scorecardresearch

ગુજરાતના ડેરી જગતમાં હવે ભાજપનો દબદબો, કેમ Amul રાજકીય પક્ષ માટે આટલી મહત્ત્વની?

Gujarat dairy politics : ગુજરાતના ડેરી જગતમાં ભાજપ (BJP) નું વર્ચસ્વ, પહેલા અમૂલ (Amul) સંસ્થા બિનરાજકીય હતી, પરંતુ કુરિયનના રાજીનામા બાદ પહેલા કોંગ્રેસ (Congress) નો દબદબો અને પછી ભાજપનું વર્ચસ્વ આવ્યું. કેમ રાજકીય પક્ષો માટે આ સહકારી સંસ્થા આટલી મહત્ત્વની?

ગુજરાતના ડેરી જગતમાં હવે ભાજપનો દબદબો, કેમ Amul રાજકીય પક્ષ માટે આટલી મહત્ત્વની?
ગુજરાત ડેરી જગતમાં ભાજપનો દબદબો

અવિનાશ નાયર : સત્તર વર્ષ પહેલાં, ગુસ્સે ભરાયેલા ડૉ. વર્ગીસ કુરિયન ગુજરાત કોઓપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશન (GCMMF) ના સ્થાપક-અધ્યક્ષ પદેથી રાજીનામું આપી દીધું હતું – આણંદ સ્થિત ડેરી સહકારી સંસ્થાઓની અમ્બ્રેલા બોડી જે આઇકોનિક અમૂલની માલિકી ધરાવે છે. 6 માર્ચ, 2006ના રોજ ભારતીય ગ્રામિણ મેનેજમેન્ટ સંસ્થા (IRMA) માં રાજીનામું આપતા કુરિયને અન્ય સંસ્થા સ્થાપી હતી, તેના રાજીનામાની જાહેરાત કરતા, કુરિયને કહ્યું, “મારી સામે GCMMF બોર્ડના તાજેતરના પગલાથી હું દુઃખી અને વ્યથિત છું.” આટલા વર્ષની સેવા આપ્યા પછી અત્યંત સમર્પણ અને પ્રતિબદ્ધતા સાથે પાંચ દાયકા કરતાં વધુ સમયથી સહકારી ડેરી ક્ષેત્ર કામ કર્યું, શું હું આ પ્રકારના વ્યવહારના લાયક છું?

ત્રણ વર્ષ પછી, ગુજરાત સરકારે જીસીએમએમએફ તરફથી કુરિયનને આપવામાં આવતા ભથ્થા પાછા ખેંચવા કહ્યું. જીસીએમએમએફ (GCMMF) ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર રુપિન્દર સિંહ સોઢીની હકાલપટ્ટી એ ઉચ્ચ-પ્રોફાઇલ મેનેજમેન્ટની બિનસલાહભર્યા એક્ઝિટની સૂચિને બંધબેસે છે જેમણે રાજકીય લાઇનને ન માની. સોઢીના રાજીનામા બાદ બરોડા ડેરીના ચેરમેન દિનેશ પટેલ ઉર્ફે દિનુ મામાએ રાજીનામું આપ્યું હતું અને 21 જાન્યુઆરીએ સુરત સ્થિત સુમુલ ડેરીના ત્રણ ટોચના અધિકારીઓને ગેરરીતિના આરોપસર દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. બરોડા અને સુરતની ડેરી GCMMF ના સભ્યો છે.

તીવ્ર રાજનીતિ સંસ્થાની બોડી નિયંત્રણને લઈ છે, જેનું રૂ. 61,000 કરોડનું વાર્ષિક ટર્નઓવર માત્ર કારણ નથી, પરંતુ 18 જિલ્લા ડેરી યૂનિયનના દૂધ ઉત્પાદકો સાથે 36.4 લાખ ખેડૂતો તેની છત્રછાયા હેઠળ છે.

વર્ષ 2004-05 માટે જીસીએમએમએફના ચેરમેન તરીકે છેલ્લો વાર્ષિક અહેવાલ રજૂ કરતી વખતે, ડૉ. કુરિયને સહકારી સંસ્થાઓના મુખ્ય ગુણો પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમના ભાષણમાં, કુરિયને ચેતવણી આપી હતી કે, રોકડાથી સમૃદ્ધ દૂધ સહકારી સંસ્થાઓ સરળતાથી રાજકીય ઝઘડાના અખાડામાં ફેરવાઈ શકે છે.

પરંતુ કુરિયન જીસીએમએમએફના છેલ્લા બિનરાજકીય પ્રમુખ હતા. તેમના સ્થાને આવેલા પાર્થી ભટોલ અને બે વખત ફેડરેશનના પ્રમુખ રહ્યા, જે કોંગ્રેસની ટિકિટ પર 2019ની લોકસભા ચૂંટણી હારી ગયા હતા. તેમના પુત્ર વસંતે 2009 માં બનાસકાંઠામાં દાંતા બેઠકની પેટાચૂંટણીમાં ભાજપની ટિકિટ પર જીત મેળવી હતી અને લોકસભાની ચૂંટણી પહેલા, 2019 માં કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા. તેઓ ગયા વર્ષે ભાજપમાં પાછા ફર્યા હતા.

મહેસાણાની દૂધસાગર ડેરીના તત્કાલીન ચેરમેન અને શંકરસિંહ વાઘેલા સરકારમાં પૂર્વ મંત્રી વિપુલ ચૌધરી દ્વારા GCMMF ના પ્રમુખ તરીકે ભટોળને સફળ બનાવવામાં આવ્યા હતા. ચૌધરીએ 2007માં તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની હાજરીમાં ભાજપમાં જોડાવા માટે કોંગ્રેસ છોડી દીધી હતી. જો કે, 2013 માં, કેન્દ્રની યુપીએ 2 સરકાર માટે ચૌધરીની “નજીકતા” પર ભાજપ ગુસ્સે થઈ ગઈ. જ્યારે, અમૂલના અધ્યક્ષ તરીકે, તેમણે મહારાષ્ટ્રને મફતમાં રૂ. 22 કરોડનો પશુઆહાર મોકલ્યો હતો. તેમની સામે મહેસાણામાં એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી. જીસીએમએમએફએ તેમને અવિશ્વાસની દરખાસ્ત દ્વારા દૂર કર્યા, જેને તેમણે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો અને 2014 માં હારી ગયા.

બાદમાં તે દૂધસાગર ડેરીમાંથી પણ ચૂંટણી હારી ગયા અને ડિસેમ્બર 2020 માં, એન્ટી કરપ્શન બ્યુરોએ દૂધસાગર ડેરીમાં રૂ. 14.8 કરોડના બોનસ કૌભાંડમાં તેમની ધરપકડ કરી. 2005-2016 ની વચ્ચે ડેરીમાં 800 કરોડ રૂપિયાની ‘અનિયમિતતાઓ’ના સંબંધમાં સમાન એજન્સી દ્વારા બીજી તપાસનો પણ સામનો કરી રહ્યા છે, જેના માટે તેમની સપ્ટેમ્બર 2022માં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. જો કે, ચૌધરી સમુદાયમાં તેમનો દબદબો જોતાં, મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલને તાજેતરમાં જ એક ચૌધરી સમાજના કાર્યક્રમમાં તેમની સાથે સ્ટેજ શેર કરતા જોવા મળ્યા હતા.

અમૂલ ડેરીના ચેરમેન અને મધ્ય ગુજરાતના થાસરાના સાત વખત કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય રામસિંહ પરમારનો ગ્રાફ પણ કઈંક સમાન છે. 2017 માં, તેઓ તે 14 ધારાસભ્યોમાં સામેલ હતા જેમણે કોંગ્રેસ છોડી દીધી હતી, જે તત્કાલીન વિપક્ષના નેતા શંકરસિંહ વાઘેલાના પગલે ચાલી રહી હતી. તે પછીના વર્ષે, તેમને સર્વસંમતિથી GCMMF ના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા અને અમૂલ ડેરીના અધ્યક્ષ તરીકે ફરીથી ચૂંટાયા, જે પદ તેઓ 2002 થી સંભાળે છે. તાજેતરની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમના પુત્ર યોગેન્દ્ર ભાજપની ટિકિટ પર થાસરા બેઠક પરથી ચૂંટાયા હતા.

જીસીએમએમએફના સભ્યો એવા 18 ડેરી યુનિયનોમાંથી અમૂલ ડેરી અથવા કૈરા જિલ્લા સહકારી દૂધ ઉત્પાદક સંઘ લિમિટેડ એક માત્ર કોંગ્રેસના સભ્યો છે અને તેના ઉપપ્રમુખ તરીકે બોરસદના કોંગ્રેસના પૂર્વ ધારાસભ્ય રાજેન્દ્રસિંહ પરમાર છે. બાકીના તમામ યુનિયન ભાજપના નિયંત્રણમાં છે. પરમાર અને ચૌધરી બંને અગાઉ કુરિયનના સમર્થક હતા.

જ્યારે ગુજરાત વિધાનસભાના સ્પીકર શંકર ચૌધરી બનાસ ડેરીના ચેરમેન તરીકે ચાલુ છે, જેઠા ભરવાડ, ઉપાધ્યક્ષ અને પંચમહાલ ડેરીના ચેરમેન, જિલ્લા સહકારી મંડળોના પ્રમુખ તરીકે પણ ચાલુ છે. બંને જીસીએમએમએફના બોર્ડ સભ્યો છે, અને બોર્ડના 18 સભ્યોમંથી 17માંના એક છે, જે 24 જાન્યુઆરીએ જ્યારે ચેરમેન શામલ પટેલ અને વાઇસ-ચેરમેન વલમજી હુંબલ ફરીથી ચૂંટાયા ત્યારે આણંદમાં હાજર હતા. GCMMF પદ માટેની આ તાજેતરની ચૂંટણીમાં, સૂત્રોએ ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું કે, પુનઃચૂંટણી માટેનો આદેશ સીધો ભાજપ તરફથી આવ્યો છે.

સોઢીના કિસ્સામાં પણ, ઓછામાં ઓછા બે GCMMF બોર્ડના સભ્યોએ કહ્યું કે, તેમની હકાલપટ્ટી રાજકીય હતી. તેમની વિદાય પણ થઈ ન હતી. GCMMF એ નિવેદન પણ બહાર પાડ્યું નથી. સંપર્ક ન થયાના બે દિવસ પછી, જીસીએમએમએફના પ્રમુખ શામળ પટેલે પુષ્ટિ કરી કે તે બોર્ડનો નિર્ણય હતો.

આ પણ વાંચોAmul MD RS Sodhi: અમૂલના MD આર એસ સોઢીએ રાજીનામું આપ્યું, જાણો કોને સોંપવામાં આવ્યો ચાર્જ

જીસીએમએમએફના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સે નામ ન આપવાની શરતે ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું હતું કે, સોઢીને “પાર્ટી (ભાજપ)ના નિર્દેશ પર પદ છોડવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું અને “અમૂલ બ્રાન્ડને બચાવવા” માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. “બે દાયકા પહેલા ગુજરાતમાં દૂધ સંઘોના નેતાઓને કોંગ્રેસ સાથે જોડવામાં આવ્યા હતા. હવે ડંડો ભાજપ પાસે આવી ગયો છે, આ જીસીએમએમએફના પૂર્વ સભ્યએ જણાવ્યું હતું. રામસિંહ પરમાર, વિપુલ ચૌધરી અને પાર્થી ભટોળ જેવા દૂધ સહકારી આગેવાનો, જેઓ જ્યારે ડો. કુરિયન જીસીએમએમએફનું નેતૃત્વ કરતા હતા ત્યારે કોંગ્રેસનો ભાગ હતા, તેઓ ધીમે ધીમે ભાજપ તરફ તેમની નિષ્ઠા બદલી રહ્યા છે, જેઓ હવે ગુજરાતના દૂધ સહકારી નેતાઓ છે અને સહકારી સંસ્થાઓનું નિયમન કરે છે.

Web Title: Dairy world of gujarat dominance of bjp why amul organization important political party

Best of Express