ISROની મોટી ભૂલ: ઈલેક્ટ્રિક સર્કિટ તૂટવાથી NVS-02 લોન્ચિંગ નિષ્ફળ, PSLVમાં ખામીની પણ તપાસ શરૂ

ISRO Satellite Missions: ઇસરો જાન્યુઆરી 2025માં તેના નેવિગેશન ઉપગ્રહ NVS-02 ને નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચાડી શક્યું નથી. હવે, લગભગ એક વર્ષ પછી, આનું કારણ જાહેર થયું છે. મિશનની નિષ્ફળતાની તપાસ કરી રહેલી સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, તૂટેલી ઇલેક્ટ્રિકલ સર્કિટ આ મિશનની નિષ્ફળતા પાછળનું સંભવિત કારણ હોઈ શકે છે.

NVS-02 ઉપગ્રહને 29 જાન્યુઆરીએ GSLV-F15 રોકેટ પર એક લંબગોળ ટ્રાન્સફર ભ્રમણકક્ષામાં મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઇસરોનું આ 100મું પ્રક્ષેપણ હતું. જો કે, બાદમાં આ ઉપગ્રહને તેની નિર્ધારિત વૃતાકાર ભ્રમણકક્ષામાં (circular orbit) મૂકવા માટે હાથ ધરવામાં આવેલી તકનીકી કામગીરી નિષ્ફળ રહી હતી. જેના કારણે આ સેટેલાઈટનો ઉપયોગ તેના ઓરિજિનલ નેવિગેશન અને સેટેલાઈટ બેઝ્ડ પોઝિશનિંગ હેતુ માટે થઈ શક્યો નથી.

અલબત્ત, ઉપગ્રહની સોલર પેનલ્સ તૈનાત કરવી અને ઊર્જા ઉત્પાદન માટે તેને સ્થાન આપવા જેવી ઘણી સ્વાયત્ત પ્રવૃત્તિઓ યોજના મુજબ પૂર્ણ થઈ હતી, તેમ છતાં ઉપગ્રહને ભ્રમણકક્ષામાં મૂકનાર એન્જિન નિષ્ફળ ગયું હતું.

સેટેલાઇટની સોલાર પેનલ્સ યોગ્ય રીતે ખોલવામાં આવી હતી. ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે તેની દિશા પણ સુધારવામાં આવી હતી. આ તમામ કામો યોજના મુજબ પૂર્ણ થયા હતા. પરંતુ તેને અંતિમ ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચાડનાર એન્જિન કામ કરી શક્યું નહીં.

પાયરો વાલ્વ સુધી સિગ્નલ ન પહોંચ્યું : ઇસરો

ઇસરોએ જણાવ્યું હતું કે સિમ્યુલેશન ડેટાના સંપૂર્ણ વિશ્લેષણ પછી, આ મામલાની સમીક્ષા કરવા માટે રચાયેલી સર્વોચ્ચ સમિતિએ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો કે નિષ્ફળતાનું મુખ્ય કારણ એન્જિનની ઓક્સિડાઇઝર લાઇનના પાયરો વાલ્વ સુધી સિગ્નલ ન પહોંચવું છે. આનો અર્થ એ છે કે એન્જિનને ઇગ્નાઇટ કરી શકાયું ન હતું.

સમિતિનું માનવું છે કે આ સમસ્યા સંભવતઃ કનેક્ટરના ઓછામાં ઓછા એક સંપર્કના વિચ્છેદનને કારણે થઈ હતી. આ કારણે સિગ્નલ મોકલનાર સર્કિટ પૂર્ણ થઈ શકી નથી.

ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થાએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "સમિતિએ ભવિષ્યના મિશનમાં પાયરો સિસ્ટમના સંચાલનની નિરર્થકતા અને વિશ્વસનીયતા વધારવાના હેતુથી ઘણી ભલામણો કરી છે."

આ ભલામણોનો અમલ ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં લોન્ચ કરાયેલા CMS-03 સેટેલાઇટ મિશનમાં કરવામાં આવ્યો હતો. જેમાં તમામ પાયરો સિસ્ટમ્સ ઉપગ્રહને તેની નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરવામાં સફળ રહી હતી, જે અપેક્ષા મુજબ કામ કરી રહી હતી.

આ દરમિયાન અંતરિક્ષ એજન્સીએ આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં નિષ્ફળ ગયેલા પીએસએલવી રોકેટના લોન્ચિંગમાં ખામીઓની તપાસ માટે એક સમિતિની પણ રચના કરી છે.

ઇસરોનું 'વર્કહોર્સ' કહેવાતો રોકેટ ગયા વર્ષે મે અને આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં સતત બે વખત નિષ્ફળ ગયું હતું. બંને કિસ્સાઓમાં, રોકેટના ત્રીજા તબક્કામાં વિક્ષેપને કારણે ઉપગ્રહો તેમની નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચી શક્યા ન હતા.

જોકે, તપાસ સમિતિ હજુ પણ આ બંને ઘટનાઓની તપાસ કરી રહી છે. કેન્દ્રીય અવકાશ રાજ્ય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું કે બંને નિષ્ફળતા જુદા જુદા કારણોસર થઈ છે.