મુંબઈનું 83% મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતું આ ગામ ગુપ્તચર એજન્સીઓની રડાર પર કેમ છે?

સુરક્ષા એજન્સીઓ મહારાષ્ટ્રના થાણે જિલ્લાના બોરીવલી-પડઘા ગામ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં NIA, એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED), મહારાષ્ટ્ર આતંકવાદ વિરોધી ટુકડી (ATS) અને થાણે ગ્રામીણ પોલીસે અનેક દરોડા પાડ્યા છે. 2024 અને 2025 માં ગામમાં મોટા પાયે સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

ચાલો આ ગામની વાર્તા અને તે સુરક્ષા એજન્સીઓના રડાર પર કેમ છે તે સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ.

બોરીવલી-પડઘાનો ઇતિહાસ શિલાહાર રાજવંશ (7મી-10મી સદી)નો છે. તે સમયે આ વિસ્તાર ઉત્તર કોંકણ વહીવટી ક્ષેત્રનો ભાગ હતો. 12મી સદીમાં જ્યારે આરબ વેપારીઓ ભિવંડી બંદર પર આવ્યા ત્યારે તેઓ અહીં સ્થાયી થયા અને બોરીવલીમાં વસાહતો સ્થાપી. બાદમાં આ વસાહત પાછળથી પડઘામાં ભળી ગઈ હતી.

83 ટકા છે મુસ્લિમ વસ્તી

ધીમે-ધીમે અહીં આર્થિક રીતે મજબૂત વર્ગ ઉભરી આવ્યો, જેમાં મોટાભાગે મુસ્લિમ સમુદાયનો હતો. મુલ્લા, નાચન અને ખોટ જેવા અગ્રણી પરિવારો જમીનમાલિકો અને લાકડાના વેપારી બન્યા. 2011ની વસ્તી ગણતરી મુજબ આ વિસ્તારમાં 5,780 લોકો રહે છે, જેમાંથી 83 ટકા મુસ્લિમ છે.

આ પણ વાંચો: ગુજરાતથી ઝડપાયો 54 વર્ષીય ‘સિરિયલ દુલ્હો’, શિક્ષિકા સાથે લગ્ન કરી 32 લાખ પડાવ્યા, પાંચમા લગ્ન ડોક્ટર સાથે!

અહીંના લોકો રાજકીય રીતે પણ સક્રિય છે. સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન ગામની મુસ્લિમ મહિલાઓએ બોરીવલી ચોકમાં બ્રિટિશ માલ સળગાવતા વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ભાગ લીધો હતો, અને સરોજિની નાયડુ પણ તેમાં સામેલ થઈ હતી. ગામમાં વામપંથી કાર્યકરોથી લઈને ઇસ્લામિક વિદ્યાર્થી ચળવળ સુધીની અનેક ચળવળો જોવા મળી છે.

2001 માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધ પહેલાં આ વિસ્તારમાં સ્ટુડન્ટ્સ ઇસ્લામિક મૂવમેન્ટ ઓફ ઇન્ડિયા (SIMI) ની મજબૂત હાજરી હતી.

સાકિબ નાચનને મુખ્ય કાવતરાખોર તરીકે ગણાવ્યો

2002-03 માં મુંબઈ બોમ્બ વિસ્ફોટોની તપાસ દરમિયાન આ ગામ સૌપ્રથમ સુરક્ષા એજન્સીઓના ધ્યાન પર આવ્યું હતું. ગામના પાંચ લોકો પર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પોલીસે જણાવ્યું હતું કે આ જ ગામના રહેવાસી સાકિબ નાચન આ કેસમાં મુખ્ય કાવતરાખોર હતો. કેટલાક આરોપીઓને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે અન્યને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારથી આ ગામ ચર્ચાનો વિષય બની ગયું છે.

સાકિબ નાચનનો જન્મ કોંકણી મુસ્લિમ પરિવારમાં થયો હતો. તેના પિતાનું નામ અબ્દુલ હમીદ નાચન હતું. અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી સાકિબ જમાત-એ-ઇસ્લામી હિંદમાં જોડાયો. 1980 માં તે વિદ્યાર્થી સંગઠન સિમીમાં જોડાયો અને બાદમાં તેના મહારાષ્ટ્ર એકમના પ્રમુખ અને રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ બન્યો.

નાચન પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાનની મુલાકાતે ગયો

1980 ના દાયકામાં ગુપ્તચર એજન્સીઓએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે નાચન વારંવાર પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાનનો પ્રવાસ કરતો હતો અને આતંકવાદી જૂથો સાથે તેના સંબંધો હતા. 1992 માં નાચનની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેને આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી, જોકે સુપ્રીમ કોર્ટે પાછળથી સજા ઘટાડીને 10 વર્ષ કરી હતી.

આ પણ વાંચો: ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે ભૂપેન્દ્ર પટેલના ત્રણ વર્ષ પૂર્ણ

સજા પૂર્ણ કર્યા પછી નાચન 2001 માં તેના ગામ પરત ફર્યો. જોકે 2002-03 ના મુંબઈ બોમ્બ વિસ્ફોટોની તપાસ શરૂ થતાં નાચન ફરીથી તપાસના દાયરામાં આવ્યો. માર્ચ 2003માં તેની ધરપકડ કરવાના પ્રયાસ દરમિયાન પોલીસ અને સ્થાનિક રહેવાસીઓ વચ્ચે અથડામણ થઈ અને નાચન આત્મસમર્પણ કર્યું.

દિલ્હીની એક હોસ્પિટલમાં મૃત્યુ પામ્યો

નાચનને 2017 માં મુક્ત કરવામાં આવ્યો અને તે તેના ગામમાં રહેવા લાગ્યો. જોકે 2023માં NIA તપાસ દરમિયાન તેનું નામ ISIS સાથે જોડાણના આરોપમાં ફરીથી સામે આવ્યું. તેની ધરપકડ કરવામાં આવી અને તેને તિહાર જેલમાં કેદ કરવામાં આવ્યો. આ વર્ષની શરૂઆતમાં દિલ્હીની એક હોસ્પિટલમાં તેનું મૃત્યુ થયું.

તપાસ એજન્સીઓએ જણાવ્યું છે કે નાચન અને અન્ય આરોપીઓએ ભારત સામે યુદ્ધ છેડવાના ઈરાદાથી હુમલાઓનું આયોજન કર્યું હતું. તેઓ માને છે કે સિમીના અસ્તિત્વ દરમિયાન અહીં સ્થાપિત વૈચારિક અને સંગઠનાત્મક નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે તોડી પાડવામાં આવ્યા નથી.