Waqf Amendment Bill: વકફ બોર્ડ ની અડધાથી વધુ સંપત્તિ ભાજપ શાસિત રાજ્યમાં, 60 ટકા સંપત્તિ અંગે વિવાદ

Waqf Amendment Bill 2024: વકફ એક્ટમાં સુધારાને લઈને સંસદની અંદર અને બહાર ભારે હોબાળા બાદ આ અંગે રજૂ કરવામાં આવેલા બિલને 31 સભ્યોની સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (જેપીસી)ને મોકલવામાં આવ્યું છે. વિરોધ પક્ષોનું કહેવું છે કે મોદી સરકાર આ કાયદો વકફ બોર્ડના અધિકારો છીનવી લેવા માટે લાવી રહી છે. શાસક પક્ષનું કહેવું છે કે તે વકફની મિલકતોનું વધુ પારદર્શિતા અને વધુ સારું સંચાલન કરવા માટે કાયદામાં સુધારો કરી રહ્યું છે.

ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, તે વકફ એક્ટમાં કોઈ પણ પ્રકારની દખલગીરી સાંખી લેશે નહીં.

ભારતના તમામ રાજ્યોમાં વકફ બોર્ડ છે અને તે વકફ એક્ટ હેઠળ બનાવવામાં આવ્યા છે. વક્ફની મિલકતોથી ઉદ્ભવતા કોઈપણ વિવાદનું સમાધાન તે રાજ્યોના વકફ ટ્રિબ્યુનલ્સમાં કરવામાં આવે છે.

બિલ જેપીસીને મોકલવામાં આવ્યું

લોકસભામાં આ બિલને લઈને વિવાદ થયો તો તેને જોઈન્ટ પાર્લામેન્ટરી કમિટી (જેપીસી)માં મોકલવામાં આવ્યો. જેપીસીમાં કુલ 31 સાંસદોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જેમાં લોકસભાના 21 અને રાજ્યસભાના 10 સાંસદોનો સમાવેશ થાય છે. જેપીસી હવે વકફ સંશોધન બિલનો અભ્યાસ કરીને પોતાનો રિપોર્ટ સરકારને સોંપશે.

એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે, આ સંશોધન થયા બાદ વકફ બોર્ડની મિલકતોમાં ઘટાડો થશે. ભારતમાં પહેલીવાર 1954માં વક્ફ બોર્ડ એક્ટની રચના કરવામાં આવી હતી.

વકફ બોર્ડની સંપત્તિને લઈ વિવાદો વધવા સંભવ

જો કેન્દ્ર સરકાર જે બિલ લાવી છે તે કાયદો બની જાય તો આ પછી વકફ બોર્ડની સંપત્તિને લઈને વિવાદ વધી શકે છે અને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને વધુ સત્તા મળી શકે છે. જો સરકાર અને વકફ બોર્ડ વચ્ચે કોઈ વિવાદ હોય તો તે કેસમાં કોઈપણ વિવાદનો ઉકેલ લાવવાની સત્તા વક્ફ ટ્રીબ્યુનલ પાસેથી જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ પાસે પહોંચી જશે.

આ બધાની વચ્ચે એ જાણવું જરૂરી છે કે વકફ બોર્ડની પાસે ભારતમાં કેટલી સંપત્તિ છે.

વર્ષ 2014માં સંસદીય સ્થાયી સમિતિના અહેવાલમાં એવો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે ભારતમાં 35 વકફ બોર્ડ છે અને તેમની પાસે કુલ 6 લાખ એકર જમીન છે અને તેમની બજાર કિંમત 1.2 લાખ કરોડ રૂપિયા આંકવામાં આવી હતી.

યુપીએ સરકારે બનાવ્યું હતું WAMSI પોર્ટલ

2008માં કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળી યુપીએ સરકારે વકફની તમામ મિલકતોનો ડેટા એકત્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. ત્યારે સરકારે વકફ એસેટ્સ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ ઓફ ઇન્ડિયા (વામએસઆઇ) બનાવી હતી અને તે વકફની મિલકતો માટે ઓનલાઇન પોર્ટલ જેવું હતું.

8 ઓગસ્ટ સુધીમાં, પોર્ટલે દેશભરમાં લગભગ 8,66,000 સ્થાવર મિલકતોની ઓળખ કરી હતી. આમાંની એક ચતુર્થાંશ સંપત્તિ એકલા ઉત્તર પ્રદેશમાં છે અને રાજ્યમાં ભાજપનું શાસન છે.

વકફની કુલ સંપત્તિમાંથી 97 ટકા સંપત્તિ માત્ર 15 રાજ્યોમાં છે. જેમાંથી 8 રાજ્યોમાં ભાજપ સત્તામાં છે અને કુલ વકફની કુલ સંપત્તિમાં લગભગ અડધી સંપત્તિનો હિસ્સો ધરાવે છે.

WAMSIના જણાવ્યા અનુસાર, માત્ર 39 ટકા સ્થાવર મિલકતો એવી છે જેના વિશે કોઇ વિવાદ નથી. અન્ય સંપત્તિઓ વિશે કોઈ સંપૂર્ણ માહિતી નથી અથવા તેના વિશે કોઈ વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકાર જે બિલ લાવી છે તેની અસર તેમના પર પડી શકે છે.

કેન્દ્ર એ 123 મિલકતોનો કબજો લીધો હતો

લગભગ 9 ટકા મિલકત એવી છે તેના પર અતિક્રમણ કરવામાં આવે છે અથવા કેસ ચાલી રહ્યા છે. જુલાઈ 2024 સુધી મળેલા આંકડા મુજબ આ અંગે 32000 કેસ નોંધાયા હતા. ગયા વર્ષે કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયે દિલ્હી વકફ બોર્ડની 123 મિલકતોનો કબજો લીધો હતો. તેમાંની એક હતી જામા મસ્જિદ (જૂની દિલ્હીની નહીં), જે સંસદ ભવનની પાછળ આવેલી હતી. આ કેસની સુનાવણી દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં ચાલી રહી છે.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવેલા સંશોધન બિલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વકફની સંપત્તિ તરીકે જાહેર કરવામાં આવેલી મિલકતોને મૌખિક રીતે સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. બિલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે વકફ બોર્ડ એવી મિલકતોનો દાવો કરી શકશે નહીં જે છેલ્લા 12 વર્ષથી કોઈ બીજાના કબજામાં છે.

વકફની અડધી સંપત્તિના માલિકી હક વિશે જાણકારી નથી

કેન્દ્રીય અલ્પસંખ્યક બાબતોના મંત્રાલયે ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજી (આઈઆઈટી) દિલ્હીને વક્ફ સંપત્તિ સાથે જોડાયેલી બે સરકારી યોજનાઓનો અભ્યાસ કરવા માટે જણાવ્યું હતું. 2021માં, જ્યારે આઈઆઈટી, દિલ્હીએ તેનો અહેવાલ સુપરત કર્યો હતો, ત્યારે તેણે 11 રાજ્યોમાં વકફ બોર્ડ પાસે કેટલી સંપત્તિઓ છે તેના વિશે જણાવ્યું હતું.

આ રિપોર્ટ અનુસાર મહારાષ્ટ્રમાં કુલ 30000 સ્થાવર વકફ સંપત્તિ હતી અને તેમાંથી લગભગ એક તૃતિયાંશ ખેતીની જમીન હતી.

મહારાષ્ટ્ર વકફ બોર્ડ પાસે 2020માં કુલ સ્થાવર મિલકતો

વકફ બોર્ડની મિલકતનું સંચાલન કેવી રીતે થાય છે?

વકફ બોર્ડની મિલકતોનું સંચાલન જુદી જુદી રીતે કરી શકાય છે. આ પદ્ધતિમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી મુતવલ્લી (વિશ્વસનીય મિત્ર) અથવા કોઈ પણ વ્યવસ્થાપક છે, જે મિલકતનું સંચાલન કરે છે. આ ઉપરાંત વકફ બોર્ડ, એડમિનિસ્ટ્રેટર અને મેનેજમેન્ટ કમિટીની પદ્ધતિઓ છે, જેના દ્વારા વકફની મિલકતોનું સંચાલન થાય છે.

કટ્ટરપંથીઓના કબજામાં રહેલી વકફની મિલકતોઃ સુફી ફાઉન્ડેશન

જ્યારે મુસ્લિમ સંગઠનોએ વકફ સંશોધન બિલ સામે આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે આ વકફને નબળું પાડવાનો પ્રયાસ છે અને બંધારણની વિરુદ્ધ પણ છે, ત્યારે સુફી ફાઉન્ડેશને કહ્યું હતું કે, કટ્ટરપંથીઓ દ્વારા વકફની મિલકતો પર અતિક્રમણ કરવામાં આવ્યું છે. ભારતીય સૂફી ફાઉન્ડેશનના પ્રમુખ કશિશ વારસીએ ન્યૂઝ એજન્સી એએનઆઈ સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું હતું કે વકફ બોર્ડને શરિયત સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.