બિહારમાં બદલાતું સમીકરણ, નીતિશ કુમાર દિલ્હી તરફ, જેડીયુએ શોધવો પડશે નવો ચહેરો

Bihar politics : બિહારના મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારે રાજ્યસભા માટે ગુરુવારે ઉમેદવારી પત્ર ભર્યું હતું. તેમની સાથે ભારતીય જનતા પાર્ટીના અધ્યક્ષ નીતિન નવીને પણ  કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહની હાજરીમાં રાજ્યસભા માટે ઉમેદવારી પત્ર ભર્યું હતું. 2005થી અત્યાર સુધીમાં રેકોર્ડ 10 વખત મુખ્યમંત્રી રહી ચૂકેલા નીતિશ કુમારે બિહાર વિધાનસભાના સચિવ ખ્યાતી સિંહના ચેમ્બરમાં ઉમેદવારી પત્ર ભર્યું હતું. આ પ્રસંગે અમિત શાહ ઉપરાંત બંને નાયબ મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરી અને વિજય કુમાર સિન્હા અને રાજ્ય સરકારના અન્ય ઘણા મંત્રીઓ પણ હાજર રહ્યા હતા. નીતિશ કુમારના બિહારના રાજકારણમાંથી અચાનક વિદાય લેવાથી જેડીયુના ઘણા નેતાઓ આશ્ચર્યચકિત છે.

જનતા દળ (યુનાઇટેડ)ના ઘણા નેતાઓનું માનવું હતું કે નીતિશના પુત્ર નિશાંત કુમારને રાજ્યસભામાં મોકલવામાં આવશે અને તેઓ ધીમે ધીમે તેમના પિતાની જગ્યા લેશે. બુધવારે બપોરે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ હતી અને ઘણી ચર્ચાઓ થઈ હતી કે મુખ્યમંત્રી પોતે તેમના પુત્રની જગ્યાએ રાજ્યસભામાં જશે.

જેડીયુ માટે મુખ્ય પડકાર નીતિશનો વિકલ્પ શોધવાનો છે

આ પરિવર્તનના ઘણા અર્થ છે. રાજ્યના પાવર કોરિડોરમાં એ વાત સામે આવી છે કે પહેલો ફેરફાર એ છે કે ભાજપ પાસે હવે પોતાનો મુખ્યમંત્રી હશે. જ્યારે જેડીયુ માટે મુખ્ય પડકાર નીતિશ કુમારનો વિકલ્પ શોધવાનો છે. કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે નિશાંતની ઔપચારિક નિમણૂકમાં વિલંબ થયો છે અને તે એક સરળ વ્યક્તિ છે. તેમની પાસે તેમના પિતાની જેમ રાજકીય કુશળતાનો અભાવ છે.

રાજકીય દૃશ્યમાં નીતિશ કુમાર દિલ્હીમાં હોવાથી બિહારનું રાજકારણ અમુક અંશે ભાજપ વિરુદ્ધ આરજેડીના બે ધ્રુવમાં વહેંચાયેલું જોવા મળશે. જેડીયુએ સાબિત કરવું પડશે કે તે નીતિશ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા સામાજિક આધારને જાળવી શકે છે, જેમાં કુર્મી સમુદાય અને કેટલાક અત્યંત પછાત વર્ગો (ઇબીસી) શામેલ છે. આ વાત આગામી ચૂંટણીમાં જ સાબિત થશે. નીતિશ કુમારના પ્રખર સમર્થકો  ત્રણેય પાર્ટી તરફ જઇ શકે છે જ્યાં સુધી એ સ્પષ્ટ ના થાય કે તે કયા પક્ષ તરફ ઝુકે છે.

ભાજપ સામે સૌથી મોટો પડકાર

એનડીએના મુખ્ય સાથી તરીકે ભાજપ સામે હવે સૌથી મોટો પડકાર નીતિશ કુમારની વોટ બેંકને પોતાના તરફ કરવાનો રહશે. નીતિશ સરકાર રચનામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવતા હતા તે રાજ્યમાં અગાઉ જે સમીકરણ હતું તે ભવિષ્યમાં બદલાઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો - ભારતે અયાતુલ્લાહ ખામેનેઈના મોત પર શોક વ્યક્ત કર્યો, વિદેશ સચિવે શ્રદ્ધાંજલિ રજિસ્ટર પર હસ્તાક્ષર કર્યા

ભાજપ નીતિશ કુમારની જગ્યાએ કુર્મી, કુશવાહા અથવા ઇબીસીને મુખ્યમંત્રી બનાવે તેવી સંભાવના છે. નિષ્ણાંતોનું માનવું છે કે જો ભાજપ કોઈ અણધાર્યું પગલું નહીં ભરે તો કુશવાહા સમુદાયના સમ્રાટ ચૌધરી મુખ્યમંત્રી પદ માટે પ્રબળ દાવેદાર છે. ભાજપના એક વરિષ્ઠ નેતાએ કહ્યું કે નવા મુખ્યમંત્રીની પસંદગીમાં જેડીયુ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે તેવી સંભાવના છે. સમ્રાટ ચૌધરીથી લઈને વિજય કુમાર સિન્હા સુધી આ પદ માટે ઘણા ટોચના દાવેદારો છે. 

નીતિશ કુમારની લોકપ્રિયતા

નીતિશ કુમાર પાસે રાજ્યમાં સત્તાની ચાવી હતી અને તેઓ જે પણ ગઠબંધનમાં જોડાયા હતા, તે હંમેશા રાજ્યની ચૂંટણી જીતી ગયા હતા. છેલ્લા 11 વર્ષમાં તેમણે પાંચ વખત ગઠબંધન બદલ્યું, ખૂબ જ કાર્યક્ષમતા સાથે એક ગઠબંધનમાંથી બીજા ગઠબંધનમાં સ્વિચ કર્યું અને લગભગ 20 વર્ષ સુધી સતત મુખ્યમંત્રી રહ્યા.

બિહારમાં તેમની લોકપ્રિયતાના બે પાસા હતા. આંતરિક રીતે તેઓ ઇબીસી સમુદાયોના ચેમ્પિયન તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા અને બાહ્ય રીતે તેમની પ્રથમ બે ટર્મથી બિહારની છબીમાં પરિવર્તન આવ્યું હતું. રાજ્યની બહારના લોકો તેમને આરજેડીના કહેવાતા "જંગલ રાજ" ને ઉથલાવવા અને રાજ્યના માળખાકીય સુવિધાઓમાં સુધારો કરવા માટે એક વ્યક્તિ તરીકે જુએ છે. 

જેડીયુના કાર્યકારી અધ્યક્ષ સંજય ઝાએ ગયા વર્ષે બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણી દરમિયાન ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું હતું કે નીતિશે જીવિકા દીદી, વિદ્યાર્થિનીઓને સાયકલ અને પંચાયતોમાં મહિલાઓ માટે 50 ટકા અનામત જેવી યોજનાઓ દ્વારા મહિલાઓમાં એક અલગ રાજકીય આધાર બનાવ્યો હતો.

નીતિશ કુમાર બે દાયકાથી બિહારનો ચહેરો

બિહારની બહાર નીતિશ છેલ્લા બે દાયકાથી બિહારનો ચહેરો છે. મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમના પ્રથમ 10 વર્ષમાં તેમણે વિકાસ પુરુષની છબી બનાવી અને તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન બિહાર સાથે સંકળાયેલી નકારાત્મક ધારણાઓને ઘણી હદ સુધી ઉલટાવી દીધી હતી. તેમણે લાલુના શાસન દરમિયાન કથિત અરાજકતાને કારણે ઉદ્ભવેલી કેટલીક અપમાનજનક રૂઢિપ્રયોગોને પણ દૂર કરી હતી. આ રીતે તેમણે સમગ્ર ભારતમાં બિહારનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું અને ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતાથી ઘણી આગળ અસર કરી.

નીતિશ કુમારનું અવારનવાર વલણ બદલાતું હોવા છતાં તેમની છબી ખાસ બગડી ન હતી. તેમની વિરુદ્ધ કોઈ મોટો ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ નથી જે તેમને લાલુ પ્રસાદ યાદવના પરિવારથી અલગ કરે છે. તેઓ દેશના એકમાત્ર ક્ષેત્રીય નેતા છે જેમણે તેમના પુત્ર નિશાંત કુમારને લાંબા સમય સુધી રાજકારણમાં આગળ ધપાવ્યો નથી. હવે જ્યારે નિશાંતને આગળ વધારવામાં આવી રહ્યો છે, ત્યારે ઘણા લોકો વિચારી રહ્યા છે કે શું ઘણું મોડું થઈ ગયું છે.