Bengal Files : સંદેશખાલીનો સંદેશ સીએમ મમતાના કાન સુધી કેમ નથી પહોંચી રહ્યો?

સુધાંશુ મહેશ્વરી : પશ્ચિમ બંગાળના સંદેશખાનીની મહિલાઓના વિરોધના અવાજે મમતા સરકારની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. મહિલાઓનો વિરોધ, જેને પહેલા માત્ર એક નાનો વિવાદ માનવામાં આવતો હતો, તે હવે બંગાળના રાજકારણનું કેન્દ્ર બની ગયો છે. પરિસ્થિતિ એવી ચાલી રહી છે કે, દરેક વ્યક્તિ માત્ર સંદેશખાનીમાં જવા માંગે છે. ભાજપે ત્યાં પહોંચવું છે, કોંગ્રેસે પીડિતોને મળવું છે અને મીડિયાના કેમેરાએ પણ હવે તે ગામમાં પોતાની હાજરી નોંધાવી છે.

સંદેશખાનીમાં અત્યારે જે કંઈ થઈ રહ્યું છે તે મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીની રાજનીતિ માટે બિલકુલ યોગ્ય ન કહી શકાય. જે મમતા બંગાળમાં 'મા, માટી ઔર માનુષ વા લે' ના નારા સાથે સત્તા પર આવી હતી, તે જ 'મા' હવે મુખ્યમંત્રીને પડકાર ફેંકી રહી છે. ટીએમસીના 13 વર્ષના કાર્યકાળમાં આ પહેલી વાર લાગે છે કે, કોઈ ગામની મહિલાઓએ આ સ્તરે મમતા બેનર્જી અને તેમની પાર્ટી સામે બળવો કર્યો હોય.

હાલમાં સંદેશખાલીમાં મહિલાઓનો વિરોધ જોવા મળી રહ્યો છે, પરંતુ તેના પર રાજકારણ વધુ ખતરનાક છે. જો મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ આ સમગ્ર મામલાને સંઘનું ષડયંત્ર ગણાવ્યું છે, તો બીજી તરફ TMC ના કેટલાક નેતાઓએ મર્યાદાની તમામ હદો વટાવી દીધી છે. મીડિયા સાથે વાત કરતા કુણાલ ઘોષે કહ્યું હતું કે, 'સંદેશખાલીની આદિવાસી મહિલાઓને તેમની શારીરિક રચના અને રંગના કારણે સરળતાથી ઓળખી શકાય છે. પરંતુ જે મહિલાઓ ટીવી પર આવીને ફરિયાદ કરી રહી છે, તે તમામ ગોરી છે. તો શું તે મહિલાઓ આદિવાસી હતી, શું તેઓ પછાત સમાજની હતી અને શું તેઓ માત્ર સંદેશખાનીની હતી?'

જ્ઞાતિ સમીકરણ પણ મમતાની મુશ્કેલીઓ વધારી શકે છે

હવે આવા નિવેદનો મમતા બેનર્જીની મુશ્કેલીમાં વધારો કરશે. લોકસભા ચૂંટણી માટે 42 બેઠકો બંગાળની છે, ત્યાં પણ ગ્રામીણ મતદાતા મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. સંદેશખાલી પણ 24 પરગણા જિલ્લામાં આવે છે અને તે તદ્દન ગ્રામ્ય વિસ્તાર છે. અહીં જ્ઞાતિ સમીકરણ પણ મમતાની મુશ્કેલીઓ વધારી શકે છે. સંદેશખાલીમાં લગભગ 70 ટકા હિંદુ છે, જ્યારે 30 ટકા મુસ્લિમ છે. જો આપણે જાતિ વિશે વાત કરીએ, તો 30.9% લોકો SC સમુદાયના છે, જ્યારે 25.9% લોકો ST શ્રેણીમાંથી આવે છે. હવે આ સમીકરણ ભાજપને મમતા પર તુષ્ટિકરણનો આરોપ લગાવવામાં સરળતાથી મદદ કરે છે.

કેન્દ્રીય મંત્રી સ્મૃતિ ઈરાનીએ પણ પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન સતત 'હિંદુ મહિલાઓ'ને સંબોધિત કર્યા છે. પહેલેથી જ ધ્રુવીકરણની જાળમાં ફસાયેલી ભાજપ બંગાળમાં શું કરવા જઈ રહી છે, તે કહેવા માટે આ પૂરતું છે. હવે ભાજપ જાણે છે કે, તે શું કરી રહી છે, પરંતુ કદાચ મમતા બેનર્જી ભૂલી ગયા છે કે, તેમણે શું કરવું જોઈએ. આ સંવેદનશીલ મામલામાં મુખ્યમંત્રી દ્વારા જે રીતે આરોપ-પ્રત્યારોપની રાજનીતિ કરવામાં આવી છે, તેમના પક્ષે જે રીતે આ મામલાને આગળ વધારવાનું કામ કર્યું છે તે દર્શાવે છે કે, ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન થઈ રહ્યું છે.

શું ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન થઈ રહ્યું?

14 માર્ચ, 2007 ની તારીખે બંગાળના રાજકારણમાં પોતાની અમીટ છાપ છોડી હતી. નંદીગ્રામમાં 14 લોકોના મોત થયા હતા. આ એક સરકારી નંબર હતો, એક સત્તાવાર આંકડો, સ્થાનિક લોકો કહે છે કે, 100 થી વધુ લોકો ગુમ થયા હતા. આ એ સમય છે જ્યારે બંગાળમાં ડાબેરીઓનું શાસન હતું, બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્ય મુખ્યમંત્રી હતા. લોકો નંદીગ્રામ વિશે બહુ જાણતા ન હતા, એવો કોઈ વિકાસ થયો ન હતો જેના વિશે ચર્ચા થઈ હોત. પરંતુ તત્કાલીન સીએમ બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્યએ જાહેરાત કરી હતી કે, ઈન્ડોનેશિયાનું સલીમ ગ્રુપ નંદીગ્રામમાં કેમિકલ હબ બનાવશે. ખેડૂતોની જમીન પણ તેમને આપવાની વાત થઈ હતી.

આ જમીન સંપાદન વિવાદ પાછળથી નંદીગ્રામમાં આંતરિક યુદ્ધનું કારણ બન્યો, જ્યાં એક તરફ મમતા બેનર્જી અને નંદીગ્રામના વિરોધ કરી રહેલા રહેવાસીઓ હતા, જ્યારે બીજી બાજુ પોલીસ દળ અને ડાબેરીઓની શક્તિશાળી કેડર હતી. બંને વચ્ચે ઘણી વખત ઘર્ષણ થયું, મોત થયા, પણ સરકાર ઝૂકવા તૈયાર જણાતી ન હતી. ત્યારે પણ ગ્રામીણ વિસ્તારમાંથી ન્યાયની હાકલ સંભળાઈ હતી, પરંતુ ડાબેરી સરકારે તેની અવગણના કરી હતી. આ અથડામણના સંદર્ભમાં એક પ્રસંગે તે સાંભળ્યું ન હતું, તત્કાલિન મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, તેમને તેમની જ ભાષામાં જવાબ આપવામાં આવી રહ્યો છે.

તે નિવેદન દર્શાવે છે કે, બુદ્ધદેવને નંદીગ્રામની પરિસ્થિતિ વિશે કોઈ જાણ નથી, તેઓ લોકોના ગુસ્સાને સમજી શક્યા ન હતા. એ એક ભૂલે મમતા બેનર્જીને એક નેતા તરીકે વધુ મજબૂત બનાવ્યા તો બીજી તરફ ડાબેરીઓના બંગાળ મુક્તનો રસ્તો પણ સાફ કરી દીધો. તે સમયે એક તસવીર ખૂબ વાયરલ થઈ હતી, જેમાં મમતા બેનર્જી સ્કૂટર પર નંદીગ્રામ તરફ જઈ રહી હતી. તેઓએ આવું એટલા માટે કરવું પડ્યું કારણ કે, ડાબેરી સરકારે નંદીગ્રામમાં એવું લોકડાઉન લાદી દીધું હતું કે, કોઈ વિપક્ષી નેતા ત્યાં પહોંચી શક્યા ન હતા. પણ પછી મમતા તૂટેલા રસ્તાઓ પરથી પસાર થઈને સ્કૂટર પર ત્યાં ગઈ હતી.

આ પણ વાંચો - કોંગ્રેસ નો ‘હાથ’ છોડવા કમલનાથ કેમ આટલા ઉત્સુક છે, આ 5 કારણો ઘણું બધું કહી જાય છે

હવે એ ઘટનાના 17 વર્ષ પછી ઈતિહાસના પાના ફરી એ જ દિશા લઈ રહ્યા હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. હવે મમતા સરકાર ચલાવી રહી છે અને વિરોધ કરી રહેલ ભાજપ નંદીગ્રામ જેવો ગ્રાસરુટ ચળવળ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. બીજેપીના પ્રદેશ અધ્યક્ષ સુકાંત મજુમદારે ખુદ મમતાની જેમ બાઇક પર પ્રશ્નો પૂછીને સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. મોટી વાત એ છે કે, તે આંદોલન દરમિયાન જે રીતે મમતા ઘાયલ થઈ હતી, એવું જ દ્રશ્ય સુકાંત મજમુદાર સાથે પણ જોવા મળ્યું હતું. એટલે કે આ સંઘર્ષના એપિસોડ 17 વર્ષ જૂની ઘટના સાથે મેળ ખાય છે. પણ કદાચ મમતા હજુ પણ સંદેશખાલીનો આ સંદેશ સમજી શકી નથી?