ખામેની બાદ મોજતબા ખામેની ઈરાનના નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે ચૂંટાયા, નિષ્ણાતોની સભાએ નિર્ણય લીધો

Iran new supreme leader : ઈરાનની એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સે મોજતબા ખામેનીને આગામી સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે પસંદ કર્યા છે. યુકે સ્થિત ઈરાન ઈન્ટરનેશનલના સૂત્રો અનુસાર, ઈરાનની ધાર્મિક સંસ્થા, એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સે, અલી ખામેનીના મૃત્યુ બાદ દેશના આગામી સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે અલી ખામેનીના પુત્ર, મોજતબા ખામેનીને પસંદ કર્યા છે.

3 માર્ચ, 2026 ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણીમાં તેમની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. 56 વર્ષીય મોજતબાને દેશનું નેતૃત્વ કરવા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. તેઓ દિવંગત નેતાના બીજા સૌથી મોટા પુત્ર છે અને લાંબા સમયથી સંભવિત અનુગામી તરીકે જોવામાં આવે છે.

આ પસંદગી ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના તીવ્ર દબાણ વચ્ચે કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઈરાનના સત્તા માળખામાં ગાર્ડ્સનો વધતો પ્રભાવ હવે સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહ્યો છે.

જોકે, રાજ્ય મીડિયાએ હજુ સુધી આ નિમણૂકની પુષ્ટિ કરી નથી. અલી ખામેનીને ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ તેમના ઓફિસ કમ્પાઉન્ડમાં યુએસ અને ઇઝરાયલી હુમલામાં માર્યા ગયા હતા.

આ હુમલામાં તેમની પુત્રી, જમાઈ અને પૌત્રીએ પણ જીવ ગુમાવ્યા. ઈરાન ઈન્ટરનેશનલે સૂત્રોને ટાંકીને અહેવાલ આપ્યો છે કે, "નિષ્ણાતોની સભાએ અલી ખામેનીના પુત્ર, મોજતબાને આગામી સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે પસંદ કર્યા છે."

મોજતબાના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ સાથે ગાઢ સંબંધો છે અને માનવામાં આવે છે કે તેઓ પડદા પાછળ નોંધપાત્ર પ્રભાવ ધરાવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તેમણે વ્યવહારીક રીતે સર્વોચ્ચ નેતાના કાર્યાલયનું સંચાલન કર્યું છે અને ઘણા વિશ્લેષકોની નજરમાં, સિસ્ટમમાં એક મુખ્ય શક્તિ કેન્દ્ર રહ્યા છે.

મોજતબાને એક મધ્યમ સ્તરના મૌલવી તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે જેમણે ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન સશસ્ત્ર દળોમાં સેવા આપી હતી. તેમને લાંબા સમયથી IRGC અને બાસીજ ફોર્સ સાથે મજબૂત સંબંધો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

સુપ્રીમ લીડરની કેન્દ્રીય ભૂમિકા

સર્વોચ્ચ લીડર ઈરાનની જટિલ સત્તા-વહેંચણી શિયા ધર્મશાહી પ્રણાલીના કેન્દ્રમાં છે અને તમામ રાજ્ય બાબતો પર અંતિમ સત્તા ધરાવે છે. આ પદ સશસ્ત્ર દળો અને શક્તિશાળી રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડના સર્વોચ્ચ કમાન્ડર તરીકે પણ સેવા આપે છે.

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે 2019 માં આ અર્ધલશ્કરી દળને આતંકવાદી સંગઠન જાહેર કર્યું. અલી ખામેનીના કાર્યકાળ દરમિયાન, ગાર્ડે ઈરાનના રાજકીય, લશ્કરી અને આર્થિક ક્ષેત્રોમાં તેનો પ્રભાવ નોંધપાત્ર રીતે વધાર્યો.

વિવાદ થઈ શકે છે!

મોજતબાની કથિત નિમણૂક રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ સાબિત થઈ શકે છે. ઇસ્લામિક રિપબ્લિકે સતત વારસાગત શાસનની ટીકા કરી છે અને પોતાને રાજાશાહી કરતાં વધુ ન્યાયી વ્યવસ્થા તરીકે રજૂ કરે છે. તેથી, પિતાથી પુત્રને સત્તાનું ટ્રાન્સફર તે સિદ્ધાંત પર પ્રશ્નો ઉભા કરી શકે છે.

ઈરાન ઇન્ટરનેશનલે એવો પણ દાવો કર્યો છે કે IRGC એ મોજતબાને ટેકો આપવા માટે ધાર્મિક સંસ્થાઓ પર ભારે દબાણ કર્યું હતું. કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે પિતાથી પુત્રને સત્તા સોંપવાની પરંપરા સંગઠન અને વ્યવસ્થામાં અસંતોષ અને વિભાજન તરફ દોરી શકે છે.

IRGC માટે એક મોટી સફળતા

ઈરાનના કટ્ટરપંથી જૂથ માટે આને નોંધપાત્ર સફળતા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જો કે, મોજતબા, તેના પિતાથી વિપરીત, આયાતુલ્લાહનો ધાર્મિક દરજ્જો ધરાવતો નથી. તેથી, તેને IRGC પર આધાર રાખવો પડી શકે છે.

IRGC એ મૌલવીઓની પરિષદ પર સ્પષ્ટ દબાણ કર્યું કે તેઓ મોજતબાને નેતૃત્વ સોંપે. સૂત્રો કહે છે કે વર્તમાન યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિમાં સિસ્ટમની સાતત્ય અને કડક નીતિઓ જાળવવા માટે આ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે.

સુપ્રીમ લીડર કેવી રીતે ચૂંટાય છે?

ઈરાનની શાસન વ્યવસ્થાને વિલાયત-એ-ફકીહ કહેવામાં આવે છે, જેનો અર્થ થાય છે "ઇસ્લામિક ન્યાયશાસ્ત્રીનું રક્ષણ અથવા નેતૃત્વ." આ વ્યવસ્થા 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી રૂહોલ્લાહ ખોમેનીએ વિકસાવી હતી. તેના હેઠળ, એક વરિષ્ઠ શિયા ધર્મગુરુ, જેને સુપ્રીમ લીડર અથવા રેહબાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે દેશમાં સર્વોચ્ચ શક્તિ કેન્દ્ર છે.

તેમનો સૈન્ય, ન્યાયતંત્ર અને મુખ્ય સરકારી સંસ્થાઓ પર અંતિમ નિયંત્રણ છે. ઈરાનનું બંધારણ પણ આ સિદ્ધાંત પર આધારિત છે, જે ખાતરી કરે છે કે દેશના તમામ નિર્ણયો ઇસ્લામિક કાયદા (શરિયા) અનુસાર હોય.

આ વ્યવસ્થામાં, સુપ્રીમ લીડર સશસ્ત્ર દળોનું નેતૃત્વ કરે છે અને વિદેશ નીતિ, ન્યાયતંત્રના વડાની નિમણૂક અને મુખ્ય વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો પર અંતિમ નિર્ણય લે છે. તે બારમા ઇમામ (ઇમામ મહદી) ની ગેરહાજરીમાં લાયક ઇસ્લામિક વિદ્વાનને નેતૃત્વ સોંપવાના શિયા સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.

12 સભ્યોની ગાર્ડિયન કાઉન્સિલ સંસદીય કાયદાઓની સમીક્ષા કરે છે, જ્યારે 88 સભ્યોની નિષ્ણાતોની સભા (મજલિસ-એ-ખોબ્રેગન-એ-રહબારી) સર્વોચ્ચ નેતાની પસંદગી અને દેખરેખ રાખે છે. રાષ્ટ્રપતિ લોકો દ્વારા ચૂંટાય છે પરંતુ સર્વોચ્ચ નેતાના માર્ગદર્શન અને નિયંત્રણ હેઠળ પણ સેવા આપે છે.