Explained: રાષ્ટ્રપતિના સ્વાગતમાં મુખ્યમંત્રીનું જવું જરૂરી છે? બ્લૂ બુક શું છે? જાણો નિયમ

Draupadi Murmu And Mamata Banerjee Controversy: રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ શનિવારે પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેઓ પશ્ચિમ બંગાળની મુલાકાત દરમિયાન તેમનું અભિવાદન કરવા ન આવ્યા હતા. આ અંગે મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીની સ્પષ્ટતા પણ સામે આવી છે. પરંતુ આ સમગ્ર વિવાદ પછી લોકોના મનમાં એક સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ કોઈ રાજ્યની મુલાકાત લે છે ત્યારે પ્રોટોકોલ હેઠળ નિયમો શું હોય છે? શું ખરેખર મુખ્યમંત્રી કે મંત્રી માટે હાજર રહેવું જરૂરી છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો સમજીએ.

શું મુખ્યમંત્રીનું હાજર રહેવું જરૂરી છે?

હકીકતમાં, એવું જરૂરી નથી કે મુખ્યમંત્રી પોતે રાષ્ટ્રપતિનું સ્વાગત કરે. જો કે, પ્રોટોકોલ કહે છે કે જો મુખ્યમંત્રી હાજર ન હોય તો તેમણે તેમની ગેરહાજરીમાં રાષ્ટ્રપતિનું સ્વાગત કરવાની અને અભિવાદન કરવાની જવાબદારી મંત્રીને સોંપવી જોઈએ.

મુખ્યમંત્રી સિવાય સ્વાગત કોણ કરી શકે?

ભૂતકાળમાં એવા ઘણા પ્રસંગો આવ્યા છે જ્યારે મુખ્યમંત્રી પોતે રાષ્ટ્રપતિ અથવા ઉપરાષ્ટ્રપતિ અથવા વડા પ્રધાનનું સ્વાગત કરવા આવી શક્યા ન હતા. પરંતુ આવી પરિસ્થિતિઓમાં પણ આ જવાબદારી મંત્રીને સોંપવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળના મામલામાં વિવાદ એટલા માટે ઉભો થયો છે કારણ કે મમતા બેનર્જી પોતે ઘટના સ્થળે પહોંચ્યા ન હતા અને ત્યાં કોઈ મંત્રી પણ હાજર ન હતા.

બ્લુ બુક શું હોય છે?

હકીકતમાં, તેની માટે એક 'બ્લુ બુક' છે, જેમાં તમામ માર્ગદર્શિકા અને પ્રોટોકોલ રેકોર્ડ કરવામાં આવે છે. જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ અથવા વડા પ્રધાન કોઈ રાજ્ય અથવા જિલ્લાની મુલાકાત લે છે ત્યારે સ્વાગત અને કાર્યક્રમોનું આયોજન કેવી રીતે કરવું જોઈએ તે વિશે તેમાં વાત કરવામાં આવી છે. આ બ્લુ બુક સમયાંતરે અપડેટ કરવામાં આવે છે અને તે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયની જવાબદારી છે. આ પુસ્તકની નકલો દરેક જિલ્લામાં ઉપલબ્ધ છે અને સામાન્ય રીતે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવે છે.

વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ શું કહ્યું?

ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસે જણાવ્યું હતું કે પ્રોટોકોલ મુજબ જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન અથવા ઉપરાષ્ટ્રપતિ કોઈ રાજ્યની મુલાકાત લે છે, ત્યારે સામાન્ય રીતે રાજ્યપાલ અથવા મુખ્યમંત્રી તેમનું સ્વાગત કરે છે. જો કે, કેટલાક સંજોગોમાં, મુખ્યમંત્રી પણ આ જવાબદારી મંત્રીને સોંપી શકે છે.

બંગાળનો ટ્રેક રેકોર્ડ શું છે?

પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાગ્યે જ એવું જોવા મળ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારનો ભાગ્યે જ કોઈ પ્રતિનિધિ કોઈ મોટા બંધારણીય કાર્યકર્તાનું સ્વાગત કરવા માટે હાજર હોય. મે 2021 માં, જ્યારે ભાજપ અને મમતા બેનર્જી વચ્ચે રાજકીય ખેંચતાણ ચરમસીમાએ હતી, ત્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી બંગાળ પહોંચ્યા ત્યારે પણ મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ પોતે એરપોર્ટ પર તેમનું સ્વાગત કર્યું હતું.

જ્યારે યોગીએ સ્વાગત ન કર્યું

જો કે, એક ઉદાહરણ ઉત્તર પ્રદેશમાંથી સામે આવે છે. ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુની મુલાકાત દરમિયાન મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ અને રાજ્યપાલ આનંદીબેન પટેલ તેમનું સ્વાગત કરવા માટે હાજર રહી શક્યા ન હતા. તે સમયે મુખ્યમંત્રી યોગીએ રાષ્ટ્રપતિજીના સ્વાગતની જવાબદારી તેમના મંત્રી લક્ષ્મી નારાયણ ચૌધરીને સોંપી હતી.

ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથેની વાતચીતમાં એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે 2014 થી 2017 સુધી જ્યારે પણ નરેન્દ્ર મોદી ઉત્તર પ્રદેશની મુલાકાત લેતા હતા ત્યારે તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી અખિલેશ યાદવ તેમની ગેરહાજરીમાં કોઈ મંત્રીને તેમનું સ્વાગત કરવાની જવાબદારી આપતા હતા. એ જ રીતે રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જીની મુલાકાત દરમિયાન રાજ્ય સરકારને મંત્રીનું સ્વાગત કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.

આ પણ વાંચો | ઇરાનના યુદ્ધ જહાજને દરિયામાં ડૂબાડવું કેટલું કાયદેસર છે? આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો શું કહે છે, નિયમો જાણો

હવે આ વખતે વિવાદ ઘણો મોટો થઈ ગયો હોવાથી આવી સ્થિતિમાં ઘણા લોકો રાજકીય પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે. બસપા સુપ્રીમો માયાવતીએ સીએમ મમતાનું નામ લીધા વિના નિશાન સાધ્યું છે.