધી પરિવારના વડા સોનિયા ગાંધી પાસે હતું. ખાસ વાત એ છે કે સોનિયા ગાંધી વર્કિંગ કમિટી દ્વારા અધ્યક્ષ બન્યા હતા અને ચૂંટણી જીતીને અધ્યક્ષ બનેલા સીતારામ કેસરીનું પાર્ટી દ્વારા ખૂબ જ અપમાન થયું હતું. આ પછી સોનિયા ગાંધી પ્રમુખ તરીકે ચાલુ રહ્યા. લોકસભા ચૂંટણી 2004, 2009 અને 2014માં કોંગ્રેસે તેમના નેતૃત્વમાં ચૂંટણી લડી હતી.

2004 અને 2009માં લોકસભા ચૂંટણી જીત્યા બાદ કોંગ્રેસ 2014માં ખરાબ રીતે હારી હતી. 2017માં પાર્ટીની કમાન રાહુલ ગાંધીને સોંપવામાં આવી હતી પરંતુ ખરાબ હારને કારણે રાહુલે લોકસભા ચૂંટણી 2019માં પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું હતું. આ કારણે જ્યારે ફરીથી બેઠક યોજાઈ ત્યારે કોંગ્રેસ વર્કિંગ કમિટીએ ફરી એકવાર સોનિયા ગાંધીને કાર્યકારી અધ્યક્ષ તરીકે પસંદ કર્યા.

લોકસભા ચૂંટણી : ચૂંટણી પ્રક્રિયાને બાયપાસ કરીને

ભાજપે તેમના લાંબા કાર્યકાળમાં સતત સોનિયા ગાંધી અને સમગ્ર ગાંધી પરિવાર પર ઘણા આક્ષેપો કર્યા હતા, પરંતુ હવે બંધારણમાં ફેરફાર કર્યા બાદ ભાજપે રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી માટે કોઈ પ્રક્રિયા અપનાવવી પડશે નહીં. પાર્ટીની ટોચની નેતાગીરી જ નક્કી કરશે કે આગામી અધ્યક્ષ કોણ હશે. ભાજપના પ્રમુખ કોઈ એક પરિવારના ન હોવા છતાં પ્રમુખ હાઈકમાન્ડ છે.

તેના દ્વારા જ નિર્ણયો લેવામાં આવી રહ્યા છે અને હવે બંધારણમાં ફેરફાર કર્યા બાદ ટોચનું નેતૃત્વ વધુ શક્તિશાળી બન્યું છે. જેના કારણે ભાજપે પ્રમુખ પદ માટેની ચૂંટણી પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણપણે બાયપાસ કરી છે કે કેમ તેવા સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.

લોકસભા ચૂંટણી : ભાજપમાં કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડનું કલ્ચર?

છેલ્લા દસ વર્ષના ભાજપના કામ પર નજર કરીએ તો સ્પષ્ટ દેખાય છે કે ભાજપના તમામ મોટા નિર્ણયો દિલ્હીમાં મોટા નેતાઓની સંમતિથી જ લેવામાં આવે છે. તેમાં પીએમ મોદી, ગૃહમંત્રી અમિત શાહ, પાર્ટી અધ્યક્ષ જેપી નડ્ડા અને સંગઠન મહાસચિવ બીએલ સંતોષની મુખ્ય ભૂમિકા છે.

આ પણ વાંચોઃ- કલ્કી ધામ થકી ઉત્તર પ્રદેશમાં બીજેપી લોકસભા ચૂંટણી બ્યુગલ ફૂંકશે, જાણો પીએમ મોદીના સંભલ પ્રવાસનું મહત્વ

મધ્યપ્રદેશથી લઈને રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઝારખંડ, હરિયાણા, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર સુધીના તમામ રાજ્યોમાં મુખ્યમંત્રીઓની ચૂંટણી હોય કે ટોચના નેતાઓની નિમણૂક, બધું હાઈકમાન્ડની સૂચના પર જ થાય છે. એટલું જ નહીં, રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓની કેબિનેટ યાદી દિલ્હીમાં જ બનાવવામાં આવી હોવાના અહેવાલ છે. આ દર્શાવે છે કે પાર્ટી સંપૂર્ણપણે કોંગ્રેસના હાઈકમાન્ડ કલ્ચરને અનુસરી રહી છે.

લોકસભા ચૂંટણી : કોંગ્રેસના નેતાઓ માટે વધુ મહત્વ

ભાજપ કોંગ્રેસના રસ્તે ચાલે તેવો સવાલ પણ પ્રબળ બની રહ્યો છે કારણ કે કોંગ્રેસના નેતાઓની મોટી ફોજ પાર્ટીમાં આવી ગઈ છે, જેમને મહત્વના હોદ્દા આપવામાં આવ્યા છે. હિમંતા બિસ્વા સરમાથી માંડીને માણિક સાહા, જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા, નારાયણ રાણે જિતિન પ્રસાદ, આરપીએન સિંહ, અશોક ચવ્હાણ, હાર્દિક પટેલ, સુનીલ જાખડ, અશ્વની કુમાર અને અશોક ચૌધરી એવા કેટલાક અગ્રણી નામો છે જેમને પાર્ટીમાં મહત્વના હોદ્દા આપવામાં આવ્યા છે અને સરકાર. અને રાજ્યસભામાં મોકલી એ દર્શાવે છે કે કોંગ્રેસના નેતાઓનું કદ ધીમે ધીમે વધી રહ્યું છે જે ભાજપમાં પણ અસંતોષ ફેલાવી રહ્યો છે.