National Health : નેશનલ હેલ્થ એકાઉન્ટના નવીનતમ આંકડા ભારતના હેલ્થકેર સેક્ટર વિશે શું કહે છે?

આ સપ્તાહની શરુઆતમાં રજૂ કરેલા નેશનલ હેલ્થ એકાઉન્ટ 2019-20ના અંદાજથી જાણવા મળે છે કે સરકારી ખર્ચમાં સતત વૃદ્ધિ થઈ છે. સાથે જ લોકોના સ્વાસ્થ્ય સંબંધી જરૂરતો ઉપર થનારા ખર્ચમાં ઘટાડો થયો છે. સરકારે જીડીપીના 1.35 ટકા સ્વાસ્થ્ય પર ખર્ચ કર્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર 2018-19માં આવેલા સામાન્ય ઘટાડાથી પાછળ છે.

આરોગ્ય ખાતાના અંદાજો આરોગ્યસંભાળ પર દેશના કુલ ખર્ચનું વર્ણન કરે છે. પછી ભલે તે સરકાર, ખાનગી ક્ષેત્ર, એનજીઓ અથવા વ્યક્તિઓ દ્વારા હોય અને આ ભંડોળના પ્રવાહનું. તે આરોગ્યસંભાળ ખર્ચના સ્ત્રોતો શું છે, ખર્ચનું સંચાલન કોણ કરે છે, આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓ કોણ પૂરી પાડે છે અને કઈ સેવાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેવા પ્રશ્નોના જવાબ આપે છે.

રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો શું હતા?

એક હેલ્થકેર પર સરકારનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે. જીડીપીની ટકાવારી તરીકે સરકાર દ્વારા આરોગ્યસંભાળ પર ખર્ચવામાં આવેલ નાણા નાણાકીય વર્ષ 2015માં 1.13% થી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2020માં 1.35% થઈ ગયો છે. સરકારની આરોગ્ય કીટીમાં આ નાની ટકાવારી પણ દરેક વ્યક્તિ પર ખર્ચવામાં આવતા નાણાં લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે. આ સમયગાળામાં સરકારનો માથાદીઠ આરોગ્ય ખર્ચ રૂ. 1,108 થી વધીને રૂ. 2,014 થયો છે.

2025 સુધીમાં આરોગ્ય સંભાળમાં 2.5% રોકાણના લક્ષ્યાંકથી હજુ પણ સંખ્યા ઘણી દૂર છે. તેમ છતાં રોગચાળા દરમિયાન સરકારી ખર્ચમાં વધારો પ્રતિબિંબિત થતાં આગામી વર્ષના અહેવાલમાં આ સંખ્યા વધવાની સંભાવના છે.

દેશમાં હેલ્થકેર પર ખર્ચવામાં આવેલા કુલ નાણાંમાં સરકારનો હિસ્સો નાણાકીય વર્ષ 2015 અને નાણાકીય વર્ષ 2020 વચ્ચે 12.4 ટકા વધીને 29% થી વધીને 41.4% થયો છે. બે લોકો દ્વારા તેમના પોતાના ખિસ્સામાંથી આરોગ્યસંભાળ પાછળ ખર્ચવામાં આવતા નાણાં ઘટી રહ્યા છે.

રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે FY2020માં હેલ્થકેર પર કુલ ખર્ચનો 47.1% સીધો જ લોકોના ખિસ્સામાંથી આવ્યો હતો. પરંતુ આ ખરેખર નાણાકીય વર્ષ 2015 માં ખિસ્સામાંથી થતા ખર્ચના 62.6% થી 15.5 ટકા પોઈન્ટનો ઘટાડો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય જાહેર આરોગ્ય અને વીમામાં રોકાણ કરીને શક્ય તેટલું ઓછું લાવવાનો છે જેથી લોકો જ્યારે તેઓ બીમાર હોય ત્યારે પૈસા ખર્ચવા ન પડે.

સરકારના આરોગ્ય ખર્ચનો મોટો હિસ્સો ત્રણ પ્રાથમિક ક્ષેત્રમાં હતો. નાણાકીય વર્ષ 2020માં આરોગ્ય સંભાળ પર સરકારે કરેલા કુલ ખર્ચમાંથી 55.9% પ્રાથમિક સંભાળમાં 29.6% ગૌણ સંભાળમાં અને 6.4% તૃતીય સંભાળમાં ગયા હતા. સરખામણી કરવા માટે સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2015માં પ્રાથમિક સંભાળમાં 51.3%, ગૌણ સંભાળમાં 21.9% અને તૃતીય સંભાળમાં 14% ખર્ચ કર્યો હતો.

નીતિ આયોગના સભ્ય (આરોગ્ય) ડૉ વીકે પૉલે જણાવ્યું હતું. કે “પ્રાથમિક આરોગ્ય સંભાળ પરના સરકારી ખર્ચમાં સતત અને ઝડપી વધારો થયો છે તે જોઈને આનંદ થાય છે. આ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે નિવારક આરોગ્ય સંભાળ માટેનો આધાર બનાવે છે. રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિમાં આ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળ પર હંમેશા વધુ ખર્ચ કરવામાં આવશે જે કરોડરજ્જુ છે.”

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે "હવે, દેશભરમાં 1.5 લાખ આરોગ્ય અને સુખાકારી કેન્દ્રોની મોટી સિદ્ધિ છે જે લોકોને કેન્સર, ડાયાબિટીસ અને આંખના રોગો માટે પણ સ્ક્રીનીંગ કરી શકે છે."

ચાર, યુનિયન હેલ્થ સેક્રેટરી રાજેશ ભૂષણે ધ્યાન દોર્યું કે સરકાર દ્વારા સામાજિક સુરક્ષા ખર્ચમાં સતત વધારો થયો છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2015માં આરોગ્ય પરના કુલ ખર્ચના 5.7% થી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2020 માં 9.3% થઈ ગયો છે.

આઉટ ઓફ પોકેટ ખર્ચમાં ઘટાડો નિષ્ણાતોને શા માટે પરેશાન કરે છે?

સરકારી ખર્ચમાં નજીવો વધારો જ્યારે ખિસ્સા બહારના ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે ત્યારે ડૉ. ઈન્દ્રનીલ મુખોપાધ્યાય આરોગ્ય અર્થશાસ્ત્રી અને ઓપી જિંદાલ યુનિવર્સિટીમાં સરકારી અને જાહેર નીતિની શાળાના પ્રોફેસરને પરેશાન કરે છે.

ડૉ. ઈન્દ્રનીલ મુખોપાધ્યાય કહે છે કે “સૌ પ્રથમ, જીડીપીની ટકાવારી તરીકે સરકારી આરોગ્ય ખર્ચમાં વધારો પણ મૂડી ખર્ચને ધ્યાનમાં લે છે (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવા માટે ખર્ચવામાં આવેલ નાણાં). અન્ય દેશો માત્ર વર્તમાન આરોગ્ય ખર્ચને જ જુએ છે, જે આ રિપોર્ટના આધારે ભારત માટે 1.04% છે. આ સરકારી સ્વાસ્થ્ય ખર્ચના સંદર્ભમાં 184 દેશોમાં ભારતને 164માં સ્થાને મૂકે છે.

ઉપરાંત ટકાવારીમાં નજીવો વધારો સંકોચાઈ રહેલી અર્થવ્યવસ્થાનું પરિબળ હોઈ શકે છે, નાણાકીય વર્ષ 2020માં જીડીપી વૃદ્ધિ ધીમી હતી. વાસ્તવમાં, આ ટકાવારી આવતા વર્ષે વધુ વધવાની શક્યતા છે કારણ કે કોવિડ-19ના પરિણામે અર્થતંત્રમાં ઘટાડો થયો છે.

ખિસ્સા બહારના ખર્ચમાં સતત ઘટાડો થવાનું કારણ શું છે?

ડોક્ટર ઇન્દ્રનિલ મુખોપાધ્યાય કહે છે કે “જો તમે સ્વાસ્થ્ય પરના કુલ ખર્ચ પર નજર નાખો (જેમાં સરકાર, ખાનગી ખેલાડીઓ અને વ્યક્તિઓ દ્વારા આરોગ્ય ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે) તો તે જીડીપીના પ્રમાણમાં ઘટી રહ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2015 માં 3.9% થી નાણાકીય વર્ષ 2020 માં 3.3% રહ્યો છે આનો અર્થ એ થયો કે હેલ્થકેર સેવાઓના વપરાશમાં ઘટાડો થયો છે. NSSO ડેટા સાથેનું અમારું કાર્ય આને સમર્થન આપે છે કારણ કે અમે હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા અને બહારના દર્દીઓની સેવાઓમાં ઘટાડો જોયો છે. આ અકલ્પનીય છે!”

તેમનું કહેવું છે કે જ્યારે ડેટા આ હકીકતોને છુપાવી શકે છે, ત્યારે લોકોના સ્વાસ્થ્ય પરના ખર્ચમાં ઘટાડો થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકારની પહેલ યોગ્ય માર્ગ પર છે. આરોગ્ય અને સુખાકારી કેન્દ્રો નિવારક સંભાળ સુનિશ્ચિત કરે છે અને આયુષ્માન ભારત વીમા યોજના મફત સારવાર ઓફર કરે છે, "પરંતુ અમલીકરણને વધુ મજબૂત બનાવવું પડશે જેથી ગરીબ લોકો ખરેખર કાળજી મેળવી શકે," તેમણે કહ્યું. દવાઓની પ્રાપ્તિમાં સુધારણા દ્વારા ખિસ્સા બહારનો ખર્ચ પણ ઘટાડી શકાય છે જે આરોગ્ય ખર્ચમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં વધારો કરે છે અને જાહેર ક્ષેત્રની હોસ્પિટલોમાં પણ સેવાઓમાં સુધારો કરે છે.

શું વીમા પરના ખર્ચમાં વધારો થયો છે?

સરકારી ખર્ચમાં વધારાની સાથે, અહેવાલ દર્શાવે છે કે ખાનગી રીતે ખરીદેલા સ્વાસ્થ્ય વીમા પર ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2015 માં કુલ સ્વાસ્થ્ય ખર્ચના માત્ર 3.9% માટે ખાનગી રીતે ખરીદાયેલ સ્વાસ્થ્ય વીમો હતો, જે નાણાકીય વર્ષ 2020માં વધીને 7.72% થયો હતો. સરકાર દ્વારા ધિરાણ કરાયેલ સ્વાસ્થ્ય વીમા ખર્ચ પણ નાણાકીય વર્ષ 2015 માં આરોગ્યસંભાળ પર ખર્ચવામાં આવેલા કુલ નાણાંના 3.8% થી વધી 2020 માં 6.37% થયો હતો.

ડૉ. પૉલે જણાવ્યું હતું કે ખાનગી વીમાની ખરીદીમાં વધારો એ પ્રોત્સાહક વલણ હતું જે દર્શાવે છે કે લોકોએ આને આગળના માર્ગ તરીકે સ્વીકાર્યું છે, જે આરોગ્યસંભાળ પર સરકારના ખર્ચને પૂરક બનાવે છે. "રાષ્ટ્રીય નિયમનકાર વધુ સારી પ્રોડક્ટ્સ વિકસાવવા પર પણ કામ કરી રહ્યું છે જે મધ્યમ વર્ગ અને ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગના લોકો ખુશીથી ખરીદે. આ બાસ્કેટમાં વધારો કરશે,”

શું રાજ્યો દ્વારા આરોગ્ય ખર્ચમાં વધારો થયો છે?

ડૉ. પૉલે જણાવ્યું હતું કે વિગતવાર રિપોર્ટના ડેટાનો અર્થપૂર્ણ ઉપયોગ રાજ્યો તેમની નીતિ અને બજેટની રચના માટે કરી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે રાજ્યોએ આરોગ્ય સંભાળમાં તેમનું યોગદાન વધારવાની અને રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિ 2017 દ્વારા નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવાની જરૂર છે, જે કહે છે કે રાજ્યોના બજેટનો 8% સ્વાસ્થ્ય સંભાળ તરફ જવો જોઈએ. “અત્યારે એક કે બે રાજ્યો સિવાય, 8%નો લક્ષ્યાંક હાંસલ થયો નથી. મોટા ભાગના તેમના બજેટના 4.5% થી 5% છે,"

માત્ર બે મોટા રાજ્યો અને ત્રણ નાના રાજ્યોએ નાણાકીય વર્ષ 2020માં 8% લક્ષ્યાંક પાર કર્યો છે - દિલ્હી (તેના સ્વાસ્થ્ય પરના કુલ ખર્ચમાં 18.7% ફાળો આપે છે), કેરળ (8%), પુડુચેરી (10.5%), મેઘાલય (8.9%) , અને ગોવા (8.7%), અહેવાલ મુજબ.

ડૉ. મુખોપાધ્યાયે ઉમેર્યું હતું કે “આરોગ્ય રાજ્યનો વિષય હોવાથી, મોટાભાગનો સરકારી ખર્ચ રાજ્યોમાંથી આવે છે. અને, જે રાજ્યો તેની માંગ કરે છે તેમને કેન્દ્રને વધુ સહાય પૂરી પાડવાની જરૂર છે. હાલમાં, સરકારી યોજનાઓ રાજ્યોને એક યોજનાના અમલીકરણ માટે કેન્દ્ર પાસેથી ટકાવારી આપીને ખર્ચ કરવા દબાણ કરે છે. જો કે, જો કોઈ રાજ્ય કોઈ યોજના અમલમાં મૂકવાનું નક્કી કરે છે, તો તેને કેન્દ્ર દ્વારા ટેકો આપવાની જરૂર છે. ઉદાહરણ તરીકે, રાજસ્થાન આરોગ્યના અધિકાર બિલને લાગુ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, કેન્દ્રએ આવા પ્રયાસોને પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ અને તેમને વધારાનું ભંડોળ આપવું જોઈએ.

disclaimer:- આ આર્ટિકલ ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ પરથી અનુવાદિત છે. મૂળ આર્ટિકલ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો