Air Pollution Alert: હવા પ્રદૂષણથી સ્થૂળતા અને ડાયાબિટીસ થવાનું જોખમ, ડોક્ટરે આપી ચેતવણી

Air Pollution Causes Diabetes On Obesity: હવા પ્રદૂષણ માત્ર શ્વસનતંત્ર પર જ અસર નથી કરતું, પરંતુ તમારા શરીરને ભારે પણ બનાવે છે. હા, તમે અને હું જે ઝેરી હવામાં શ્વાસ લઈ રહ્યા છીએ તે ઝેરી બની ગઈ છે. હવામાં રહેલું ઝેર તમને સ્થૂળતાનો શિકાર બનાવી રહ્યું છે. એટલું જ નહીં, જેને આપણે શુદ્ધ અને ખુલ્લી હવા માનીએ છીએ તે પણ આપણા સ્વાદુપિંડ પર અસર કરી રહી છે. આ પ્રદૂષિત હવામાં શ્વાસ લેવાથી આપણે ડાયાબિટીસ જેવી ગંભીર રોગનો પણ શિકાર બની રહ્યા છીએ. 

અમે તમને ડરાવી રહ્યા નથી, અમે ફક્ત તમને સત્ય સમજાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ. સંશોધનમાં સાબિત થયું છે કે વાયુ પ્રદૂષણમાં હાજર સૂક્ષ્મ ઝેરી કણો શરીરના ચયાપચયને અસર કરે છે, ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકારમાં વધારો કરે છે અને ધીમે ધીમે ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારે છે.

પ્રદૂષણ ડાયાબિટીસ અને વજન વધવાનું કારણ કેવી રીતે બને છે?

2018 માં પ્રકાશિત વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટી સ્કૂલ ઓફ મેડિસિન અને ધ લેન્સેટ પ્લેનેટરી હેલ્થના સંશોધન અને 2023-24 માટેના લેટેસ્ટ આંકડા અનુસાર, એવું જાણવા મળ્યું છે કે જ્યારે પ્રદૂષિત હવાના કણો (પીએમ 2.5) શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તે ફેફસાંમાંથી સીધા લોહીના પ્રવાહમાં પહોંચે છે. આ કણો શરીરમાં ક્રોનિક બળતરા પેદા કરે છે. આ બળતરા ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્ટ  ઉત્પન્ન કરે છે, જેના કારણે બ્લડ શુગર વધે છે અને ટાઇપ 2 ડાયાબિટીઝનું જોખમ વધે છે. પ્રદૂષણ આપણા શરીરની બ્રાઉન ફેટને ઘટાડે છે જે કેલરી બર્ન કરે છે, જેના કારણે વજન ઝડપથી વધે છે.

બ્રાઉન ફેટ અને ચયાપચયનું જોડાણ

આપણા શરીરમાં ચરબી બે પ્રકારની હોય છે, એક સફેદ અને બીજી બ્રાઉન ફેટ. બ્રાઉન ફેટ શરીરની વધારાની કેલરી બર્ન કરીને ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે અને ચયાપચયને સક્રિય રાખે છે. પરંતુ સંશોધન બતાવે છે કે વાયુ પ્રદૂષણમાં હાજર માઇક્રોસ્કોપિક કણો બ્રાઉન ચરબીની પ્રવૃત્તિને દબાવે છે. આની અસર એ થાય છે કે શરીરની કેલરી બર્ન કરવાની ક્ષમતા ઘટે છે, મેટાબોલિઝમ મંદ થઈ જાય છે અને ઓછું ખાવા છતાં વ્યક્તિનું વજન ધીમે ધીમે વધવાનું શરૂ થાય છે.

ડાયાબિટીસનું બળતરા સાથે જોડાણ

જ્યારે પીએમ 2.5 કણો ફેફસાં દ્વારા લોહીમાં પહોંચે છે, ત્યારે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેમને બાહ્ય આક્રમણકારો તરીકે સક્રિય કરે છે. જેના કારણે આખા શરીરમાં બળતરા થાય છે. આ બળતરા ઇન્સ્યુલિનના રીસેપ્ટર્સને અવરોધિત કરે છે, જેના કારણે બ્લડ શુગર લેવલ વધે છે. સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રદૂષણથી શરીરમાં બળતરા વધે છે. તે ઇન્સ્યુલિન સિગ્નલિંગને નબળું પાડે છે અને ઓક્સિડેટીવ તણાવમાં વધારો કરે છે, જે ચયાપચયને વધુ ખરાબ કરે છે. નબળા ચયાપચયથી ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્ટને તેજ કરે છે, જે બ્લડ શુગરને નિયંત્રિત કરવાનું મુશ્કેલ બનાવે છે.

કોને વધતા પ્રદૂષણનું જોખમ છે?

દિલ્હી અને તેની આસપાસ, ખાસ કરીને ગાઝિયાબાદ, નોઈડા, ગુરુગ્રામ જેવા વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા ખૂબ જ નબળી છે. આ વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા ખતરનાક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. પીએમ 2.5 અને પીએમ 10 નું સ્તર ખતરનાક છે, જે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને આંખની બળતરા પેદા કરે છે. શિયાળામાં વાહનો, બાંધકામ અને પરાળ સળગાવવાને કારણે પરિસ્થિતિ ગંભીર બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં, સૌથી મોટો ખતરો રસ્તાની બાજુમાં રહેતા લોકો, બાળકો અને વૃદ્ધોને છે. બાળકો અને વૃદ્ધોનું ચયાપચય સંવેદનશીલ હોય છે. પ્રી-ડાયાબિટીસના દર્દીઓને પણ પ્રદૂષિત હવાથી વધુ જોખમ હોય છે.

વાયુ પ્રદૂષણને રોકવાના પગલાં

જો તમે આ ઝેરી વાયુઓથી પોતાને બચાવવા માંગતા હો, તો તમારે આઉટડોર વર્કઆઉટ્સનો સમય બદલવો જોઈએ. જ્યારે પ્રદૂષણ (એક્યુઆઈ) વધારે હોય, ત્યારે બહાર દોડવાને બદલે યોગ કરો અથવા ઘરની અંદર કસરત કરો. પ્રદૂષણથી બચવા માટે આહારની કાળજી લો. એન્ટીઓકિસડન્ટ ગુણધર્મોથી ભરપૂર આહાર લો. આહારમાં આમળા અને નારંગી જેવા વિટામિન સીથી ભરપૂર ખોરાક લો. આહારમાં વિટામિન ઇથી ભરપૂર ખોરાકનું પણ સેવન કરો. બદામ અને સીડ્સનું સેવન અસરકારક સાબિત થશે. આ બંને પોષક તત્વો પ્રદૂષણને કારણે થતી બળતરા સામે લડવામાં અસરકારક સાબિત થશે.

હવા પ્રદૂષણથી કેવ રીતે સુરક્ષિત રહેવું?

લ્યુક કોટિન્હો ભારતના પ્રખ્યાત હેલ્થ કોચ અને ઇન્ટિગ્રેટિવ લાઇફસ્ટાઇલ મેડિસિન એક્સપર્ટ છે, જે પોષણ, કસરત, ઊંઘ, ભાવનાત્મક ડિટોક્સ જેવા એકંદર સ્વાસ્થ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેમણે 'ધ ગ્રેટ ઇન્ડિયન ડાયેટ' અને 'ધ ડ્રાય ફાસ્ટિંગ મિરેકલ' જેવા ઘણા બેસ્ટસેલર લખ્યા છે. આ આરોગ્ય અંગે જાગૃતિ ફેલાવે છે અને આરોગ્યની ઘણી પહેલ સાથે સંકળાયેલા છે. હેલ્થ કોચ લ્યુક કોટિન્હોએ કહ્યું કે, હવામાં ઓગળેલા નાના ઝેરી કણો આપણા ફેફસાંમાં પહોંચે છે અને લોહી સુધી પહોંચે છે અને આપણા શરીરના ઘણા અંગોને નુકસાન પહોંચાડે છે. 

સૂક્ષ્મ ઝેરી કણો આપણા ફેફસાંમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છે, લોહી સાથે ભળી રહ્યા છે, શાંતિથી આપણા શરીરના અવયવોને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેના માટે આપણે જીવિત છીએ. આ પ્રદૂષિત હવા માત્ર ફેફસાંને જ નુકસાન પહોંચાડતી નથી, પરંતુ હૃદય, મગજ, પ્રજનન ક્ષમતા અને રોગપ્રતિકારક શક્તિને પણ અસર કરે છે.

નિષ્ણાતે કહ્યું કે જો તમારે આ સમસ્યામાંથી મુક્તિ મેળવવી હોય તો તમારે ઘરની બહાર નીકળતી વખતે માસ્ક પહેરવું જ જોઈએ. સવારે અને સાંજે બહાર કસરત કરવાનું ટાળો. ઘરની હવાને સ્વચ્છ રાખવા માટે પગલાં લો. આહારમાં એન્ટીઓકિસડન્ટ અને વિટામિન-સી વધારો કરો. ગરમ પાણી અને હર્બલ ડ્રિંક્સ પીવો. ગરમ પાણીની વરાળ શ્વાસમાં લો. ધૂમ્રપાન, આલ્કોહોલ અને તળેલી વસ્તુઓ ટાળો.

આ પણ વાંચો | શિયાળામાં કેળા કેમ ખાવા જોઇએ? હાડકાં અને હૃદય પર કેવી અસર થાય છે? મેડિકલ રિસર્ચમાં ખુલાસો

નિષ્કર્ષ

હવા પ્રદૂષણ હવે માત્ર શ્વસન રોગ નથી, પરંતુ સ્થૂળતા અને ડાયાબિટીસ જેવા ક્રોનિક રોગો માટે એક સાયલન્ટ ટ્રિગર છે. સંશોધન સ્પષ્ટપણે બતાવે છે કે પ્રદૂષણમાં હાજર સૂક્ષ્મ કણો શરીરના ચયાપચયને નબળા પાડે છે, બ્રાઉન ફેટની પ્રવૃત્તિ ઘટાડે છે અને ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્ટમાં વધારો કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, માત્ર દવા જ નહીં, પરંતુ જીવનશૈલીમાં ફેરફાર, યોગ્ય આહાર અને પ્રદૂષણથી બચવા એ સૌથી મોટો ઉપચાર છે.

Disclaimer : આ લેખમાં આપેલી જાણકારી માત્ર સામાન્ય માહિતી છે. કોઈપણ પ્રકારનું સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા કે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવાની પહેલા ડોક્ટર કે હેલ્થ એક્સપર્ટ્સની સલાહ લેવી.