Dark Matter Ring: 'ડાર્ક મેટર રીંગ' અંતરિક્ષમાં દેખાયું રહસ્યમય 'અદ્રશ્ય વલય', કેમ ખાસ છે હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપની આ મોટી શોધ | Science News

Dark Matter Ring Discovery: ખગોળ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં ડાર્ક મેટર રિંગ શોધ સાથે એક અભૂતપૂર્વ ઘટના બની છે. નાસા (NASA) ના હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે બ્રહ્માંડના એવા રહસ્ય પરથી પડદો ઉઠાવ્યો છે, જે અત્યાર સુધી માત્ર કલ્પના હતી. અંતરિક્ષમાં 50 લાખ પ્રકાશવર્ષના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું એક 'અદ્રશ્ય વલય' એટલે કે ડાર્ક મેટર રીંગ (Dark Matter Ring) મળી આવી છે. આ શોધ CL0024+17 નામના ગેલેક્સી ક્લસ્ટરમાં થઈ છે, જે પૃથ્વીથી અબજો પ્રકાશવર્ષ દૂર છે.

બ્રહ્માંડનું સૌથી મોટું રહસ્ય આપણે રાત્રે આકાશમાં જે તારા, ગ્રહો અને ગેલેક્સીઓ જોઈએ છીએ, તે આખા બ્રહ્માંડનો માત્ર 5 ટકા હિસ્સો છે. બાકીનું 95 ટકા બ્રહ્માંડ અદ્રશ્ય છે, જેને વિજ્ઞાનીઓ 'ડાર્ક મેટર' અને 'ડાર્ક એનર્જી' કહે છે. તાજેતરમાં હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે એક એવી તસવીર ઝડપી છે જેણે ખગોળશાસ્ત્રીઓની ઊંઘ ઉડાવી દીધી છે. અંતરિક્ષમાં એક વિશાળ 'અદ્રશ્ય વલય' એટલે કે ડાર્ક મેટર રીંગ મળી આવી છે.

જો ડાર્ક મેટર ન હોત તો શું થાત?

ડાર્ક મેટર વિશે મોટું રહસ્ય એ છે કે તે અદ્રશ્ય છે, કોઇ રીતે દેખાતું નથી, ભલે તે આપણે જોઇ શકતા નથી પણ એ આપણા બ્રહ્માંડ માટે ઘણું મહત્વનું છે. ડાર્ક મેટર વિશે ખાસ બાબત એ છે કે તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ આખા બ્રહ્માંડને પકડી રાખે છે. જો ડાર્ક મેટર ન હોત, તો ગેલેક્સીઓ વેરવિખેર થઈ ગઈ હોત.

CL0024+17: જ્યાંથી રહસ્ય શરૂ થયું

પૃથ્વીથી અબજો પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલા CL0024+17 નામના ગેલેક્સી ક્લસ્ટરમાં આ શોધ થઈ છે. હબલ ટેલિસ્કોપે જ્યારે આ વિસ્તારનું અવલોકન કર્યું, ત્યારે તેને પ્રકાશમાં વિચિત્ર વળાંક દેખાયો. વિજ્ઞાનીઓએ જોયું કે આ ગેલેક્સી ક્લસ્ટરની આસપાસ એક વિશાળ 'ઘેરો' અથવા રીંગ બનેલી છે.

એક અબજ વર્ષ પહેલાંની એ ભયાનક ટક્કર

વિજ્ઞાનીઓના મતે, આ રીંગ કોઈ જાદુ નથી, પણ બે વિશાળ ગેલેક્સી ક્લસ્ટરો વચ્ચે થયેલી ભયાનક ટક્કરનું પરિણામ છે. આ ટક્કર આજકાલની નહીં, પણ 1 અબજ વર્ષ પહેલાં થઈ હતી.

સરળ ભાષામાં સમજીએ તો જેમ શાંત તળાવમાં પથ્થર નાખવાથી પાણીમાં લહેરો (Ripples) ઉત્પન્ન થાય છે અને તે ગોળાકાર રીતે બહાર તરફ ફેલાય છે, બરાબર તે જ રીતે આ બે ગેલેક્સીઓની ટક્કરથી ડાર્ક મેટરની લહેર ઉઠી અને તે રીંગ સ્વરૂપે ફેલાઈ ગઈ.

50 લાખ પ્રકાશવર્ષમાં ફેલાયેલું અદ્રશ્ય વલય

આ રીંગનો વ્યાપ આશરે 50 લાખ પ્રકાશવર્ષ જેટલો છે. આટલી વિશાળ સંરચનાને સમજવી માનવ મગજ માટે મુશ્કેલ છે. આ શોધ એટલા માટે મહત્વની છે કારણ કે વિજ્ઞાનીઓ પાસે ડાર્ક મેટર હોવાના પુરાવા તો હતા, પણ તેનું આટલું સ્પષ્ટ માળખું (Structure) પહેલીવાર જોવા મળ્યું છે. જે બ્રહ્માંડ વિશે જાણવા અને રહસ્યો ઉકેલવા મહત્વનું બનશે. 

ડાર્ક મેટર વિશે જાણવા જેવી 5 મહત્વની વાતો

1. અદ્રશ્ય શક્તિ: તે પ્રકાશને પરાવર્તિત કરતું નથી, તેથી ટેલિસ્કોપથી સીધું જોઈ શકાતું નથી.
2. બ્રહ્માંડનું માળખું: તે બ્રહ્માંડના અદ્રશ્ય 'હાડપિંજર' જેવું છે જેના પર ગેલેક્સીઓ ટકેલી છે.
3. ગુરુત્વાકર્ષણ: તે માત્ર તેના ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા જ તેની હાજરીની જાણ કરે છે.
4. શોધની રીત: પ્રકાશ જ્યારે ડાર્ક મેટર પાસેથી પસાર થાય છે ત્યારે તે વળી જાય છે, જેને 'ગ્રેવિટેશનલ લેન્સિંગ' કહેવાય છે.
5. અતૂટ રહસ્ય: અત્યાર સુધી કોઈ પણ પ્રયોગશાળામાં ડાર્ક મેટરનો કણ મળ્યો નથી.

વિજ્ઞાનીઓ માટે આજે પણ કોયડો

સામાન્ય રીતે ડાર્ક મેટર અને સામાન્ય પદાર્થ (તારાઓ, વાયુ) એકબીજા સાથે ભળેલા હોય છે. પરંતુ આ ટક્કરમાં કંઈક અલગ જ થયું. ટક્કર એટલી જોરદાર હતી કે સામાન્ય પદાર્થ પાછળ રહી ગયો અને ડાર્ક મેટર આગળ નીકળી ગયું, જેનાથી આ અલગ રીંગ તૈયાર થઈ ગઈ. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે ડાર્ક મેટર એ સામાન્ય પદાર્થ કરતા અલગ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

READ MORE | Science News: રોબોટ હવે માનવ જેવા દેખાશે, વૈજ્ઞાનિકોએ જીવંત ત્વચા જોડવાની રીત શોધી

ડાર્ક મેટર આ વાતનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ

આપણું બ્રહ્માંડ આજે પણ અનેક રહસ્યો છુપાવીને બેઠું છે. એવા ઘણા કોયડા હજુ પણ વણઉકેલાયેલા છે જે આપણી શકિત્ અને વિજ્ઞાન બંને માટે સમજની બહાર છે. આપણે જે જોઈએ છીએ તે સત્ય છે, પણ જે નથી જોઈ શકતા તે સત્યનો મોટો હિસ્સો છે. ડાર્ક મેટર આ વાતનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ છે.

શું તમે જાણો છો? બ્રહ્માંડના અદ્રશ્ય રહસ્યો

તમે જે જુઓ છો તે માત્ર 5% જ છે: આખા બ્રહ્માંડમાં આપણે જે તારા, ગ્રહો અને પૃથ્વી જોઈએ છીએ, તે કુલ બ્રહ્માંડના માત્ર 5 ટકા જ છે. બાકીનું 27 ટકા ડાર્ક મેટર અને 68 ટકા ડાર્ક એનર્જી છે!

તમારા શરીરમાંથી પસાર થાય છે: વિજ્ઞાનીઓ માને છે કે દર સેકન્ડે કરોડો ડાર્ક મેટરના કણો આપણા શરીરમાંથી કોઈ અસર કર્યા વગર આરપાર નીકળી જાય છે.

હબલની ઝડપ: હબલ ટેલિસ્કોપ પૃથ્વીની આસપાસ 27,000 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ફરે છે, જે એક સેકન્ડમાં આશરે 8 કિમી અંતર કાપે છે!

READ MORE | Science News AIR GLOW: નાસા એર ગ્લો મિશન શું છે? અવકાશ હવામાન અંગે કેમ ખાસ છે? જાણો

ડાર્ક મેટર રિંગ ખોલશે ભવિષ્યની નવી દિશા

હબલ ટેલિસ્કોપની આ શોધે બ્રહ્માંડના જન્મ અને તેના અંત વિશેના વિજ્ઞાન રહસ્યોના અનેક પ્રશ્નોના જવાબ આપવાની દિશા ખોલી છે. જે ડાર્ક મેટરને આપણે માત્ર ગણિતના સમીકરણોમાં જોતા હતા, તેને હવે આપણે 'રીંગ' સ્વરૂપે અનુભવી રહ્યા છીએ. આ શોધ સાબિત કરે છે કે અંતરિક્ષ હજુ પણ અગણિત રહસ્યોથી ભરેલું છે, જે આપણી કલ્પના બહાર છે.