વિશ્વ પ્રોટીન દિવસ, તમારે દરરોજ કેટલું પ્રોટીન લેવું જોઈએ?

જીવનશૈલી | 27 ફેબ્રુઆરી એ વિશ્વ પ્રોટીન દિવસ (World Protein Day) છે. વર્ષોથી આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો ક્યારેય પ્રોટીનથી ભરપૂર ખોરાક લેતા નથી, જેથી તેની ઉણપ રહે છે. ભારતીય ઘરોમાં ખોરાક આદત, સ્વાદ, બજેટ અને ઘરમાં ઉપલબ્ધ વસ્તુઓના આધારે બનાવામાં આવતો હતો. 

કોઈએ ગ્રામ ગણ્યા નહીં કે લેબલ તપાસ્યા નહીં. પ્રોટીન રોજિંદા વાતચીતનો ભાગ નહોતું. પરંતુ હવે મોર્ડન લાઇફસ્ટાઇલમાં પ્રોટીનનું મહત્વ લોકો સમજી રહ્યા છે.

જોકે જેમ જેમ લાઇફસ્ટાઇલ બદલાઈ, કામના કલાકો લાંબા થયા, અને સ્વાસ્થ્યની વાતચીતો ડોકટરોથી સોશિયલ મીડિયા તરફ વળી, પ્રોટીન રોજિંદા ભાષામાં પ્રવેશવા લાગ્યું. એક સમયે જેને સામાન્ય માનવામાં આવતું હતું તે લોકો સક્રિય રીતે તેના વિશે વાત કરવા લાગ્યા છે. 

ફિટનેસ વાતચીતથી લઈને ફેમિલી વોટ્સએપ ગ્રુપ સુધી, પ્રોટીન પ્લેટ પર અદ્રશ્ય રહેવાથી ચર્ચાસ્પદ બન્યું છે, કારણ કે વધુને વધુ લોકો પ્રશ્ન કરવા લાગ્યા કે શું તેમના રોજિંદા ડાયટમાં તે પૂરતું મળી રહ્યું છે.

ભારતીય આહારની એક ઓછી જાણીતી વાસ્તવિકતા એ છે કે પ્રોટીનનો અભાવ જરૂરી નથી, પરંતુ તે દિવસભર અસમાન રીતે વહેંચાયેલું હોય છે. ઘણા રોજિંદા ભોજનમાં ઊર્જા અને પૂર્ણતા પ્રદાન કરવામાં આવે છે પરંતુ યોગ્ય ઉમેરાઓ દ્વારા સમર્થિત ન હોય તો પ્રોટીનની ઉણપ હોય છે. આ અંતર ઘણીવાર ખાવાની રીતોથી આવે છે, ઍક્સેસના અભાવથી નહીં, પરંતુ નાના, પરિચિત ગોઠવણો કરવાથી ડાયટમાં તીવ્ર ફેરફારો કરતાં વધુ અસરકારક બને છે.

પ્રોટીનનું મહત્વ 

પ્રોટીન સ્નાયુઓના સમારકામ, રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા અને વજન નિયંત્રણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ, છતાં લગભગ 73% ભારતીયોમાં ઉણપ છે. તે ઉત્સેચકો, હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરવા અને જ્ઞાનાત્મક કાર્યને ટેકો આપવા માટે જરૂરી છે. દરરોજ આશરે 0.8-1.6 g પ્રોટીન  સ્નાયુઓના નુકશાનને રોકવા માટે શરીરના વજનના કિલો દીઠ લેવું જોઈએ.

મખાના દૂધ સાથે કેમ ખાવા જોઈએ? શું બીમારીઓમાં રામબાણ છે?

મહત્વપૂર્ણ કાર્યો: પ્રોટીન સ્નાયુ પેશીઓના નિર્માણ અને સમારકામ, રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત કરવા અને સ્વસ્થ ત્વચા અને વાળ જાળવવા માટે જરૂરી છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય: પ્રોટીન ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના સંશ્લેષણમાં મદદ કરે છે અને રક્ત ખાંડના સ્તરને સ્થિર કરવામાં મદદ કરે છે.

ઇન્ડીયામાં માન્યતા : ઘણા ભારતીયોમાં પ્રોટીનની ઉણપ હોય છે, અને માન્યતાથી વિપરીત, પ્રોટીન ફક્ત રમતવીરો જ નહીં, પરંતુ દરેકને જરૂરી છે.

દૈનિક જરૂરિયાતો: જ્યારે શરીરના વજનના પ્રતિ કિલોગ્રામ પ્રમાણભૂત છે, નવા પુરાવા સૂચવે છે કે 1.2-1.6 g પ્રતિ કિલોગ્રામ લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ સારું હોઈ શકે છે.

સોર્સ : એક્સપર્ટ એક વખતના ભોજન પર આધાર રાખવાને બદલે દરેક ભોજનમાં પ્રોટીનયુક્ત, આખા ખોરાક (જેમ કે દાળ, પનીર, સ્પ્રાઉટ્સ)નો સમાવેશ કરવાની ભલામણ કરે છે.

પ્રોટીનને લઇને સામાન્ય ગેરમાન્યતાઓ અને હકીકતો

માન્યતા: વધુ પ્રોટીન કિડનીને નુકસાન પહોંચાડે છે. 
હકીકત: તે સ્વસ્થ વ્યક્તિઓ માટે સલામત છે, અને CKD ના દર્દીઓને પણ નિયંત્રિત પ્રોટીનની જરૂર હોય છે.

માન્યતા: ફક્ત જીમ જનારાઓને જ તેની જરૂર હોય છે. 
હકીકત: વૃદ્ધ લોકોને સાર્કોપેનિયા (સ્નાયુઓનો બગાડ) સામે લડવા માટે તેની જરૂર હોય છે, અને તે તૃપ્તિ પ્રદાન કરીને વજન નિયંત્રણમાં મદદ કરે છે.