scorecardresearch

RBI લોન્ચ કરશે ઇ-રૂપી, જાણો તેના ફાયદાઓ અને તે કેવી કામ કરશે?

RBI’S digital E Rupee : RBIએ ડિજિટલ ઇ-રૂપિયો લોન્ચ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ સેન્ટ્રલ બેન્ક ડિજિટલ કરન્સી (CBDC)થી દેશમાં પેપર કરન્સીનો ઉપયોગ ઘટવાની અને ખાનગી ડિજિટલ કરન્સીમાં રોકાણ સામેના જોખમથી રક્ષણ મળવાની વાત જણાવી.

RBI લોન્ચ કરશે ઇ-રૂપી, જાણો તેના ફાયદાઓ અને તે કેવી કામ કરશે?

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ શુક્રવારે (7 ઓક્ટોબર)એ ડિજિટલ ઈ-રૂપી (digital E Rupee) નો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ ટૂંક સમયમાં શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. મધ્યસ્થ બેંકે ડિજિટલ રૂપી ચર્ચા કરવા માટે સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (Central Bank Digital Currency) અંગે એક કન્સેપ્ટ નોટ બહાર પાડી છે.

આ કોન્સેપ્ટ નોટ લોકોમાં જાગરૂકતા ફેલાવવાના ઉદ્દેશ્યથી જારી કરવામાં આવી છે, જેથી લોકોને ડિજિટલ કરન્સી (digital currency) વિશે યોગ્ય રીત જાગૃત કરી શકાય. ઉપરાંત રિઝર્વ બેન્કે ભારતીય રૂપિયાની સમાંતર ઈ-રૂપી પાયલોટ લોન્ચ કરવાની વાત કહી છે.

રિઝર્વ બેન્ક દ્વારા ઈ-રૂપી લોન્ચ કરવા માટે જે પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે તેના વિશે માહિતી આપવામાં આવી છે.

4 સરકારી બેન્કોમાં શરૂ થશે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ :-

જાહેર ક્ષેત્રની ચાર બેંકોમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવશે. આ ઈ-રૂપીના ઉપયોગ માટે લગભગ બે વિસ્તૃત કેટેગરી – રિટેલ અને હોલસેલ હશે. આ કન્સેપ્ટ નોટમાં ડિજિટલ કરન્સીની ટેકનોલોજી અને ડિઝાઇનના વિકલ્પો, ડિજિટલ કરન્સીનો ઉપયોગ અને ડિજિટલ કરન્સી જારી કરવાની પદ્ધતિ જેવા મુદ્દાઓની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ઉપરાંત CBDC ની શરૂઆતના પગલે તેની બેંકિંગ સિસ્ટમ, નાણાકીય નીતિઓ અને નાણાકીય સ્થિરતા પર થતી અસરોની તપાસ કરાઇ છે. તેમાં ગોપનીયતાની સમસ્યાઓનું પણ વિશ્લેષણ કરાયું છે. આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ માટે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, પંજાબ નેશનલ બેંક, યુનિયન બેંક ઓફ ઈન્ડિયા અને બેંક ઓફ બરોડાની પસંદગી કરાઇ છે.

શું છે RBIનો માસ્ટર પ્લાનઃ-

ભારતની મધ્યસ્થ બેન્કે કહ્યું કે, સીબીડીસીનો હેતુ લોકોને જોખમ મુક્ત વર્ચ્યુઅલ કરન્સી પ્રદાન કરવાનો છે જે તેમને ખાનગી વર્ચ્યુઅલ કરન્સીના (cryptocurrency) ટ્રાન્ઝેક્શનમાં જોખમ લીધા વગર ફાયદો કરાવશે. CBDC જારી કરવા પાછળ બે અભિગમો છે – એક ડિજિટલ રૂપિયો બનાવવો જે કાગળના ચલણ જેવો હોય અને બીજો ડિજિટલ રૂપિયાને અવરોધરહિત રીતે રજૂ કરવાની પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરવું.

ઈ-રૂપીના પ્રકાર:-

આ કન્સેપ્ટ નોટ મુજબ, ડિજિટલ રૂપિયાના ઉપયોગ અને કાર્યના આધારે CBDCs ને બે વિસ્તૃત કેટેગરી – સામાન્ય હેતુ (રિટેલ) (CBDC-R) અને હોલસેલ (CBDC-W)માં વિભાજિત કરી શકાય છે. રિટેલ CBDC એ મુખ્યત્વે રિટેલ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે રોકડનું ઇલેક્ટ્રોનિક વર્ઝન છે. તે સંભવિતપણે તમામ – ખાનગી ક્ષેત્ર, બિન-નાણાકીય ગ્રાહકો અને વ્યવસાયો બધા માટે ઉપલબ્ધ હશે. જ્યારે, હોલસેલ CBDCને પસંદગીની નાણાકીય સંસ્થાઓ સુધી મર્યાદિત ઍક્સેસ આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે.

ડિજિટલ કરન્સીના ફાયદાઃ-

ડિજિટલ કરન્સીની શરૂઆત બાદ રોકડ નાણાં પાસે રાખવાની જરૂર રહેશે નહી. તે મોબાઈલ વોલેટની જેમ કામ કરશે. તેના પર વ્યાજ પણ મળશે. ડિજિટલ કરન્સી મોબાઇલ વૉલેટ (mobile wallet) અથવા એકાઉન્ટમાં રાખી શકાય છે. ડિજિટલ કરન્સી અમલમાં આવતા દેશમાં પેપર કરન્સીનો ઉપયોગ પણ ઘટશે. CBDCનો ઉપયોગ ઇન્ટરનેટ વગર પણ કરી શકાય છે.

ટોકન- બેઝ્ડ અને એકાઉન્ટ- બેઝ્ડ ડિઝાઇન:-

મધ્યસ્થ બેંક કહે છે કે ઇ-રૂપી અથવા CBDCને ટોકન-આધારિત અથવા એકાઉન્ટ-આધારિત તરીકે ડિઝાઇન કરી શકાય છે. ટોકન આધારિત CBDCમાં, ટોકન મેળવનાર વ્યક્તિ ચકાસશે કે ટોકનની માલિકી અસલી છે. બીજી બાજુ, એકાઉન્ટ-આધારિત સિસ્ટમને CBDCના તમામ ધારકોના બાકી લેણા અને ટ્રાન્ઝેક્શનના રેકોર્ડ રાખવાની જરૂર પડશે.

રિઝર્વ બેન્કના મતાનુસાર CBDCને ઇશ્યુ અને સંચાલન કરવા માટે બે મોડલ છે – ડાયરેક્ટ મોડલ (સિંગલ લેવલ મોડલ) અને ઇનડાયરેક્ટ મોડલ (ટુ-લેવલ મોડલ). ડાયરેક્ટ મોડલમાં મધ્યસ્થ બેંક ડિજિટલ રૂપી સિસ્ટમના તમામ પાસાઓના સંચાલન માટે જવાબદાર હશે. જ્યારે, ઇનડાયરેક્ટ મોડલ એક મોડલ હશે જેમાં મધ્યસ્થ બેંક અને અન્ય મધ્યસ્થીઓ દરેક પોતપોતાની ભૂમિકા ભજવવાની રહેશે.

Web Title: Rbi digital e rupee pilot project central bank digital currency know all details here

Best of Express