લોકસભા ચૂંટણી કોંગ્રેસીની સલાહ પર અટલની PM ઉમેદવારી, કેવી રીતે કપાયું અડવાણીનું પત્તું?

Lok Sabha Election 2024 : અત્યારે દેશભરતમાં લોકસભા ચૂંટણી 2024 માટે દરેક રાજકીય પક્ષોની તડામાર તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. રાજકીય ઉથલ પાથલ વચ્ચે લોકસભા ચૂંટણીનો માહોલ ગરમાયો છે. એક તરફ એકલો ભાજપ પક્ષ તો બીજી તરફ ઈન્ડિયા મહાગઠબંધન છે. બંને વચ્ચે ચૂંટણી જંગ થશે. આવી પરિસ્થિતિ વચ્ચે નરેન્દ્ર મોદી પૂર્ણ બહુમતી સાથે ત્રીજી વખત વડાપ્રધાન બનીને દેશની કમાન સંભાળશે એવો દાવો થઈ રહ્યો છે. ચૂંટણીના માહોલ વચ્ચે અહીં આજે લોકસભા ચૂંટણી ઇતિહાસ પર એક નજર કરી. અહીં આપણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના રાજકીય માર્ગદર્શક અને ગુરુ અટલ બિહારી વાજપેયી અને લાલ કૃષ્ણ અડવાણી વિશે વાત કરીશું.

અટલ બિહારી વાજપેયી ત્રણ વખત બન્યા વડાપ્રધાન

અટલ બિહારી વાજપેયી ત્રણ વખત દેશના વડાપ્રધાન બન્યા હતા. પ્રથમ વખત 13 દિવસ માટે, બીજી વખત 13 મહિના માટે અને ત્રીજી વખત પાંચ વર્ષ માટે. તેમના ત્રીજા કાર્યકાળ દરમિયાન ભાજપના પૂર્વ અધ્યક્ષ લાલકૃષ્ણ અડવાણી પણ નાયબ વડાપ્રધાન બન્યા હતા. આઝાદીના ઈતિહાસમાં પહેલીવાર ડેપ્યુટી પીએમ પદ માત્ર લાલકૃષ્ણ અડવાણી માટે જ બનાવવામાં આવ્યું હતું. અટલ પીએમ બન્યા, નિવૃત્ત થયા અને પછી નરેન્દ્ર મોદી 2014માં વડાપ્રધાન બન્યા.

હવે સવાલ એ થાય છે કે જો અટલ બિહારી વાજપેયી વડાપ્રધાન બન્યા તો અડવાણી વડાપ્રધાન કેમ ન બની શક્યા. અટલના રાજકીય પતન દરમિયાન અડવાણીની જાહેરાતથી આખી રમત કેવી રીતે બદલાઈ ગઈ તે વિશે ઘણી વાર્તાઓ ચાલી રહી છે અને આમાં
અડવાણી વડાપ્રધાન ન બની શક્યા તેની વાર્તા છુપાયેલી છે.

ભાજપનું ઐતિહાસિક રાષ્ટ્રીય અધિવેશન

90ના દાયકામાં ભાજપે રામજન્મભૂમિ ચળવળ દ્વારા ઘણી સફળતા હાંસલ કરી હતી, જેના મુખ્ય હીરો લાલકૃષ્ણ અડવાણી હતા. તેમના કારણે, ત્રિશંકુ જનાદેશ હોવા છતાં, દેશમાં પહેલીવાર ભાજપ અને તેના સાથી ઘટકોની સરકાર બની. બધાએ ભાજપના ઉમેદવાર અટલ બિહારી વાજપેયીને પીએમ તરીકે સમર્થન આપ્યું હતું, પરંતુ આ વાત વર્ષ 1993માં મુંબઈના દાદર મેદાન ખાતે ભાજપના 3 દિવસીય રાષ્ટ્રીય અધિવેશનમાં લખવામાં આવી હતી.

12 નવેમ્બર, 1993 ના રોજ ભાજપના સંમેલનના બીજા દિવસે, લાલ કૃષ્ણ અડવાણીએ અચાનક જાહેરાત કરી કે ભાજપના વડાપ્રધાન પદના ઉમેદવાર અટલ બિહારી વાજપેયી હશે. વાજપેયીના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓ પણ આ જાહેરાતથી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા કારણ કે તેમને આ વિશે કંઈ કહેવામાં આવ્યું ન હતું અને અડવાણીએ તેમની સાથે સલાહ લીધા વિના તેમના નામની જાહેરાત કરી હતી.

કોંગ્રેસી નેતાએ ભાજપના પીએમ પદના ઉમેદવાર તરીકે અટલનું નામ સૂચવ્યું હતું

લાલકૃષ્ણ અડવાણી ભાજપના અધ્યક્ષ બન્યા હતા અને જ્યારે અડવાણીની જાહેરાત પર અટલજીએ ના પાડી ત્યારે અડવાણીએ કહ્યું હતું કે તેઓ હવે પાર્ટીના અધ્યક્ષ છે અને આ અધિકાર સાથે તેમણે 'અબકી બારી અટલ બિહારી' સૂત્ર આપ્યું છે. હવે એક ખાસ પાસું એ છે કે લોકસભા ચૂંટણી માટે પહેલીવાર ભાજપના પીએમ પદના ઉમેદવાર તરીકે અટલનું નામ ભાજપના કોઈ નેતાએ નહીં પરંતુ કોંગ્રેસના સાંસદ અને ગાંધી પરિવારના નજીકના ગણાતા નેતાએ સૂચવ્યું હતું.

ખુદ કોંગ્રેસના નેતાએ આ દાવો કર્યો હતો, આ નેતા બીજું કોઈ નહીં પરંતુ માખનલાલ ફોતેદાર હતા. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે તેમણે જ અટલને પીએમ પદના ઉમેદવાર બનાવવાનું સૂચન ભાજપના સાંસદ કેએલ શર્માને આપ્યું હતું. માખનલાલ ફોતેદારે તેમના પુસ્તકમાં પણ આનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેની પાછળની કહાની એ છે કે તે સમયે ઉત્તર ભારત સિવાય દક્ષિણના રાજ્યોમાં ભાજપ પાસે કોઈ ખાસ સમર્થન નહોતું અને જો ભાજપે સત્તા પર કબજો મેળવવો હોત તો તેણે ઘણા વિરોધ પક્ષો સાથે ગઠબંધન કરવું પડ્યું હોત.

અડવાણી કરતાં અટલ કેવી રીતે આગળ નીકળી ગયા?

તે દરમિયાન એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે અટલ થોડા નમ્ર હતા જ્યારે અડવાણી તદ્દન આક્રમક હતા. આવી સ્થિતિમાં જો અડવાણી પીએમ પદના ઉમેદવાર રહેશે તો ભાજપ માટે સત્તાનો સ્વાદ ચાખવો મુશ્કેલ બની જશે. એટલે જ અડવાણીએ પોતે પીએમ પદના ઉમેદવાર તરીકે અટલનું નામ આગળ કર્યું.

આ પણ વાંચોઃ- પીએમ મોદીએ કહ્યું – મેં ઘણી નાની ઉંમરમાં ઘર છોડી દીધું હતું, મારા ખિસ્સામાં એક પૈસો પણ ન હતો

આ કારણે 1996 માં યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણી પછી, ત્રિશંકુ જનાદેશ હોવા છતાં, ભાજપને સરકાર બનાવવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું અને 16 મેના રોજ, અટલ બિહારી વાજપેયીએ પ્રથમ વખત વડા પ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. જો કે આ સરકાર માત્ર 13 દિવસ જ ચાલી શકી.

ત્યારબાદ જ્યારે ફરીથી ગઠબંધન બનાવવામાં આવ્યું, ત્યારે અટલ 13 મહિના સુધી સરકાર ચલાવવામાં સફળ રહ્યા, અને પછી તેમણે માર્ચ 1999 થી મે 2004 સુધી સંપૂર્ણ પાંચ વર્ષ માટે ગઠબંધન સરકાર ચલાવી હતી.