Health Tips : જો મગજમાં પીડા રીસેપ્ટર્સ નથી, તો શા માટે આપણને માથાનો દુખાવો થાય છે? જાણો ફેક્ટ

માનવ શરીર અને વિવિધ અવયવો કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તેના ,માટે આપણે સતત જાણવા પ્રયત્ન કરતા હોઈએ છીએ, જેમ કે, દરેક સમયે અને પછી આપણે આપણા અંગોના નવા પાસાઓ અને તેમની ઘણી રસપ્રદ ભૂમિકાઓ અને કાર્યો શોધીએ છીએ. આજે અહી એક નવા પાસે વિષે લખવામાં આવ્યું છે, તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે મગજમાં કોઈ જાણીતા પેઈન રીસેપ્ટર્સ ન હોવા છતાં તમને માથાનો દુખાવો શા માટે થાય છે ?

અમને આ રસપ્રદ પાસાં વિશે ન્યુરોલોજિસ્ટ ડૉ. અરવિંદ ભટેજા પાસેથી જાણવા મળ્યું, જેમણે તાજેતરમાં જ તેમના ઇન્સ્ટાગ્રામ હેન્ડલ પર સમજાવ્યું કે મગજ અને તેનો દુખાવો અને પીડા રીસેપ્ટર્સ સાથેનો સંબંધ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે.

સામાન્ય રીતે, તમે ક્યારે પીડા અનુભવો છો?

ડૉ. ભટેજાએ જણાવ્યું હતું કે, ''જ્યારે પેઇન રીસેપ્ટર્સ "ઉત્તેજિત" થાય છે અને સિગ્નલ પ્રસારિત થાય છે ત્યારે તમને દુખાવો થાય છે, જે તે ચોક્કસ ઉત્તેજનાને પીડાદાયક તરીકે અર્થઘટન કરે છે.''

આ પણ વાંચો: Health Tips : નારિયેળ કેફીરના આ ‘અતુલ્ય સ્વાસ્થ્ય લાભો’ વિષે કદાચ તમે અજાણ હોવ, પરંતુ એક્સપર્ટે અહીં શેર કર્યા છે

પરંતુ મગજની બાબતમાં કોઈ પીડા રીસેપ્ટર્સ હોતા નથી. તો પછી, શા માટે (અને કેવી રીતે) આપણને માથાનો દુખાવો થાય છે?

ડો. ભટેજાના જણાવ્યા મુજબ, મગજમાં કોઈ પીડા રીસેપ્ટર ન હોય તો પણ, માથું, આંખો, નાક, સાઇનસ, કાન, દાંત સહિત અન્ય દુખે કરે છે. ડૉ સુધીર કુમાર, ન્યુરોલોજીસ્ટ કહે છે કે, "વધુમાં, મગજના આવરણ (જેને મેનિન્જીસ પણ કહેવાય છે) માં ખોપરીના હાડકાં સાથે પીડા રીસેપ્ટર્સ હોય છે.''

અને સૌથી રસપ્રદ તથ્ય એ છે કે દર્દી સાથે જાગૃત અવસ્થામાં મગજની ઘણી શસ્ત્રક્રિયાઓ કરી શકાય છે, કારણ કે પ્રક્રિયા દરમિયાન તેને કોઈ દુખાવો થતો નથી (મગજમાં પીડા રીસેપ્ટર્સના અભાવને કારણે). સર્જન ખોપરી ઉપરની ચામડી, ખોપરીના હાડકા અને મેનિન્જીસને કાપવા માટે સ્થાનિક એનેસ્થેસિયાનો ઉપયોગ કરે છે, જે પછી સર્જરી પીડારહિત હોય છે. જો કે, આવી શસ્ત્રક્રિયાઓ માત્ર ત્યારે જ કરવામાં આવે છે જો સર્જન મગજના છટાદાર ભાગ (જે વાણી અથવા યાદશક્તિ જેવા મહત્વપૂર્ણ કાર્યો સાથે સંબંધિત હોય) પર કામ કરે છે.

નાણાવટી મેક્સ સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ, મુંબઈના ન્યુરોલોજીના ડાયરેક્ટર ડો. પ્રદ્યુમ્ન ઓકે સહમત થયા અને કહ્યું કે જો કે એ વાત સાચી છે કે મગજ પોતે પીડા રીસેપ્ટર્સ ધરાવતું નથી, જેને નોસીસેપ્ટર્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, " માથાનો દુખાવો મુખ્યત્વે આસપાસના મગજના માળખામાંથી ઉદ્ભવે છે.''

તેથી, માથાનો દુખાવો સામાન્ય રીતે મગજની આસપાસના પીડા-સંવેદનશીલ માળખાના સક્રિયકરણને કારણે થાય છે, જેમ કે માથા અને ગરદનના પ્રદેશમાં રક્તવાહિનીઓ , સ્નાયુઓ અને ચેતા. ડૉ ઓકે indianexpress.com ને જણાવ્યું હતું કે, "આ રચનાઓ nociceptors થી સજ્જ છે જે હાનિકારક અથવા સંભવિત હાનિકારક ઉત્તેજના શોધી શકે છે. જ્યારે આ નોસીસેપ્ટર્સને ઉત્તેજિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેઓ મગજને પીડાના સંકેતો મોકલે છે, જે પછી માથાનો દુખાવો તરીકે જોવામાં આવે છે.''

આ પણ વાંચો: Mamata Banerjee Fitness : મમતા બેનર્જી ટ્રેડમિલ પર ચાલતા આ વિડીયો શેર કર્યો, જાણો શા માટે 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે કાર્ડિયો કસરત મહત્વપૂર્ણ છે?

ડૉ. કુમારે વધુ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, “મગજને લોહી પહોંચાડતી રક્તવાહિનીઓ પણ પીડા રીસેપ્ટર્સ ધરાવે છે. ટ્રાઇજેમિનલ નર્વ મેનિન્જીસ , ખોપરી ઉપરની ચામડી અને મોટાભાગના ચહેરા (નાક, સાઇનસ અને જડબા સહિત) ને સંવેદના પૂરી પાડે છે. ખોપરી ઉપરની ચામડી, ચહેરો, સાઇનસ, દાંત અને ગરદનમાં દુખાવો પણ માથાનો દુખાવો તરીકે સમજી શકાય છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ માથાનો દુખાવો "મગજની ગાંઠ, બ્રેઇન હેમરેજ અથવા મગજ તાવ અને ગંભીર માઇગ્રેનના કેટલાક કિસ્સાઓમાં ગંભીર હોઈ શકે છે".

ટ્રીગર ફેક્ટર શું છે?

વિવિધ પરિબળો આ પીડા સંવેદનાને ઉત્તેજિત કરી શકે છે, જેમાં તણાવ, ડિહાઇડ્રેશન, ઊંઘનો અભાવ, સાઇનસ ચેપ અને માઇગ્રેઇન્સનો સમાવેશ થાય છે. ડૉ ઓકે જણાવ્યું હતું કે, "માથાનો દુખાવોનો પ્રકાર, તીવ્રતા અને સ્થાન ચોક્કસ કારણ અને વ્યક્તિના અનન્ય શારીરિક મેકઅપના આધારે અલગ અલગ હોઈ શકે છે.''

સારવાર

માથાનો દુખાવો થવાના મૂળ કારણને ઓળખવા અને અગવડતાને અસરકારક રીતે સંચાલિત કરવા અને તેને દૂર કરવા માટે યોગ્ય તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.

ડિક્લેઈમર : આ આર્ટિકલ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ પરથી અનુવાદીત છે, વધુ માહિતી માટે અહીં ક્લિક કરો,