સંસદનું વિશેષ સત્રઃ શું છે સંસદનું વિશેષ સત્ર, ક્યારે બોલાવવામાં આવે છે, શું છે સરકારનો આ વખતે એજન્ડા?

સંસદના વિશેષ સત્રનો એજન્ડાઃ આજથી સંસદનું વિશેષ સત્ર શરૂ થઈ રહ્યું છે. 18 થી 22 સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલશે. આ સત્રની કાર્યવાહી સંસદના નવા બિલ્ડીંગમાં થશે. નવા સત્રની શરૂઆત પહેલા સરકારે તેનો એજન્ડા પણ જાહેર કર્યો છે. સત્રના પહેલા દિવસે લોકસભા અને રાજ્યસભામાં 75 વર્ષની સંસદની સફર પર ચર્ચા થશે. આ દરમિયાન બંધારણ સભાથી લઈને આજ સુધીની સંસદીય યાત્રા પર ચર્ચા કરવામાં આવશે. લોકોના મનમાં પ્રશ્ન એ છે કે સંસદનું વિશેષ સત્ર શું છે અને શા માટે બોલાવવામાં આવે છે? ચાલો આને વિગતવાર સમજીએ.

સંસદમાં કેટલા સત્રો હોય છે?

સૌથી પહેલા અમે તમને જણાવીએ કે સંસદમાં વર્ષમાં કેટલા સત્ર બોલાવવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે વર્ષમાં ત્રણ સત્રો યોજાય છે. તેની શરૂઆત બજેટ સત્રથી થાય છે. તે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં કહેવાય છે જે એપ્રિલ અને ક્યારેક મે સુધી ચાલુ રહે છે. બીજું સત્ર ચોમાસું સત્ર છે જે સામાન્ય રીતે ત્રણ અઠવાડિયા સુધી ચાલે છે. તે જુલાઈમાં શરૂ થાય છે અને ઓગસ્ટ મહિનામાં સમાપ્ત થાય છે. સંસદીય વર્ષ શિયાળુ સત્ર સાથે સમાપ્ત થાય છે. આ સત્ર પણ ત્રણ અઠવાડિયા સુધી ચાલે છે. શિયાળુ સત્ર નવેમ્બરમાં શરૂ થાય છે અને ડિસેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. બંધારણ મુજબ સંસદના બે સત્રો વચ્ચે છ મહિનાથી વધુનું અંતર ન હોવું જોઈએ. સંસદના આ ત્રણ સત્રો સિવાય બોલાવવામાં આવેલા સત્રને વિશેષ સત્ર કહેવામાં આવે છે.

વિશેષ સત્ર શું છે?

બજેટ, ચોમાસુ અને શિયાળુ સત્ર સિવાય સરકાર અન્ય કોઈ સત્ર બોલાવે છે તો તેને વિશેષ સત્ર કહેવામાં આવે છે. વિશેષ સત્ર બોલાવવાના કિસ્સામાં સરકાર ગૃહના દરેક સભ્યને તારીખ અને સ્થળ જણાવે છે. તમને જણાવી દઈએ કે ભારતીય બંધારણમાં સંસદના વિશેષ સત્ર શબ્દનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. જો કે, સરકારો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા વિશેષ સત્રો કલમ 85(1) ની જોગવાઈઓ અનુસાર બોલાવવામાં આવે છે. બાકીના સત્રો પણ કલમ 85(1) હેઠળ બોલાવવામાં આવે છે. સત્ર બોલાવવાનો નિર્ણય સંસદીય બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ દ્વારા લેવામાં આવે છે અને સાંસદોને રાષ્ટ્રપતિના નામે બોલાવવામાં આવે છે.

સંસદનું સત્ર બોલાવવાનો નિયમ શું છે?

કેન્દ્ર સરકારને સંસદનું સત્ર બોલાવવાનો અધિકાર છે. સંસદનું સત્ર બોલાવવાનો નિર્ણય સંસદીય બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ દ્વારા લેવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રપતિ કેબિનેટના પ્રસ્તાવને ઔપચારિક મંજૂરી આપે છે. રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ સંસદનું સત્ર બોલાવવામાં આવે છે. ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 85(1)માં લખ્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ જ્યારે પણ યોગ્ય લાગે ત્યારે સંસદના કોઈપણ ગૃહને બેઠક માટે બોલાવી શકે છે. તમને જણાવી દઈએ કે ભારતમાં કોઈ નિશ્ચિત સંસદીય કેલેન્ડર નથી. સામાન્ય રીતે સંસદ વર્ષમાં ત્રણ સત્રો માટે મળે છે. બંધારણમાં ક્યાંય વિશેષ સત્ર શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી.

અત્યાર સુધીમાં કેટલા વિશેષ સત્રો બોલાવવામાં આવ્યા છે?

સંસદીય ઈતિહાસમાં અત્યાર સુધી માત્ર 7 એવા પ્રસંગો બન્યા છે જ્યારે વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું હોય. જ્યારે દેશ ઐતિહાસિક સિદ્ધિઓની ઉજવણી કરી રહ્યો હતો ત્યારે આવા સાતમાંથી ત્રણ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યા હતા. બે પ્રસંગો એવા હતા જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવા માટે વિશેષ સ્તરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તમિલનાડુ અને નાગાલેન્ડમાં 1977માં અને હરિયાણામાં 1991માં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવા માટે વિશેષ સત્રો યોજાયા હતા. આ પછી, વિશ્વાસનો મત મેળવવા માટે 2008 માં એક વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું હતું. મોદી સરકારના કાર્યકાળમાં એક વખત વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું છે. GST લાગુ કરવા માટે સરકાર દ્વારા 30 જૂન 2017ના રોજ સંસદના સેન્ટ્રલ હોલમાં આ વિશેષ સત્રનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

વિશેષ સત્ર માટે સરકારનો એજન્ડા શું છે?

સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા એજન્ડા અનુસાર, આ સત્રમાં 'બંધારણ સભાથી શરૂ થતી 75 વર્ષની સંસદીય યાત્રા' પર ચર્ચા કરવામાં આવશે. સંસદની 75 વર્ષની સફર, સિદ્ધિઓ, અનુભવો, સંસ્મરણો અને બંધારણ સભાના બોધપાઠની ચર્ચા કરવા ઉપરાંત ચાર બિલ પણ સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યા છે. આ સિવાય સરકાર ચાર બિલ પણ રજૂ કરશે જેમાં એડવોકેટ્સ એમેન્ડમેન્ટ બિલ 2023 અને પ્રેસ એન્ડ પીરિયોડિકલ રજિસ્ટ્રેશન બિલ 2023, પોસ્ટ ઓફિસ બિલ 2023 અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરની નિમણૂક, સેવાની શરતો બિલ 2023નો સમાવેશ થાય છે.