Economic Survey 2026: આર્થિક સર્વેક્ષણ 2026ના મુખ્ય 10 મુદ્દા; ભારતનો વિકાસદર અને મોંઘવારી દર કેટલો રહેશે?

Economic Survey 2025-26 Highlighs : બજેટ 2026 પહેલા નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા આજે સંસદમાં ભારતના આર્થિક ભવિષ્યની બ્લુપ્રિન્ટ રજૂ કરતો આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-26 રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ માત્ર વિતેલા એક વર્ષમાં દેશની આર્થિક સ્થિતિનો હિસાબ જ નથી આપતો, પરંતુ આવનારા બજેટની દિશા અને દશા પણ દર્શાવે છે. 

આ સર્વેક્ષણની સૌથી ખાસ વિશેષતા એ છે કે દુનિયાભરમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ છતાં ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત રીતે આગળ વધી રહી છે. સરકારનો અંદાજ છે કે આગામી નાણાકીય વર્ષ એટલે કે 2026-27માં ભારતનો જીડીપી વૃદ્ધિ દર 6.8 ટકા થી 7.2 ટકાની વચ્ચે રહેશે, જેને વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય વાતાવરણમાં એક મોટી સિદ્ધિ ગણી શકાય.

આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-26ના 10 મોટા મુદ્દા

ચાલો આપણે આર્થિક સર્વેક્ષણ 2026ના 10 મોટા મુદ્દાઓ પર એક નજર કરીએ, જે દેશની આર્થિક સ્થિતિ અને 1 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ રજૂ થનારું બજેટ વિશે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સંકેતો આપી શકે છે.

1. ઝડપી ગતિશીલ વિકાસની ગાડી

આર્થિક સર્વેક્ષણ 2026 અનુસાર, ભારતનો વિકાસ દર દુનિયાની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં શ્રેષ્ઠ રહ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે વૃદ્ધિ દર 6.8 થી 7.2 ટકા રહેવાનો અંદાજ મૂકાયો છે. જો કે તે વર્ષના અંદાજ 7.4 ટકાથી થોડો ઓછો છે, પરંતુ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓને જોતા તેને ખૂબ જ મજબૂત માનવામાં આવે છે. દેશના જીડીપીમાં ખાનગી રોકાણ અને લોકોની ખર્ચ ક્ષમતાએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે, જે દર્શાવે છે કે સામાન્ય માણસનો બજારમાં વિશ્વાસ યથાવત છે.

2. ફુગાવા પર અંકુશ

આ ઇકોનોમિક સર્વેમાં સૌથી સારા સમાચાર મોંઘવારી મામલે આવ્યા છે. એપ્રિલ અને ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન છૂટક ફુગાવો સરેરાશ 1.7 ટકા હતો, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી નીચો મોંઘવારી દર છે. ખાસ કરીને શાકભાજી અને કઠોળના ભાવમાં ઘટાડાથી રસોડાના બજેટને સંતુલિત કરવામાં મદદ મળી છે. વિશ્વના અન્ય મોટા દેશોની સરખામણીમાં ભારતે મોંઘવારીને નિયંત્રિત કરવામાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું છે, જેનાથી સામાન્ય લોકોના ખિસ્સા પરનો બોજ ઓછો થયો છે.

3. સરકારી તિજોરીનું સુવ્યવસ્થિત સંચાલન

આર્થિક સર્વેક્ષણ અનુસાર, સરકારે તેની નાણાકીય સ્થિતિ સુધારવા પર ભાર મૂક્યો છે. રાજકોષીય ખાધ એટલે કે સરકારની કમાણી અને ખર્ચ વચ્ચેનો તફાવત 4.4 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. સરકારનું લક્ષ્ય તેને વધુ ઘટાડવાનું છે જેથી અર્થતંત્રમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે. કરવેરા વસૂલાતમાં પણ સારો વધારો જોવા મળ્યો છે, ખાસ કરીને ઈન્કમ ટેક્સ ફાઇલ કરનાર કરદાતાઓની સંખ્યા 9.2 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે.

4. સેવા ક્ષેત્ર વિકાસનું મુખ્ય એન્જિન 

ભારતનું સેવા ક્ષેત્ર સતત નવી ઊંચાઈઓને સ્પર્શી રહ્યું છે. કુલ જીડીપીમાં આ ક્ષેત્રનો હિસ્સો લગભગ 53.6 ટકા છે. સોફ્ટવેર અને વ્યાવસાયિક સેવાઓની નિકાસથી વિશ્વભરમાં ભારતની વિશ્વસનીયતા વધી છે. શહેરોમાં રોજગારીમાં પણ આ ક્ષેત્ર મોખરે છે, જ્યાં લગભગ 61.9 ટકા શહેરી રોજગાર આ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલી છે.

5. કૃષિમાં પરિવર્તનની નવી લહેર

ખેતીના મામલામાં હવે માત્ર પાક પૂરતું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવતું નથી. પશુપાલન, મત્સ્યોદ્યોગ અને ડેરી ક્ષેત્રમાં જબરદસ્ત વિકાસ જોવા મળ્યો છે. સરકાર હવે ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે પાક વૈવિધ્યકરણ અને જમીનની ફળદ્રૂપતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આ સાથે ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશન દ્વારા કૃષિમાં આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધારવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

6. મેન્યુફેક્ચરિંગમાં આધુનિક ટેક્નોલોજીની બોલબાલા

ભારત હવે માત્ર મેન્યુફેક્ચરિંગ દેશ નથી, પરંતુ નવી ટેક્નોલોજી બનાવવાનું હબ પણ બની રહ્યું છે. મધ્યમ અને ઉચ્ચ સ્તરની ટેક્નોલોજી આધારિત પ્રવૃત્તિઓ હવે દેશના ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં લગભગ 46.3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. પાવર, સ્ટીલ અને સિમેન્ટ જેવા ઉદ્યોગોએ ઉત્પાદન અને વપરાશ બંનેમાં ભારે વૃદ્ધિ નોંધાવી છે, જે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસને વેગ આપી રહ્યું છે.

7. ભારત ડિજિટલ રોકાણ માટે ગ્લોબલ હબ 

ભારત ડિજિટલ અર્થતંત્રના મામલામાં વિશ્વને પાછળ છોડી ગયું છે. 2020 અને 2024 વચ્ચે, ભારત વિશ્વમાં ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં રોકાણના સૌથી મોટા પ્રાપ્તકર્તા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આ દરમિયાન ભારતે લગભગ 114 બિલિયન ડોલરનું રોકાણ આકર્ષ્યું છે. ડેટા સેન્ટર્સ, આઇટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડિજિટલ સેવાઓમાં આ રોકાણથી ભવિષ્યમાં લાખો નવી નોકરીઓનું સર્જન થવાની અપેક્ષા છે.

આ પણ વાંચો | બજેટ એટલું શું? સરકાર માટે બજેટ બનાવવું કેમ જરૂરી છે? જાણો વિગતવાર

8. વિદેશી હૂંડિયામણનો મજબૂત ભંડાર

આર્થિક સર્વેક્ષણમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા બાહ્ય મોરચે ખૂબ જ સુરક્ષિત દેખાઈ રહી છે. જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં ભારતનું વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર 701.4 અબજ ડોલરના ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચી ગયું છે. આનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતની વિશ્વસનીયતા મજબૂત થઈ છે અને કોઈપણ આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક આંચકાનો સામનો કરવાની દેશની ક્ષમતામાં વધારો થયો છે. ઉપરાંત ચાલુ ખાતાની ખાધ પણ નિયંત્રણમાં છે, જે અર્થવ્યવસ્થા માટે સારા સંકેત છે.

9. રોજગાર અને સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ પર વધારે ફોકસ

ઇકોનોમિક સર્વે અનુસાર, સર્વિસ સેક્ટરે રોજગારના મોરચે સૌથી વધુ આશાઓ જગાડી છે. કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ (ઇપીએફઓ)ના નવા ખાતામાંથી અડધાથી વધુ એકાઉન્ટ સર્વિસ સેક્ટરમાંથી આવી રહ્યા છે. સરકાર હવે યુવાનોને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (એઆઈ) અને આધુનિક ઉદ્યોગો જેવી નવી ટેકનોલોજી માટે તૈયાર કરવાના હેતુથી મોટા પાયે કૌશલ્ય કાર્યક્રમ ચલાવી રહી છે, જેથી તેમને વધુ સારી તકો મળી શકે.

10. વીમા ક્ષેત્ર અને શેરબજારની સ્થિતિ

આર્થિક સર્વેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, સરકારે નાણાકીય ક્ષેત્રને સુરક્ષિત અને પારદર્શક બનાવવા માટે નવા નિયમો લાગુ કર્યા છે. સૌનો વીમા રક્ષા જેવા કાયદાઓ દ્વારા વીમા ક્ષેત્રમાં વિદેશી રોકાણની મર્યાદા વધારવામાં આવી છે, પોલિસીધારકોની સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવામાં આવી છે. તે જ સમયે, શેરબજાર માટે નવો 'સિક્યોરિટીઝ માર્કેટ કોડ 2025' લાવવામાં આવ્યો છે, જેનો હેતુ નિયમોને સરળ બનાવીને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધારવાનો છે.

આ પણ વાંચો | દેશનું સૌથી નાનું બજેટ ભાષણ, માત્ર 800 શબ્દો; સૌથી લાંબુ બજેટ ભાષણ કોણે આપ્યું?

આમ કુલ મળીને આર્થિક સર્વેક્ષણમાં એક ચિત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે જ્યાં ભારત તેના આંતરિક પડકારો પાર કરવાની સાથે સાથે સમગ્ર દુનિયા માટે આશાનું કિરણ બન્યું છે. હવે બધાની નજર 1 ફેબ્રુઆરીએ રજૂ થનારા કેન્દ્રીય બજેટ 2026 પર છે.