ચમચીથી નહિ, હાથથી ખાઓ, આયુર્વેદ જણાવે છે સ્વાસ્થ્ય ફાયદા

હેલ્થ ટીપ્સ | શું તમે જાહેરમાં હાથે ખાવામાં ખચકાટ અનુભવો છો? જો એમ હોય, તો તેના ફાયદાઓ જાણીને તમારો ખચકાટ દૂર થઈ જશે. જેને આપણે ઘણીવાર "દેશી પદ્ધતિ" તરીકે નકારી કાઢીએ છીએ તે વાસ્તવમાં વૈજ્ઞાનિક અને આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. હાથે ખાવાની પદ્ધતિ ફક્ત એક પરંપરા નથી, તે એક બાયોફીડબેક સિસ્ટમ છે, એક કુદરતી પ્રક્રિયા જે આપણા શરીરને ખાવા માટે તૈયાર કરે છે. જ્યારે ખોરાક સાથે લાગણી જોડાય છે ત્યારે તે એક અનુભવ બની જાય છે.

કલ્પના કરો કે તમે શાંતિથી બેઠા છો અને ભોજન કરી રહ્યા છો. કોઈ ઉતાવળ નહીં, કોઈ મોબાઇલ સ્ક્રીન નહીં. ખોરાક તમારા મોં સુધી પહોંચે તે પહેલાં તમારી આંગળીઓ તેની હૂંફ, પોત અને ભેજ અનુભવે છે. તે ક્ષણમાં ખોરાક ફક્ત પેટ ભરવાનું સાધન નહીં, પરંતુ શરીર અને મન વચ્ચેનો સંવાદ બની જાય છે.

કાંટા અને ચમચી સામાન્ય બન્યા તે પહેલાં, આપણા પૂર્વજો પોતાના હાથથી ખાતા હતા, અને આ મજબૂરીથી નહોતું, પરંતુ શરીરની પ્રકૃતિને સમજવા પર આધારિત સભાન પ્રથા હતી.

ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે ઇજિપ્ત, મેસોપોટેમિયા અને ગ્રીસ જેવી પ્રાચીન અને અદ્યતન સંસ્કૃતિઓ પણ હાથથી ખાતી હતી. આ સંસ્કૃતિઓ સમજતી હતી કે ખોરાકને સ્પર્શ કરવો એ પાચન પ્રક્રિયાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. ભારતમાં, હાથથી ખાવું એ આયુર્વેદ સાથે જોડાયેલી એક પવિત્ર પરંપરા છે.

આજે પણ દેશના લાખો લોકો આ પ્રથાનું પાલન કરે છે, તેઓ માને છે કે આંગળીઓ અને ખોરાક વચ્ચેનો સંપર્ક પાચનમાં સુધારો કરે છે અને ખાવાનો આનંદ વધારે છે. વધુમાં, આફ્રિકા અને દક્ષિણ અમેરિકાની ઘણી સ્વદેશી સંસ્કૃતિઓમાં હાથ વડે ખાવાનું હજુ પણ એક  લાઇફસ્ટાઇલનો ભાગ છે.

આયુર્વેદ શું કહે છે?

આયુર્વેદ મુજબ, આપણી આંગળીઓ ફક્ત ખોરાક લેવા માટે જ બનાવવામાં આવી નથી, પરંતુ તે પાંચ તત્વોનું પણ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે: 

અંગૂઠો (અગ્નિ): પાચન અને ચયાપચયનું સંચાલન કરે છે. 
તર્જની (હવા): હલનચલન અને પરિભ્રમણ સાથે સંકળાયેલ. 
મધ્ય આંગળી (અવકાશ): સંતુલન અને વિસ્તરણનું પ્રતીક છે.
રિંગ આંગળી (પૃથ્વી): સ્થિરતા અને રચનાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. 
નાની આંગળી (પાણી): પ્રવાહી સંતુલન અને પાચનમાં મદદ કરે છે. 

જ્યારે આપણે હાથથી ખાઈએ છીએ, ત્યારે આ પાંચ તત્વો સક્રિય થાય છે. આ જીવનશક્તિ ઉર્જાને જાગૃત કરે છે, પાચન ઉત્સેચક કાર્યમાં સુધારો કરે છે અને પોષક તત્વોનું શોષણ વધુ અસરકારક બનાવે છે.

Cholesterol |કોલેસ્ટ્રોલ ટેસ્ટ ક્યારે કરાવવો જોઈએ? વધારે આવે તો કંટ્રોલ કરવા શું કરવું?

મગજ અને આંતરડા વચ્ચેનું જોડાણ મજબૂત કરે છે : હાથ વડે ખાવાથી આંતરડા અને મગજની ધરી સક્રિય થાય છે. તમારી આંગળીઓ ખોરાકને સ્પર્શતાની સાથે જ મગજને સંકેત મળે છે કે ખોરાક આવી રહ્યો છે. આનાથી લાળ નીકળે છે, પાચન રસનો યોગ્ય સ્ત્રાવ થાય છે અને આંતરડાની ગતિશીલતા સુધરે છે. પરિણામે, ગેસ, અપચો, પેટનું ફૂલવું અને ભારેપણું જેવી સમસ્યાઓ ઓછી થાય છે.

શું હાથ પરના બેક્ટેરિયા હાનિકારક છે?

તેનાથી વિપરીત, આપણા હાથ પરના કેટલાક ફાયદાકારક બેક્ટેરિયા આંતરડાના માઇક્રોબાયોટાને મજબૂત બનાવે છે. મર્યાદિત અને કુદરતી સંપર્ક રોગપ્રતિકારક શક્તિને તાલીમ આપે છે અને પાચન સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરે છે, જો હાથ સ્વચ્છ હોય છે.

બ્લડ સુગર અચાનક વધી જાય છે? દવા કે ઇન્જેક્શનની જરૂર નથી, આટલું કરો

વજન નિયંત્રણ અને ધ્યાનપૂર્વક ખાવું : હાથ વડે ખાવાથી તમારી ખાવાની ગતિ આપમેળે ધીમી પડી જાય છે. આનાથી તમારા મગજને એ સમજવાનો સમય મળે છે કે તમે ભરાઈ ગયા છો. સંશોધન દર્શાવે છે કે સ્પર્શ-આધારિત ખાવાથી તૃપ્તિની લાગણી ઝડપી થઈ શકે છે, વધુ પડતું ખાવાનું અટકાવી શકાય છે અને વજન નિયંત્રણમાં મદદ મળી શકે છે.

માનસિક અને ભાવનાત્મક ફાયદા

હાથ વડે ખાવાથી માત્ર પાચન જ નહીં પણ માનસિક સ્વાસ્થ્ય પણ સારું રહે છે. સ્વાદ, ગંધ અને સ્પર્શ એ બધા ભેગા થઈને ખોરાકને સંતોષકારક બનાવે છે. ધ્યાનપૂર્વક ખાવાથી કોર્ટિસોલ (તણાવ હોર્મોન)નું સ્તર ઘટે છે અને ખાવાને પવિત્ર અને આદરણીય અનુભવમાં પરિવર્તિત થાય છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં, ખોરાકને ભગવાનનો પ્રસાદ માનવામાં આવે છે, અને હાથથી ખાવાથી આ લાગણી વધુ ગાઢ બને છે.