રાહુલ ગાંધી એમ.એમ. નરવણેના કયા પુસ્તકનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા હતા? ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફેનું પુસ્તક કેમ છપાયું નહીં?

લોકસભા બજેટ સત્રના ચોથા દિવસે વિપક્ષ નેતા રાહુલ ગાંધીએ પોતાનું ભાષણ શરૂ કરતાની સાથે જ શાસક પક્ષે હોબાળો મચાવ્યો. રાહુલ ગાંધીએ પોતાના ભાષણ દરમિયાન ભૂતપૂર્વ સેના પ્રમુખ એમ.એમ. નરવણે દ્વારા ચીનના ઘૂસણખોરી પર એક મેગેઝિનમાં પ્રકાશિત પુસ્તકનો ઉલ્લેખ કર્યો. સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહ અને ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહે રાહુલ ગાંધીના નિવેદનનો સખત વિરોધ કર્યો, અને કહ્યું કે આવી કોઈ પુસ્તક પ્રકાશિત થઈ ના હોવાથી, તેનો ગૃહમાં ઉલ્લેખ કરી શકાય નહીં.

રાહુલ ગાંધીએ ડોકલામમાં ચીની ઘૂસણખોરીનો મુદ્દો ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું. રાજનાથ સિંહ અને અમિત શાહ ઉભા થયા. રાહુલ ગાંધીના ભાષણ દરમિયાન ગૃહમાં 45 મિનિટનો હોબાળો જોવા મળ્યો, જેના કારણે કાર્યવાહી સ્થગિત થઈ ગઈ. રાહુલ ગાંધીએ સેના પ્રમુખ એમ.એમ. નરવણેને ટાંકીને કહેવાનું શરૂ કર્યું કે ચાર ચીની ટેન્ક ડોકલામ નજીક આવી રહી હતી, પરંતુ તે ફક્ત થોડા મીટર દૂર હતી. આના કારણે રાજનાથ સિંહ ઉભા થયા, જેના કારણે ભારે હોબાળો થયો. સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે પૂછ્યું, "તમે જે પુસ્તક વિશે વાત કરી રહ્યા છો તે પ્રકાશિત થયું છે કે નહીં? આ પુસ્તક પ્રકાશિત થયું નથી." રાજનાથ સિંહે ડોકલામ અને ચીની ઘૂસણખોરી અંગે રાહુલ ગાંધીના નિવેદનોની સત્યતા પર સવાલ ઉઠાવ્યા. રાહુલ ગાંધીએ પછી કહ્યું, "સરકાર આ પુસ્તક પ્રકાશિત થવા દેતી નથી."

પુસ્તકનું નામ શું છે?

ખરેખરમાં રાહુલ ગાંધી કારવાં મેગેઝિનમાં પ્રકાશિત એમએમ નરવણેના અપ્રકાશિત પુસ્તક "ફોર સ્ટાર્સ ઓફ ડેસ્ટિની" નો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા હતા. આ પુસ્તકને હજુ સુધી સરકારના સંરક્ષણ મંત્રાલય તરફથી મંજૂરી મળી નથી. 2024 માં મંત્રાલય પાસેથી પ્રકાશન માટે પરવાનગી માંગવામાં આવી હતી.

પુસ્તક કેમ પ્રકાશિત થઈ રહ્યું નથી?

ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફે ઓક્ટોબર 2025 માં ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથેની મુલાકાતમાં આ પ્રશ્નનો જવાબ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું, "મારું કામ પુસ્તક લખવાનું અને તેને પ્રકાશકોને સુપરત કરવાનું હતું. પ્રકાશકોએ સંરક્ષણ મંત્રાલય પાસેથી પરવાનગી લેવી પડી હતી. તેમણે પુસ્તક તેમને મોકલ્યું, જે હાલમાં સમીક્ષા હેઠળ છે. તે એક વર્ષથી વધુ સમયથી સમીક્ષા હેઠળ છે."

બિહારમાં રસ્તા પર જ કેમ કરવા પડ્યા મહાદલિત મહિલાના અગ્નિસંસ્કાર?

એમએમ નરવણેએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, "પ્રકાશક અને સંરક્ષણ મંત્રાલય સતત એકબીજાના સંપર્કમાં છે, તેથી આ બાબતે આગળ કાર્યવાહી કરવાનું મારું કામ નથી. હવે પ્રકાશક અને સંરક્ષણ મંત્રાલયના હાથમાં છે, પરંતુ મને પુસ્તક લખવાનો આનંદ આવ્યો, પછી ભલે તે સારું હોય કે ખરાબ. સંરક્ષણ મંત્રાલય જ્યારે ઈચ્છે ત્યારે પરવાનગી આપી શકે છે."

2020 માં થઈ હતી ગલવાન અથડામણ

નોંધનીય છે કે જનરલ એમએમ નરવણે ડિસેમ્બર 2019 થી એપ્રિલ 2022 સુધી ભારતીય સેનાના ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટાફ તરીકે સેવા આપી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન 2020 માં ભારત-ચીન અથડામણ (ગલવાન) થઈ હતી. આ પુસ્તકમાં ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફ 31 ઓગસ્ટ, 2020 ના રોજ મોડી રાત્રે ગલવાનમાં સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહ સાથે પૂર્વી લદ્દાખના રેચીન પાસ પર ચીની સૈનિકોની ગતિવિધિઓ અંગેની તેમની વાતચીતનું વર્ણન કરે છે. પુસ્તકમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે રાજનાથ સિંહે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને એમ.એમ. નરવણેને કહેતા ટાંક્યા હતા, "તમને જે યોગ્ય લાગે તે કરો."

સંરક્ષણ બજેટમાં 1 લાખ કરોડ રૂપિયાનો વધારો, ઓપરેશન સિંદૂર પછી ભારતનું ધ્યાન ડિફેન્સ પર

વધુમાં પુસ્તકમાં જૂન 2022 માં શરૂ થયેલી અગ્નિપથ ભરતી યોજના પર ટિપ્પણી કરવામાં આવી હતી. એમ.એમ. નરવણેએ પુસ્તકમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે સેનાએ ટૂંકા ગાળાના 75 ટકા ભરતીઓને લાંબા ગાળા માટે જાળવી રાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, પરંતુ અંતિમ મોડેલમાં ચાર વર્ષ પછી ફક્ત 25 ટકા જ જાળવી રાખવામાં આવ્યા હતા. વધુમાં સૈનિકો માટે ₹20,000 નો પ્રારંભિક પગાર અસ્વીકાર્ય માનવામાં આવ્યો હતો, જે પાછળથી વધારીને ₹30,000 કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે લશ્કરી સલાહને અવગણીને આ યોજનાને રાજકીય રીતે પ્રેરિત ગણાવી હતી. જોકે સરકારે આ દાવાને નકારી કાઢ્યો હતો.

આ પુસ્તક કેટલા સમયથી પેન્ડિંગ છે?

ભારતીય સેના અને સંરક્ષણ મંત્રાલયે જાન્યુઆરી 2024 માં પુસ્તકની સમીક્ષા કરવાનું શરૂ કર્યું અને પ્રકાશક, પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસને નકલો અથવા અવતરણો શેર ના કરવા સૂચના આપી. ત્યારથી પુસ્તક સંરક્ષણ મંત્રાલયની મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે.

જોકે એપ્રિલ-મે 2024 માં એમેઝોન જેવા ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર પ્રારંભિક સૂચિઓ બનાવવામાં આવી હતી, મંત્રાલયના પ્રતિબંધને પગલે એમેઝોન દ્વારા પ્રી-ઓર્ડર રદ કરવામાં આવ્યા હતા.