RTI હેઠળ પત્ની પતિના પગારની માહિતી માંગી શકે છે? રાજસ્થાન હાઇકોર્ટનો મોટો ચુકાદો

Rajasthan High Court: રાજસ્થાન હાઇકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. શું કોઈ પત્નીને આરટીઆઈ હેઠળ તેના પતિના પગારની માહિતી મળી શકે છે? આ સવાલ સાથે એક મહિલાએ રાજસ્થાન હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. આ અંગે કોર્ટે મહિલાની માંગને ફગાવી દીધી હતી અને કહ્યું હતું કે પગાર વ્યક્તિગત માહિતીના દાયરામાં આવે છે. તેથી જ આ માહિતી મેળવી શકાતી નથી.

રાજસ્થાન હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ કુલદીપ માથુરની બેન્ચે 3 ફેબ્રુઆરી એ આપેલા આદેશમાં કહ્યું હતું કે કોઈ પણ ત્રીજા પક્ષને લગતી માહિતી આપવાનો ઇનકાર કરવામાં રાજ્યની કાર્યવાહીમાં કોઈ ગેરકાયદેસરતા અથવા ખામી નથી. અરજદાર મહિલાએ જાન્યુઆરીથી માર્ચ 2024 સુધીના સમયગાળા માટે તેના પતિને ચૂકવવામાં આવેલા પગારની વિગતો માંગી હતી. માહિતી અધિકાર અધિનિયમ હેઠળ માંગવામાં આવેલી માહિતીને આ આધારે નકારી કાઢવામાં આવી હતી કે તે વ્યક્તિગત સ્વરૂપની છે અને તૃતીય પક્ષ સાથે સંબંધિત છે.

સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિર્ધારિત કાયદાની વિચારણા

ગિરીશ રામચંદ્ર દેશપાંડે વિરુદ્ધ કેન્દ્રીય માહિતી કમિશનર અને અન્યના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ઘડવામાં આવેલો કાયદો ધ્યાનમાં રાખવામાં આવ્યો. એવું માનવામાં આવ્યું છે કે સંસ્થામાં કર્મચારી અથવા અધિકારીની કામગીરીને લગતી માહિતી મુખ્યત્વે કર્મચારી અને એમ્પ્લોયર વચ્ચેની બાબત છે, જે સેવાના નિયમો દ્વારા સંચાલિત થાય છે, અને તે "વ્યક્તિગત માહિતી" ના દાયરામાં આવે છે. કોઈ સર્વોચ્ચ જાહેર હિતની ગેરહાજરીમાં, આવી માહિતીનો ખુલાસો કોઈપણ જાહેર પ્રવૃત્તિ અથવા જાહેર હિત સાથે સંબંધિત નથી. તેથી જ હાઈકોર્ટે આ અરજી પર કોઈ ધ્યાન આપ્યું ન હતું.

આ કેસમાં અરજદારે સબ રિજનલ ઓફિસમાં એન્ફોર્સમેન્ટ ઓફિસર તરીકે કામ કરતી વ્યક્તિ વિશેની માહિતી માટે પ્રાદેશિક ભવિષ્ય નિધિ કમિશનરને અરજી કરી હતી. અધિકારીની નિમણૂક, બઢતી, ટ્રાન્સફર ઓર્ડર, અનુશાસનાત્મક કાર્યવાહી, મેમોરેન્ડમની નકલો અને કારણદર્શક નોટિસ તેમજ જંગમ અને સ્થાવર મિલકતોની વિગતો, રોકાણો, પ્રાપ્ત થયેલી ભેટો અને આવકવેરા રિટર્ન સંબંધિત માહિતી માંગવામાં આવી હતી.

આ માંગ કેમ ફગાવી દેવામાં આવી?

આ માંગને ફગાવી દેવામાં આવી હતી અને કેન્દ્રીય માહિતી આયોગ (સીઆઈસી) એ તેના અસ્વીકાર કરવાને સમર્થન આપ્યું હતું. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે સંસ્થામાં કર્મચારી / અધિકારીની કામગીરી મુખ્યત્વે કર્મચારી અને એમ્પ્લોયર વચ્ચેનો મામલો છે અને આવા પાસાઓ સામાન્ય રીતે સેવા નિયમો દ્વારા સંચાલિત થાય છે, જે "વ્યક્તિગત માહિતી" અભિવ્યક્તિ હેઠળ આવે છે.

તેમાં એવું પણ જણાવ્યું છે કે, આવી માહિતીનો ખુલાસો કોઈપણ જાહેર પ્રવૃત્તિ અથવા જાહેર હિત સાથે સંબંધિત નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે માહિતીનો ખુલાસો એ વ્યક્તિની ગોપનીયતાનું અયોગ્ય ઉલ્લંઘન હશે. ચુકાદામાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે જો કેન્દ્રીય જાહેર માહિતી અધિકારી અથવા અપીલ સત્તામંડળના રાજ્ય જાહેર માહિતી અધિકારીને સંતોષ થાય કે વ્યાપક જાહેર હિતમાં માહિતી જાહેર કરવી યોગ્ય છે, તો યોગ્ય આદેશો પસાર કરી શકાય છે, પરંતુ અરજદાર તે વિગતોને અધિકાર તરીકે દાવો કરી શકશે નહીં.

વ્યક્તિ દ્વારા તેમના આવકવેરા રિટર્નમાં આપવામાં આવેલી માહિતીને "વ્યક્તિગત માહિતી" માનવામાં આવે છે અને તેને જાહેર કરવાથી મુક્તિ આપવામાં આવે છે, સિવાય કે તેમાં વ્યાપક જાહેર હિત સામેલ ન હોય. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે, આવી માહિતી જાહેર કરવાથી આરટીઆઈ એક્ટની કલમ 8 (1) (જે) હેઠળ વ્યક્તિની ગોપનીયતા પર અયોગ્ય આક્રમણ થશે.

આ પણ વાંચો | પગાર અઠવાડિયામાં ખર્ચાય જાય છે? આ 9 Money Rulesનો અમલ કરો, પૈસાની ચિંતા થશે દૂર

માહિતી અધિકાર અધિનિયમની કલમ 8 (1) (જે) જણાવે છે કે વ્યક્તિગત માહિતી સાથે સંબંધિત કોઈપણ માહિતી પ્રદાન કરવાની કોઈ જવાબદારી રહેશે નહીં, જેનો ખુલાસો કોઈપણ જાહેર પ્રવૃત્તિ અથવા હિત સાથે સંબંધિત નથી, અથવા જે વ્યક્તિની ગોપનીયતા પર અયોગ્ય આક્રમણ કરે છે.