Solar Storm: સૌર તોફાન શું છે અને કેવી રીતે સર્જાય છે? પૃથ્વી માટે શું ખતરો છે? જાણો વૈજ્ઞાનિકો કેમ છે એલર્ટ

Solar Strom: મંગળવારે રાત્રે પૃથ્વી પર અત્યાર સુધીનું સૌથી શક્તિશાળી સૌર તોફાન ત્રાટક્યું. આ મજબૂત સૌર તોફાનને કારણે દુનિયાના ઘણા વિસ્તારોમાં આકાશમાં સુંદર અને દુર્લભ ઓરોરા (aurora) જોવા મળી હતી. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટના દરમિયાન એવા વિસ્તારોમાં પણ પ્રકાશ જોઈ શકાય છે જ્યાં તે સામાન્ય રીતે દેખાતો નથી. જો કે, આ સૌર તોફાનને કારણે ઉપગ્રહો, જીપીએસ સિસ્ટમ્સ અને અન્ય અવકાશ આધારિત તકનીકમાં પણ કેટલાક વિક્ષેપો પડ્યા હતા. કેલિફોર્નિયા, ગ્રીનલેન્ડ, ઑસ્ટ્રિયા, જર્મની અને અન્ય ઘણા સ્થળોએ નોર્ધન લાઇટ્સ (northern lights) જોવા મળી. 

સ્પેસ વેધર પ્રિડિક્શન સેન્ટર (SWPC) આ તીવ્ર સૌર કિરણોત્સર્ગ તોફાન મળી આવ્યું ત્યારથી પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહ્યું છે. જે તેના તીવ્રતા સ્કેલ પર 5માંથી 4મા ક્રમે છે. એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, આ બે દાયકાથી વધુ સમયમાં જોવા મળેલું સૌથી શક્તિશાળી સૌર કિરણોત્સવ તોફાન છે.

2003 પછીનું સૌથી મોટું Solar Strom

એસડબ્લ્યુપીસીએ એક્સ (ટ્વિટર) પર એક અપડેટમાં જણાવ્યું હતું કે, આ એસ 4 કેટેગરીનું ગંભીર સૌર કિરણોત્સર્ગ તોફાન છે અને છેલ્લા 20 વર્ષમાં જોવા મળેલું સૌથી મોટું તોફાન છે. આ સ્તરના તોફાનો છેલ્લે ઓક્ટોબર 2003 માં આવ્યા હતા. સૌર તોફાનથી અવકાશ પ્રક્ષેપણ, ઉડ્ડયન અને ઉપગ્રહ કામગીરી પર મોટી અસર થવાની ધારણા છે.

આ સ્તરના સૌર તોફાનોએ ભૂતકાળમાં ગંભીર સમસ્યાઓ ઉભી કરી છે. એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, 2003 માં પ્રખ્યાત હેલોવીન તોફાન દરમિયાન સ્વીડનના કેટલાક ભાગોમાં વીજ કાપ પડ્યો હતો અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં વિદ્યુત ઉપકરણોને નુકસાન થયું હતું. Space.com અહેવાલ અનુસાર, સોમવારે ભૂ-ચુંબકીય તોફાન ત્યારે શરૂ થયું હતું જ્યારે સૌર કિરણોત્સર્ગ સાથેનું હાઇ સ્પીડ વાદળ પૃથ્વીના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર પર ત્રાટક્યું હતું.

સૌર તોફાન શું છે? કેવી રીતે થાય છે?

સૌર તોફાન એ સૂર્યમાંથી નીકળતા ઊર્જા કણોનો મોટો વિસ્ફોટ છે. જે સૌર જ્વાળાઓ અને કોરોનલ માસ ઇજેક્શન (CME) દ્વારા સર્જાય છે. સૂર્યના વાતાવરણમાંથી ચાર્જ થયેલા કણો (પ્લાઝમા) પૃથ્વી તરફ આવે છે અને પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે અથડાય છે ત્યારે જીઓમેગ્નેટિક તોફાન આવે છે. 

ઓરોરા શું છે અને તે કેવી રીતે રચાય છે?

જ્યારે સૂર્ય પર તીવ્ર સૌર જ્વાળાઓ અવકાશમાં મોટી માત્રામાં ચાર્જ કરેલા કણો (જેમ કે ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન) મુક્ત કરે છે. આ કણો ખૂબ જ ઝડપથી પૃથ્વી તરફ આગળ વધે છે. પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર આ કણોને સીધી સપાટી સુધી પહોંચતા અટકાવે છે અને તેમને ધ્રુવીય પ્રદેશો (ઉત્તર અને દક્ષિણ ધ્રુવ) તરફ વાળે છે.

આ પણ વાંચો | વિક્રમ સારાભાઈ ભારતીય વિજ્ઞાનના પિતામહ જેમના વિના ભારતની અંતરિક્ષ સફર અધુરી

જ્યારે આ કણો પૃથ્વીના ઉપલા વાતાવરણમાં હાજર ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન વાયુઓ સાથે અથડાય છે, ત્યારે ઊર્જા મુક્ત થાય છે. આ જ energyર્જા રંગીન પ્રકાશના સ્વરૂપમાં દેખાય છે, જેને ઓરોરા કહેવામાં આવે છે. 

આ પણ વાંચો | રસપ્રદ સાયન્સ ન્યૂઝ 

લીલો અને લાલ પ્રકાશ ઓક્સિજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જ્યારે વાદળી અને જાંબલી પ્રકાશ નાઇટ્રોજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. મજબૂત સૌર તોફાન દરમિયાન, આ અરોરા તેજસ્વી બને છે અને કેટલીકવાર એવા વિસ્તારોમાં દેખાય છે જ્યાં ઉત્તરીય અથવા દક્ષિણી લાઇટ્સ સામાન્ય રીતે દેખાતી નથી.

સૌર તોફાન પૃથ્વી પર અસરો

સૌર તોફાન પૃથ્વી પર ટેકનોલોજીને અસરગ્રસ્ત કરી શકે છે. પાવર ગ્રીડને નુકસાન, રેડિયો અને જીપીએસ સિગ્નલ ખોટવાય તેમજ સેટેલાઇટને પણ ક્ષતિ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત સૌર તોફાનથી ઉત્પન્ન થયા વધારાના કિરણોત્સર્ગ અવકાશયાત્રીઓ માટે જોખમ ઉભું કરી શકે છે. સૌર તોફાન સમયે સૌર કણો પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશીને આકર્ષક રંગીન પ્રકાશ બનાવે છે જે ઓરોરા (ધુ્વીય પ્રકાશ) તરીકે ઓળખાય છે. 

સૌર તોફાન શું ભયજનક છે?

સૌર તોફાન પૃથ્વી પરની ટેકનોલોજી માટે જોખમી છે પરંતુ જનજીવન માટે એટલું જોખમી નથી. સૌર તોફાન મહાસાગરોને ગરમ કરવા કે પૃથ્વીનો નાશ કરવા જેટલું શક્તિશાળી નથી. ઇન્ટરનેટ અને સેટેલાઇટ સહિત સિગ્નલ આધારિત ટેકનોલોજી માટે સૌર તોફાન સંવેદનશીલ હોવાથી વૈજ્ઞાનિકો સર્તક છે અને આ સંદર્ભે દેખરેખ રાખે છે. 

આ પણ વાંચો | AI ની દુનિયા કેવી રીતે બદલાઈ? આ 5 ટેકનિકલ સફળતાઓ 2026 માટે બનશે ગેમ ચેન્જર