કર્ણાટકમાં મુસ્લિમો માટે OBC ક્વોટા રદ: લિંગાયત, વોક્કાલિગા પર ફોકસ, નવા ફેરફારોનો અર્થ શું છે

જોન્સન ટી એ : બસવરાજ બોમ્મઈ સરકારે કર્ણાટકમાં પછાત વર્ગો અને અનુસૂચિત જાતિ (SC) માટે સરકારી નોકરીઓ અને શિક્ષણમાં અનામત માટેના ધોરણોમાં કેટલાક નોંધપાત્ર ફેરફારો કર્યા છે. 30 માર્ચે સરકારે મુસ્લિમો માટે 4% પછાત વર્ગના ક્વોટાને રદ કરવાના કેબિનેટ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયની સૂચના આપી હતી. કર્ણાટકમાં તેમને 100 વર્ષથી વધુ સમયથી પછાત વર્ગ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી સમુદાયો લિંગાયત અને વોક્કાલિગાને મુસ્લિમ ઓબીસી ક્વોટા ફાળવાયા છે.

મુસ્લિમોના OBC દરજ્જામાં ફેરફાર માટે કોઈ નવા અહેવાલો અથવા અભ્યાસો ટાંકવામાં આવ્યા નથી. મુખ્યમંત્રી બોમ્મઈ અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે માત્ર એટલું જ કહ્યું કે ધાર્મિક લઘુમતીઓ માટે અનામતની કોઈ જોગવાઈ બંધારણમાં નથી.

આ ઉપરાંત 24 માર્ચે કેબિનેટે એસસી માટેના ક્વોટાની અંદર ક્વોટા નક્કી કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો, જે 2012થી ભાજપ, કોંગ્રેસ અને જેડીએસ સરકારોએ ઘટાડ્યો છે. અનુસૂચિત જાતિઓ માટે આંતરિક અનામત લાગુ કરવાનો નિર્ણય કેબિનેટ પેટા સમિતિ કે જેણે આ મુદ્દાની તપાસ કરી તેની ભલામણોના આધારે લેવામાં આવ્યો હતો.

ચૂંટણી પંચે (29 માર્ચે) રાજ્યમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીનો કાર્યક્રમ જાહેર કર્યો તેના થોડા દિવસો પહેલા આ નિર્ણયો આવ્યા હતા. અગાઉ ઓક્ટોબર 2022માં સરકારે સરકારી નોકરીઓ અને શિક્ષણમાં SC અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે અનુક્રમે 2% અને 4% નો ક્વોટા વધાર્યો હતો.

ક્વોટામાં ફેરફારને ભાજપના રાજ્યમાં તેની પહોંચ વધારવાના પ્રયાસોના ભાગ રૂપે જોવામાં આવે છે જ્યાં તે 224 સભ્યોના ગૃહમાં 113 બેઠકોની બહુમતી ક્યારેય જીતી નથી.

આ પણ વાંચો - કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણી : ક્યારે આવશે ભાજપના ઉમેદવારની પ્રથમ યાદી? 

ભાજપનું સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન 2008માં હતું જ્યારે તેણે 110 બેઠકો જીતી હતી, ત્યારબાદ 2018માં 104 બેઠકો જીતી હતી. તેને 2008માં બહુમતી મેળવવા માટે અપક્ષોનો ટેકો લેવો પડ્યો હતો. 2018માં કોંગ્રેસ અને JDSમાંથી પક્ષપલટો કરાવવામાં આવ્યો હતો. કર્ણાટકમાં 1980ના દાયકાથી કોઈપણ પક્ષે સતત જનાદેશ જીત્યો નથી. 10 મેના રોજ યોજાનારી ચૂંટણીમાં ભાજપને મજબૂત એન્ટી-ઈન્કમ્બન્સીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

ભાજપનું સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ

વાલ્મીકિ જયંતિની પૂર્વસંધ્યાએ મહર્ષિ વાલ્મીકિની જન્મજયંતિ જે 9 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવે છે. 2018માં SC અને ST ક્વોટા વધારવા માટે સરકારે કોંગ્રેસ-જેડીએસ સરકાર દ્વારા રચાયેલી ન્યાયમૂર્તિ નાગમોહન દાસ સમિતિની ભલામણો સ્વીકારી હતી.

કર્ણાટક અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (રાજ્ય હેઠળની સેવાઓમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અને નિમણૂકો અથવા પોસ્ટ્સમાં બેઠકોનું અનામત) બિલ 2022, ત્યારબાદ SC ક્વોટા 15% થી વધારીને 17% અને ST ક્વોટા 3% થી વધારીને 7% કરવામાં આવ્યો.

સરકારે કેન્દ્રને કહ્યું છે કે તેઓ બંધારણની નવમી અનુસૂચિમાં ફેરફારોને અદાલતો દ્વારા પલટતા અટકાવવા માટે સામેલ કરે, કારણ કે સંયુક્ત 6% SC-ST ક્વોટામાં વધારો કર્ણાટકમાં કુલ અનામતને 56% પર લઈ જાય છે. જે ઈન્દિરા સાહની (1992)માં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિર્ધારિત 50% ટોચમર્યાદાથી વધારે છે.

24 માર્ચ 2023ના રોજ કેબિનેટે મુસ્લિમોને સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગ તરીકે માન્યતા આપવાનું બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો. તેમના 4% OBC ક્વોટાને લિંગાયતો અને વોક્કાલિગાઓમાં સમાનરૂપે વહેંચી દીધા. સામાજિક રીતે પ્રભુત્વ ધરાવતા સમુદાયો જેમનું સમર્થન આગામી ચૂંટણીમાં ભાજપ ઇચ્છે છે.

જાન્યુઆરી 2019માં અમલમાં આવેલા બંધારણ (103મો સુધારો) અધિનિયમ દ્વારા બનાવવામાં આવેલ EWSમાં મુસ્લિમો હવે માત્ર 10% ક્વોટા હેઠળ જ અનામતનો દાવો કરી શકે છે. માત્ર ગરીબ મુસ્લિમો જ અનામત માટે પાત્ર છે. દરેક સંભવિત ગરીબ મુસ્લિમ લાભાર્થી હવે માત્ર અન્ય ગરીબ મુસ્લિમો સાથે જ નહીં પણ જૈન, બ્રાહ્મણો, વૈશ્ય વગેરે સહિત તમામ કહેવાતી ઉચ્ચ જાતિના ગરીબો સાથે સ્પર્ધા કરશે.

સાત અત્યંત પછાત મુસ્લિમ પેટાજાતિઓનું એક જૂથ, જેઓ અગાઉના ક્વોટા શાસનમાં કેટેગરી I (નહીં II B) નો ભાગ હતા તે ત્યાં જ રહેશે. તે શ્રેણીમાં 4% ક્વોટા યથાવત્ રહેશે.

બોમ્મઈ કેબિનેટે શરૂઆતમાં 10% EWS ક્વોટામાંથી 6% લઈને લિંગાયત અને વોક્કાલિગા ક્વોટા વધારવાની માંગ કરી હતી, પરંતુ આ વિચારને પડતો મૂક્યો હતો કારણ કે EWS ક્વોટા માત્ર એવા સમુદાયો માટે છે કે જે સામાજિક રીતે પછાત તરીકે વર્ગીકૃત નથી. વોક્કાલિગા અને લિંગાયતો માંગ કરી રહ્યા છે કે તેમને સૌથી પછાત વર્ગ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવે.

24 માર્ચે પણ કેબિનેટે આંતરિક SC આરક્ષણો પર ન્યાયમૂર્તિ એ જે સદાશિવ કમિશનની ભલામણોને નકારી કાઢી હતી, અને ક્વોટાની અંદર ક્વોટા માટે તેની પોતાની ફોર્મ્યુલા સાથે આવી હતી.

મુસ્લિમ ક્વોટાનો મુદ્દો

મુસ્લિમો માટે OBC ક્વોટા (કેટેગરી II B) ના પાછી ખેંચી લેવાને યોગ્ય ઠેરવવા માટે, ભાજપે આંધ્ર પ્રદેશ હાઈકોર્ટના 2010ના ચુકાદાને ટાંક્યો છે. જેમણે OBC ક્વોટા હેઠળ મુસ્લિમો માટે અનામતને ગેરબંધારણીય ગણાવી હતી. તેમણે દલીલ કરી છે કે 1994માં એચડી દેવગૌડા સરકારના મુસ્લિમોને ઓબીસી કેટેગરીમાં સામેલ કરવાના નિર્ણયને સમર્થન આપવા માટે કોઈ પ્રાયોગિક ડેટા નથી.

વિપક્ષ કોંગ્રેસ અને જેડીએસે મુસ્લિમ ક્વોટા પાછી ખેંચી લેવાના નિર્ણયની ટીકા કરી છે અને તેને ભાજપની સાંપ્રદાયિક રાજનીતિ દ્વારા લીધેલ પગલું ગણાવ્યું છે. રાજ્ય કોંગ્રેસના પ્રમુખ ડી કે શિવકુમારે કહ્યું છે કે લિંગાયતો અને વોક્કાલિગાઓએ લઘુમતીઓને લૂંટીને તેમના ક્વોટાને વધારવા માટે કહ્યું નથી.

નિષ્ણાંતોએ ધ્યાન દોર્યું છે કે કર્ણાટક અને અગાઉના મૈસૂર પ્રદેશની સરકારો દ્વારા નિયુક્ત કરાયેલા સંખ્યાબંધ કમિશન - મિલર કમિશન (1918), નાગન ગૌડા કમિશન (1961), હવાનુર કમિશન (1975), વેંકટસ્વામી કમિશન (1983), અને ચિનપ્પા રેડ્ડી કમિશને (1990) મુસ્લિમોને તેમની સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાતના આધારે પછાત સમુદાય તરીકે વર્ગીકૃત કરવાની ભલામણ કરી.

ચિનપ્પા રેડ્ડી રિપોર્ટના આધારે એમ વીરપ્પા મોઇલીની કોંગ્રેસ સરકાર અને પછીથી જનતા દળની સરકાર 1994-95માં મુસ્લિમોને OBCમાં કેટેગરી II B તરીકે વર્ગીકૃત કરવા આગળ વધી. શરૂઆતમાં 6% ક્વોટાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી પરંતુ 50% મર્યાદાનું પાલન કરવા માટે તેને ઘટાડીને 4% કરવામાં આવ્યો હતો.