ક્લાઈમેટ ચેંજ : શા માટે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના મોટાભાગના વિસ્તારમાં માર્ચમાં વધુ વરસાદ જોવા મળી રહ્યો છે?

ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતમાં આ મહિને ઘણીવાર વરસાદ જોવા મળ્યો છે, આ વરસાદ માટે શું જવાબદાર છે અને હવે આગળ શું?

આ મહિનામાં અત્યાર સુધી કેટલો વરસાદ રહ્યો?

ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા ઉત્તરપશ્ચિમ ભારત તરીકે વર્ગીકૃત કરાયેલા 10 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી છ રાજ્યોમાં આ મહિને અત્યાર સુધીમાં વધુ વરસાદ નોંધાયો છે, જેમાં દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને ચંડીગઢ. ઉત્તરાખંડમાં 29 માર્ચ સુધી મહિના માટે સામાન્ય વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં આ મહિને વરસાદ નોંધાયો નથી.

ઉત્તર પશ્ચિમ ભારતમાં લગભગ બે અઠવાડિયા પહેલા વરસાદની શરૂઆત થઈ હતી અને તે ચાલુ છે. IMD અનુસાર, દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ, હરિયાણા અને હિમાચલ પ્રદેશ સહિત પ્રદેશના કેટલાક ભાગોમાં પણ છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં કરા પડ્યા છે.

ફેબ્રુઆરીમાં વરસાદની ઉણપના પગલે આ મહિને વરસાદ પડ્યો છે. ફેબ્રુઆરીમાં ઉત્તર પશ્ચિમ ભારતમાં 76%ની અછત નોંધાઈ છે. દિલ્હીમાં ફેબ્રુઆરીમાં બિલકુલ વરસાદ નોંધાયો નથી, જ્યારે આ મહિનામાં અત્યાર સુધીમાં સફદરજંગ વેધર સ્ટેશન પર 75% થી વધુ વરસાદ નોંધાયો છે.

આ પણ વાંચો: હેટ સ્પીચ પર ચિંતિત સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું ‘રાજ્ય નપુંસક અને શક્તિહીન થઇ ગયું છે, ધર્મને રાજનીતિથી અલગ રાખવું જરૂરી’

આ બિન-મોસમી વરસાદ માટે શું જવાબદાર છે અને તેની અસર શું થઇ શકે ?

તેનો સંબંધ પશ્ચિમી વિક્ષેપ (western disturbances) સાથે છે, જે ભૂમધ્ય પ્રદેશમાંથી આવતા તોફાનો છે જે ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતમાં વરસાદ લાવે છે. ઘણા પશ્ચિમી વિક્ષેપો આ મહિને ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતને અસર કરી રહ્યો છે, ફેબ્રુઆરીથી વિપરીત જ્યારે કોઈ પશ્ચિમી વિક્ષેપ પ્રદેશના મેદાનોને અસર કરી નથી. વરસાદની વર્તમાન અસર પણ પશ્ચિમી વિક્ષેપ દ્વારા આવી છે જે અફઘાનિસ્તાન અને પડોશી પર ચક્રવાતી પરિભ્રમણ તરીકે આવેલું છે.

IMDના વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર આ મહિનામાં અત્યાર સુધીમાં ચાર વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સે ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતના મેદાનોને અસર કરી છે.

આ મહિને પડેલા વરસાદને કારણે તાપમાનમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે. દાખલા તરીકે, દિલ્હીમાં, 19 માર્ચે મહત્તમ તાપમાન ઘટીને 25.3 ડિગ્રી સેલ્સિયસના નીચા સ્તરે આવી ગયું હતું. ગયા વર્ષે, જ્યારે દિલ્હીમાં માર્ચમાં કોઈ વરસાદ નોંધાયો ન હતો, ત્યારે રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં 20 માર્ચ પછી મહત્તમ તાપમાન 38 અને 39 ડિગ્રી સેલ્સિયસનું ઊંચું જોવા મળ્યું હતું. આ વર્ષે માર્ચમાં મહત્તમ તાપમાન 35 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રહ્યું છે.

બુધવારે જારી કરાયેલી આગાહીમાં, IMD એ જણાવ્યું હતું કે આગામી 24 કલાકમાં મહત્તમ તાપમાનમાં કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર થશે નહિ, પરંતુ આગામી ચાર દિવસમાં બેથી ચાર ડિગ્રીનો ઘટાડો થઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો: જયપુર વિસ્ફોટ 2008 : આતંકી હુમલામાં અગાઉ મૃત્યુદંડની સજા પામેલા 4 માણસોને કર્યા હતા નિર્દોષ જાહેર

IMDની આગાહી શું કહે છે?

બુધવારે, IMD એ 30 માર્ચથી 1 એપ્રિલ સુધી ઉત્તરપશ્ચિમ, પૂર્વ અને ઉત્તરપૂર્વ ભારતમાં વાવાઝોડાં અને કરા સાથે વરસાદની આગાહી જારી કરી હતી.

30 માર્ચથી 1 એપ્રિલ સુધી જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ, દિલ્હી, પંજાબ, હરિયાણા, ચંદીગઢ, ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ અને પૂર્વ રાજસ્થાનમાં છૂટાછવાયા વ્યાપક વરસાદ અને વાવાઝોડાની અપેક્ષા છે, આગાહીમાં, 30 અને 31 માર્ચના રોજ છૂટાછવાયા કરા પડવાની શક્યતા છે.

IMD એ પણ જોરદાર પવન અને કરાને કારણે પાકને સંભવિત નુકસાનની ચેતવણી આપી છે.