અરવલ્લી ખનન વિવાદઃ અરવલ્લી પર્વતમાળાને કોણે વધુ નુકસાન પહોંચાડ્યું છે ભાજપ કે કોંગ્રેસ સરકારે?

Rajasthan Aravalli hills illegal mining : રાજસ્થાનમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં અરવલ્લી પર્વતમાળામાં ગેરકાયદેસર ખાણકામ અંગે એક મોટો વિવાદ ફાટી નીકળ્યો છે. ઘણા સામાજિક કાર્યકરો અને સંગઠનોએ ભજનલાલ સરકાર સામે ઝુંબેશ શરૂ કરી છે, જેમાં અરવલ્લી પર્વતમાળાને કોઈપણ કિંમતે રક્ષણ આપવાની માંગ કરવામાં આવી છે.

દરમિયાન ડેટા દર્શાવે છે કે છેલ્લા સાત વર્ષમાં રાજસ્થાનમાં ગેરકાયદેસર ખાણકામના કુલ 7,173 કેસ નોંધાયા છે. આમાંથી 4,181 કેસ ફક્ત અરવલ્લી પર્વતમાળા સાથે સંબંધિત છે. જો મોટા અને નાના પાયે ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓ બંનેનો સમાવેશ કરવામાં આવે તો, કુલ ગેરકાયદેસર ખાણકામના 71,322 કેસ થાય છે. આમાંથી 40,175 કેસ ફક્ત અરવલ્લી પ્રદેશ સાથે સંબંધિત છે.

ભાજપના ધારાસભ્યનો પોતાનો ડેટા

આ આંકડાઓ અંગે ત્રણ વખત ભાજપના ધારાસભ્ય રામલાલ શર્મા કહે છે કે કોંગ્રેસના શાસન દરમિયાન ગેરકાયદેસર ખાણકામ વધુ પ્રચલિત હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન સરકારનો સ્પષ્ટ ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે અરવલ્લી પર્વતમાળાના એક નાના ભાગને પણ નુકસાન ન થાય. રામલાલ શર્માએ એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે વર્તમાન ભાજપ સરકારે છેલ્લા બે વર્ષમાં ગેરકાયદેસર ખાણકામ અને ખાણ માફિયાઓ સામે કડક પગલાં લીધા છે.

ભાજપના ધારાસભ્ય દ્વારા શેર કરાયેલા ડેટા અનુસાર, 15 ડિસેમ્બર, 2018 થી 14 ડિસેમ્બર, 2023 દરમિયાન અરવલ્લી પ્રદેશમાં ગેરકાયદેસર ખાણકામના 29,209 કેસ નોંધાયા હતા. દરમિયાન, ભજનલાલ સરકારના બે વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન 10,966 કેસ નોંધાયા હતા.

આ આંકડાઓનો જવાબ આપતા, ખાણ અને પેટ્રોલિયમ વિભાગના મુખ્ય સચિવ ટી. રવિકાંતે જણાવ્યું હતું કે જે ઉદાહરણો આપવામાં આવી રહ્યા છે તેમાં ખાણકામ વિભાગે કાર્યવાહી કરી હોય તેવા તમામ કેસોનો સમાવેશ થાય છે. આમાં નોટિસ જારી કરવી, દંડ લાદવો અને અન્ય કાનૂની પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.

આંકડા એ પણ દર્શાવે છે કે છેલ્લા સાત વર્ષમાં, રાજ્ય સરકારે ગેરકાયદેસર ખાણકામ સામે લેવામાં આવેલી કાર્યવાહીમાંથી કુલ ₹637.16 કરોડ દંડ વસૂલ્યા છે. આમાંથી, ફક્ત અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં ગેરકાયદેસર ખાણકામ સામે લાદવામાં આવેલા દંડમાંથી ₹231.75 કરોડ એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા.

જો આપણે અગાઉની અશોક ગેહલોત સરકાર અને વર્તમાન ભજન લાલ સરકારના કાર્યકાળને જોડીએ, તો રાજ્યભરમાં ગેરકાયદેસર ખાણકામના કેસમાં 3,736 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. 70,399 મશીનો જપ્ત કરવામાં આવી છે. ફક્ત અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં જ 29,138 મશીનો જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા. આમાંથી, ભજન લાલ સરકારના બે વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન 10,616 મશીનો જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

સમગ્ર અરવલ્લી વિવાદ શું છે?

હકીકતમાં, એક અહેવાલમાં, ફોરેસ્ટ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા (FSI) એ અરવલ્લી પ્રદેશમાં આશરે 10,000 ટેકરીઓને અરવલ્લી પર્વતમાળાના ભાગ તરીકે વર્ણવ્યા હતા. તેણે આ વિસ્તારોમાં ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની પણ ભલામણ કરી હતી. આ અહેવાલ બાદ, રાજસ્થાનની ભજન લાલ સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો.

રાજ્ય સરકારે દલીલ કરી હતી કે જો અહેવાલનો સંપૂર્ણ અમલ કરવામાં આવે, તો રાજ્યમાં મોટાભાગની ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓ બંધ થઈ જશે. રાજ્ય સરકારની દલીલો સાંભળ્યા પછી, સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આ મુદ્દાને ઉકેલવા માટે એક નવો કાયદો બનાવવાની જરૂર છે, અને ત્યાં સુધી જૂની વ્યવસ્થા જાળવી શકાય છે.

આ પણ વાંચોઃ- Aravalli Hills Controversy: અરવલ્લી, નિયમગિરિ, પશ્ચિમી ઘાટ.. માઈનિંગે પહાડોને સંકટમાં નાંખ્યા, ડરાવનારા આંકડા

અરવલ્લી અંગે 100 મીટરનો વિવાદ શું છે?

હકીકતમાં, અરવલ્લીને વ્યાખ્યાયિત કરવા માટે એક નવી સીમા નક્કી કરવામાં આવી છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, હવે ફક્ત 100 મીટર કે તેથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતી ટેકરીઓને જ અરવલ્લી ગણવામાં આવશે. 100 મીટરથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતી ટેકરીઓને જંગલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવશે નહીં.

આ વ્યાખ્યાનો વિરોધ એટલા માટે થઈ રહ્યો છે કારણ કે એવા આરોપો છે કે ઘણી કંપનીઓ 100 મીટર કે તેથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતી ટેકરીઓને રેકોર્ડમાં 60 કે 80 મીટર જેટલી ઊંચી ટેકરીઓ નોંધી રહી છે, જેથી તેઓ ત્યાં ખાણકામ માટે પરવાનગી મેળવી શકે.