Budget 2026: બજેટ સમજવા માટે આ 7 શબ્દનો અર્થ જાણવો જરૂરી

Budget 2026 : બજેટ રજૂ થવામાં ગણતરીના દિવસો બાકી છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરીએ સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરશે. જો આપણે કેન્દ્રીય બજેટની વાત કરીએ તો તે દેશનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ આર્થિક દસ્તાવેજ છે, જે માત્ર દેશની વર્તમાન આર્થિક સ્થિતિ જ નથી જણાવે પરંતુ ભવિષ્યની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

બજેટના દિવસે બધાની નજર સરકાર શું જાહેર કરવા જઈ રહી છે તેના પર છે. બજેટમાં એવા ઘણા શબ્દો છે જેનો તમને અર્થ ખબર નથી. જો તમે બજનેટ સારી રીતે સમજવા માટે, તેમાં વપરાતા શબ્દોનો અર્થ જાણવો જરૂરી છે.

ફાઇનાન્સ બિલ (Finance Bill)

સંસદમાં ફાઇનાન્સ બિલ તરીકે રજૂ કરાયેલ એક દરખાસ્ત જેના દ્વારા સરકાર નવા ટેક્સ લાદવા, જૂના ટેક્સ અથવા ટેક્સ સ્ટ્રક્ચરમાં કોઈ ફેરફાર કરવા માટે સંસદની મંજૂરી મેળવવા માંગે છે. નાણાં બિલ તરીકે તૈયાર કરવામાં આવેલી આ દરખાસ્તને માત્ર લોકસભામાં જ રજૂ કરવામાં આવે છે.

તે સરકાર ચાલુ રાખવા માટે લોકસભામાં ફાઇનાન્સ બિલ પસાર થવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો ફાઇનાન્સ બિલને લોકસભામાં ફગાવી દેવામાં આવે છે, તો તેને સરકાર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ માનવામાં આવે છે. તે પછી સરકાર પડી ભાંગે છે.

ડાયરેક્ટ ટેક્સ (Direct Taxes)

ડાયરેક્ટ ટેક્સ એવો કરવેરો છે જે વ્યક્તિઓ, કંપનીઓ અથવા સંસ્થાઓની આવક પર વસૂલવામાં આવે છે. ડાયરેક્ટ ટેક્સ સીધો સરકાર પાસે જમા કરાવવો પડે છે. ઈન્કમ ટેક્સ અને કોર્પોરેટ ટેક્સ પ્રત્યક્ષ કરના મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

પરોક્ષ કર (Indirect Taxes)

પરોક્ષ કરવેરો માલ અને સેવાઓના ઉત્પાદન અને વેચાણ જેવી આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ પર વસૂલવામાં આવે છે. આબકારી વેરો, ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ અને આયાત નિકાસ પર લાગુ કસ્ટમ ડ્યુટી પરોક્ષ કરવેરાના મુખ્ય ઉદાહરણો છે.

ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ (Disinvestment)

જ્યારે સરકાર તેની માલિકીની સરકારી કંપનીમાં આંશિક અથવા સંપૂર્ણ હિસ્સો વેચે છે, ત્યારે આ પ્રક્રિયાને ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ કહેવામાં આવે છે.

રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit)

રાજકોષીય ખાધનો અર્થ થાય છે "સરકારી તિજોરીમાં ખોટ". કેન્દ્ર સરકારના બજેટના કિસ્સામાં, આનો અર્થ એ છે કે સરકારનો કુલ ખર્ચ તેની કુલ આવક કરતા ઘણો વધારે છે. ખર્ચ અને આવક વચ્ચેનું અંતર જેટલું વધારે હશે, તેટલી જ રાજકોષીય ખાધ વધારે છે.

આ પણ વાંચો | Budget 2026 : નિર્મલા સીતારમણ ભારતના પ્રથમ મહિલા નાણાંમંત્રી, જાણો તેઓ કેટલું ભણેલા છે?

મહેસૂલ ખાધ (Revenue Deficit)

જ્યારે સરકારનો રોજબરોજનો ખર્ચ (જેમ કે પગાર, વ્યાજ, પેન્શન વગેરે) તેની આવક (કર અને અન્ય આવક) કરતા વધી જાય છે, ત્યારે તેને મહેસૂલ ખાધ કહેવામાં આવે છે.