ક્ચ્છ: 'ઇનલેન્ડ મૅન્ગ્રોવ ગુનેરી' સાઇટ ગુજરાતની પ્રથમ 'બાર્યોડાયવર્સિટી હેરિટેજ સાઇટ' તરીકે જાહેર

Kutch: વન અને પર્યાવરણ વિભાગ અંતર્ગત ગુજરાત બાર્યોડાયવર્સિટી બોર્ડની જૈવિક વિવિધતાના સંરક્ષણ અને સંવર્ધનના મહત્ત્વના પગલાં રુપે ક્ચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકાના ગુનેરી સ્થિત 'ઇનલેન્ડ મૅન્ગ્રોવ ગુનેરી' સાઇટને ગુજરાતની પ્રથમ “બાર્યોડાયવર્સિટી હેરિટેજ સાઇટ“ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી છે.

કચ્છ જિલ્લાના લખતર તાલુકામાં આવેલા ગુનેરી ગામનો 32.78 હેક્ટર વિસ્તાર, જે કુદરતી ઈનલેન્ડ મેન્ગ્રોવ સાઇટ છે, તેને ગુજરાતની પ્રથમ જૈવવિવિધતા હેરિટેજ સાઇટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી છે. ગુજરાત બાયોડાયવર્સિટી બોર્ડની ભલામણને ધ્યાનમાં લીધા બાદ ગુજરાત સરકારે ગુરુવારે આ જાહેરાત કરી હતી . આનાથી આ વિસ્તારમાં વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિના સંરક્ષણ અને સંવર્ધનને "વ્યવસ્થાપન યોજના દ્વારા" સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

વન વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે, "એક સ્થાનિક જૈવવિવિધતા વ્યવસ્થાપન સમિતિ વિસ્તારનું સંચાલન કરશે જેમાં સ્થાનિક સ્વશાસન સંસ્થાના પદાધિકારીઓનો સમાવેશ થશે. અત્યાર સુધી આ વિસ્તારને ઔપચારિક રીતે બચાવવા માટે કોઈ માળખું નહોતું અને કોઈ પણ ત્યાં કંઈપણ કરી શકે છે".

આ જાહેરાત જૈવવિવિધતા અધિનિયમ, 2002ની જોગવાઈઓ હેઠળ કરવામાં આવી છે. આ અધિનિયમ રાજ્ય સરકારને સંબંધિત સ્થાનિક સંસ્થાઓની સલાહ લીધા બાદ વિસ્તારને BHS તરીકે સૂચિત કરવાની સત્તા આપે છે.

વન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આંતરદેશીય મેન્ગ્રોવ્સ દુર્લભ છે અને અત્યાર સુધી સમગ્ર વિશ્વમાં માત્ર આઠ સ્થળોએથી તેની જાણ કરવામાં આવી છે. તેઓએ જણાવ્યું હતું કે, ગુનેરી ઇનલેન્ડ મેન્ગ્રોવ સાઇટ ભારતમાં તેના પ્રકારનું છેલ્લું અવશેષ છે.

આ પણ વાંચો: અમદાવાદમાં બુલેટ ટ્રેનના સ્ટેશનનું કામ કયાં પહોંચ્યું, વીડિયો આવ્યો સામે

મેન્ગ્રોવ્સ સામાન્ય રીતે દરિયા કિનારે જોવા મળે છે જે કાદવવાળું હોય છે અને દરરોજ ઓછામાં ઓછા એક વખત દરિયાઈ પાણી દ્વારા ઍક્સેસ કરવામાં આવે છે. જો કે, ગુનેરી મેન્ગ્રોવ સાઇટ અરબી સમુદ્રથી 45 કિમી અને કોરી ક્રીકથી ચાર કિમીના અંતરે સ્થિત છે, જ્યાં દરિયાનું પાણી ક્યારેય પહોંચતું નથી. તે કોઈપણ કાદવથી પણ વંચિત છે, અને તે જંગલની જેમ જમીનના સપાટ ટુકડા પર ફેલાયેલું છે.

વન વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “ગુનેરી અંતર્દેશીય મેંગ્રોવ્સ લાંબા સમય પહેલા ઉદ્ભવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. તે કાં તો મિયોસીન સમયગાળા દરમિયાન અથવા કચ્છના મહાન રણમાં ખોવાયેલી નદી (સરસ્વતી નદી) ના કાંઠે થયેલા દરિયાઇ વિચ્છેદ પછી ઉદ્ભવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. સરસ્વતી, એક પૌરાણિક નદી, પૂર્વે 3000-4000 દરમિયાન કચ્છના મહાન રણમાં એક વખત વહેતી હોવાનું માનવામાં આવે છે".

અધિકારીએ વધુમાં કહ્યું કે, “અન્યત્ર થયેલા અભ્યાસોએ અહેવાલ આપ્યો છે કે દરિયાની તટ સાથે જોડાતા ચૂનાના પત્થરો ધરાવતા વિસ્તારોમાં અંતર્દેશીય મેન્ગ્રોવ્સ ટકી રહે છે. ચૂનાનો પત્થર મેન્ગ્રોવ ઇકોસિસ્ટમ/વનસ્પતિને ભૂગર્ભજળનો સતત પ્રવાહ પૂરો પાડે છે. પશ્ચિમ કચ્છ અને ગુનેરી મેન્ગ્રોવ્સની આસપાસના વિસ્તારોમાં ચૂનાના પત્થરોના સંગ્રહનો રેકોર્ડ છે. ગુનેરી અંતર્દેશીય મેંગ્રોવ્સ સદીઓથી આ ચૂનાના પત્થરો પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે - આમ તે એક અનન્ય જૈવવિવિધતા સ્થળ બનાવે છે". ગુનેરી અંતર્દેશીય મેંગ્રોવ વિસ્તારમાં 20 સ્થળાંતરીત અને 25 નિવાસી સ્થળાંતર કરનાર એવિફાનલ પ્રજાતિઓ રહે છે.