Exclusive: વિદેશમાંથી 'સ્ટાર ફેકલ્ટી' ને ભારત બોલાવશે મોદી સરકાર, સંશોધકો માટે રેડ કાર્પેટ પ્લાન

Modi government’s academic talent scheme: કેન્દ્ર સરકાર ભારતીય મૂળના "સ્ટાર ફેકલ્ટી" અને વિદેશમાં રહેતા સંશોધકોને ભારતીય સંસ્થાઓમાં કામ પર પાછા ફરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે એક નવી યોજના પર કામ કરી રહી છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની યુ.એસ.માં ઉચ્ચ શિક્ષણ અંગેની નીતિઓ અંગે વધતી ચિંતાઓ વચ્ચે આ ચર્ચાને વેગ મળ્યો છે, જેને ટીકાકારો યુનિવર્સિટી સ્વાયત્તતા અને શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા માટે પડકાર તરીકે જુએ છે.

ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જાણવા મળ્યું છે કે મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકારના કાર્યાલયે શિક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST) અને બાયોટેકનોલોજી વિભાગ (DBT) સાથે પહેલની રૂપરેખા આપવા માટે બેઠકો યોજી છે. પ્રસ્તાવિત યોજનાનો હેતુ "સ્થાપિત" ભારતીય મૂળના વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકોને નોંધપાત્ર શૈક્ષણિક કાર્ય સાથે પાછા લાવવાનો છે જેઓ સંશોધન કરવા માટે નિશ્ચિત સમયગાળા માટે ભારતમાં કામ કરવા માંગે છે.

અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ યોજનાનો હેતુ આ વિદ્વાનોને ભારતીય ટેકનોલોજી સંસ્થાઓ, ટોચની સંશોધન પ્રયોગશાળાઓ અને DST અને DBT હેઠળ સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ જેવી અગ્રણી સંસ્થાઓમાં હોદ્દા પ્રદાન કરીને દેશના સંશોધન અને વિકાસ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવાનો છે. સંશોધકોને નાણાકીય સ્વાયત્તતા અને કાર્યકારી સુગમતા આપવા માટે તેમને ભારતમાં પ્રયોગશાળાઓ અને ટીમો સ્થાપિત કરવા માટે મોટી "સેટ-અપ ગ્રાન્ટ" પૂરી પાડી શકાય છે. IITs આ દરખાસ્ત સાથે સંમત થયા છે, અને ઘણા ડિરેક્ટરોએ સરકાર સાથે અમલીકરણ માળખા અંગે ચર્ચા કરી છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ યોજના શરૂઆતમાં પ્રતિભાને આકર્ષવા માટે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત (STEM) માં 12-14 પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રોને ઓળખશે. આમાં રાષ્ટ્રીય ક્ષમતા નિર્માણ માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થશે.

આ પણ વાંચો: ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા શ્રેણી વચ્ચે ICC રેન્કિંગમાં ફેરફાર, આ ભારતીય ખેલાડીને થયું નુકસાન

જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે આવી યોજના માટે સરકારને કયા સંસ્થાકીય અને નીતિગત ફેરફારો કરવાની જરૂર છે, ત્યારે MIT સ્લોન સ્કૂલ ઓફ મેનેજમેન્ટના શિક્ષણવિદ ડૉ. ચિંતન વૈષ્ણવે કહ્યું, "હવે ચાવી એવી પદ્ધતિઓ બનાવવાની છે જે તેમના અનુભવને સરળ બનાવી શકે - રહેઠાણ, આતિથ્ય, રોજિંદા જરૂરિયાતો - આ બધી નાની વસ્તુઓ જે અન્યથા સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. આને ફક્ત નીતિગત હેતુ તરીકે જ નહીં પરંતુ 'રેડ-કાર્પેટ' અભિગમ સાથે અમલમાં મૂકવાની જરૂર છે."

ડૉ. વૈષ્ણવે કહ્યું કે ભારત પાસે સહયોગ માટે જરૂરી સંસાધનો છે - સંસ્થાઓ પાસે પહેલાથી જ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીનો લાંબો ઇતિહાસ છે અને વિદેશમાં રહેતા ભારતીય વિદ્વાનોમાં પણ મજબૂત રસ છે.

તેમણે ઉમેર્યું, “નાણાકીય રીતે આપણે વૈશ્વિક પગારની બરાબરી કરી શકીશું નહીં પરંતુ ચોક્કસપણે ભાવનાત્મક આકર્ષણ છે. સારા સંકેતો પ્રતિભાને આકર્ષિત કરશે. આઉટપુટની દ્રષ્ટિએ યોગ્ય લોકોને પસંદ કરવા અને તેમને કામ કરવા દેવા એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. દેખરેખ અને રિપોર્ટિંગ એટલું બોજારૂપ ના હોવું જોઈએ કે તે સંશોધનની ઉર્જાને બગાડે. બૌદ્ધિક સંપદા માલિકીની વહેલી તકે સ્પષ્ટતા કરવી જરૂરી છે. અભિગમ ISRO ખાતે વિક્રમ સારાભાઈ જેવો હોવો જોઈએ - શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન પર વિશ્વાસ કરો, દેખરેખ ઓછામાં ઓછી કરો અને વ્યવહારો કરતાં લાંબા ગાળાના સંબંધો બનાવો.”

ડૉ. વૈષ્ણવે એમ પણ કહ્યું હતું કે વિદ્વાનોને હોસ્ટ કરતી સંસ્થાઓમાં ટૂંકા ઓરિએન્ટેશન પ્રોગ્રામ હોવા જોઈએ, જેથી IIT-X કે IIT-Y માં હાજરી આપતી વખતે અનુભવ સુસંગત રહે.

સરકારની અંદર આ ચર્ચા એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ઘણા દેશો વૈશ્વિક શૈક્ષણિક પ્રતિભાને આકર્ષવા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં વધતી દખલગીરી અને યુનિવર્સિટી સ્વાયત્તતા અને શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા સામે સીધા પડકારો ઉભા કર્યા પછી.