TB શોધી આપતી AI એપ: હવે તમારો સ્માર્ટફોન ઉધરસ સાંભળીને ટીબી પકડશે, ગ્રામીણ ભારતમાં મોટી ક્રાંતિ

TB શોધી આપતી AI એપ | ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ પહોંચાડવી હંમેશા એક મોટો પડકાર રહ્યો છે, પરંતુ હવે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એ આ મુશ્કેલીને આસાન બનાવી દીધી છે. હવે માત્ર સ્માર્ટફોનની મદદથી ટીબીના શંકાસ્પદ દર્દીઓની તપાસ થઇ શકે છે. આ ક્રાંતિ પાછળ TB શોધી આપતી AI એપ (Cough Against TB) નો મોટો હાથ છે. આ એપ માત્ર ઉધરસનો અવાજ સાંભળીને જણાવી દે છે કે વ્યક્તિને ટીબી હોવાની શક્યતા છે કે નહીં. આ ટેકનોલોજીને કારણે ગ્રામીણ ભારતમાં ટીબીના નિદાનના દરમાં 13% નો નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. 

કેવી રીતે કામ કરે છે 'Cough Against TB' એપ?

આ TB શોધી આપતી AI એપ એક વિશાળ ડેટાબેઝ પર આધારિત છે, જેમાં હજારો ટીબી દર્દીઓના ઉધરસના અવાજો રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે.

જ્યારે કોઈ સ્વાસ્થ્ય કાર્યકર શંકાસ્પદ દર્દીની ઉધરસને આ એપમાં રેકોર્ડ કરે છે, ત્યારે AI મોડેલ તે અવાજનું વિશ્લેષણ કરે છે. તે અવાજમાં રહેલા ચોક્કસ તરંગો અને પેટર્નને ઓળખીને એપ તરત જ સંકેત આપે છે કે આ વ્યક્તિને વધુ તપાસની જરૂર છે કે નહીં.

અત્યાર સુધીમાં મુંબઈ, મિઝોરમ અને હરિયાણામાં લગભગ 1.62 લાખ લોકોનું સ્ક્રિનિંગ આ રીતે કરવામાં આવ્યું છે. આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટની સફળતા બાદ, હવે તેને દેશના 17 રાજ્યોના 91 જિલ્લાઓમાં વિસ્તારવામાં આવ્યો છે. આ એપને કારણે એવા દર્દીઓ પણ પકડમાં આવ્યા છે જેઓ સામાન્ય રીતે હોસ્પિટલ સુધી તપાસ કરાવવા જતા નથી.

AI સજ્જ X-ray મશીન: લક્ષણો વગરના ટીબીની પણ થશે ઓળખ

માત્ર સ્માર્ટફોન જ નહીં, પરંતુ હવે હેન્ડ-હેલ્ડ (હાથમાં પકડી શકાય તેવા) AI X-ray મશીનો પણ મેદાનમાં આવ્યા છે. આ કેમેરા જેવા દેખાતા ઉપકરણો સેકન્ડોમાં ફેફસાનો એક્સ-રે પાડી શકે છે. ઘણીવાર ટીબીના દર્દીઓમાં ઉધરસ શરૂ થાય તે પહેલા જ ફેફસા પર સફેદ ડાઘા દેખાવા લાગે છે.

ભારતમાં હાલમાં આવા 473 પોર્ટેબલ ઉપકરણો કાર્યરત છે અને ટૂંક સમયમાં વધુ 1,500 ઉમેરવામાં આવશે. આ મશીનો એવા ગામડાઓ માટે આશીર્વાદ સમાન છે જ્યાં એક્સ-રે મશીન તો છે પણ રેડિયોલોજિસ્ટ નથી.

જમ્યા પછી 10 મિનિટ આ કામ કરો, બ્લડ સુગર લેવલ હંમેશા રહેશે કંટ્રોલમાં

AI પોતે જ એક્સ-રે વાંચીને રિપોર્ટ તૈયાર કરી આપે છે, જેનાથી અત્યાર સુધીમાં હજારો એવા કેસો શોધી શકાયા છે જેમાં કોઈ દેખીતા લક્ષણો નહોતા.

e-Sanjeevani અને AI: ડોક્ટરોનો વધતો જતો ભરોસો

ભારતનું ટેલિમેડિસિન પ્લેટફોર્મ 'ઈ-સંજીવની' (e-Sanjeevani) હવે માત્ર વીડિયો કોલિંગ પ્લેટફોર્મ રહ્યું નથી. તેમાં હવે ક્લિનિકલ ડિસીઝન સપોર્ટ સિસ્ટમ (CDSS) ઉમેરવામાં આવી છે. આ AI મોડેલ 300 થી વધુ સામાન્ય રોગોના લક્ષણોને ઓળખી શકે છે.

જ્યારે કોઈ દર્દીના લક્ષણો સિસ્ટમમાં નાખવામાં આવે છે, ત્યારે AI ડોક્ટરને સંભવિત રોગ અને સારવારના સૂચનો આપે છે. નોંધનીય છે કે આ સિસ્ટમમાં અંતિમ નિર્ણય તો ડોક્ટરનો જ હોય છે, પરંતુ AI ફિલ્ટર તરીકે કામ કરીને ડોક્ટરનો કાર્યભાર ઘટાડે છે. અત્યાર સુધીમાં 43 કરોડથી વધુ દર્દીઓએ આ પ્લેટફોર્મનો લાભ લીધો હોવાનો અંદાજ છે. 

બીમારીઓ પર નજર રાખતી AI સિસ્ટમ

પહેલાના સમયમાં કોઈ રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો છે કે નહીં તે જાણવા માટે અધિકારીઓએ સમાચારપત્રો વાંચવા પડતા હતા. હવે, એક AI મોડેલ દેશની 13 અલગ-અલગ ભાષાઓમાં આવતા સમાચારોને સ્કેન કરે છે.

આ મોડેલ માત્ર હેડલાઇન્સ જ નહીં, પરંતુ ક્યાંક લોકો અચાનક બેભાન થઈ રહ્યા હોય કે ઝાડા-ઉલ્ટીના કેસો વધ્યા હોય તેવા નાના અહેવાલોને પણ ઓળખી લે છે. આ સિસ્ટમને કારણે એલર્ટની સંખ્યામાં 150% નો વધારો થયો છે, જેનાથી સરકાર સમયસર પગલાં લઈ શકે છે.

અંધાપો રોકવા માટે AI નો ઉપયોગ: MadhuNetrAI

AIIMS ના ડોક્ટરોએ 'MadhuNetrAI' નામની એક એપ અને ફંડસ કેમેરા સિસ્ટમ વિકસાવી છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં રેટિના (આંખનો પડદો) ડેમેજ થવાનું જોખમ વધુ હોય છે, જેને 'ડાયાબિટીક રેટિનોપેથી' કહેવાય છે. ઘણીવાર દર્દીને જ્યારે દ્રષ્ટિ ઓછી થાય ત્યારે જ ખબર પડે છે, પણ ત્યારે ઘણું મોડું થઈ ગયું હોય છે.

AI ટેકનોલોજીની મદદથી પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો પર જ દર્દીની આંખની તપાસ કરી શકાય છે. જો AI ને કોઈ ખામી દેખાય, તો જ તેને સ્પેશિયાલિસ્ટ પાસે મોકલવામાં આવે છે. આનાથી અંધાપો આવતા પહેલા જ તેની સારવાર શક્ય બને છે.

છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચતું સ્વાસ્થ્ય

ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ માત્ર એક લક્ઝરી નથી, પણ જરૂરિયાત બની ગઈ છે. TB શોધી આપતી AI એપ થી લઈને કેન્સર સ્ક્રિનિંગ સુધી, AI આજે આશા અને એએનએમ (ANM) કાર્યકરોને શક્તિશાળી બનાવી રહ્યું છે. આ ટેકનોલોજીને કારણે જ આગામી સમયમાં ભારત 'ટીબી મુક્ત ભારત' ના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ થશે.

શિયાળામાં વધારે માથું કેમ દુ:ખે છે, જાણો કારણ

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

શું 'Cough Against TB' એપ સામાન્ય લોકો વાપરી શકે છે? 

જવાબ: હાલમાં આ એપ મુખ્યત્વે આશા વર્કર્સ અને સ્વાસ્થ્ય કાર્યકરો માટે છે, જેઓ ફિલ્ડમાં જઈને શંકાસ્પદ દર્દીઓનું સ્ક્રિનિંગ કરે છે. જોકે, ભવિષ્યમાં તેને વ્યાપક સ્તરે ઉપલબ્ધ કરાવી શકાય છે.

શું AI એપ દ્વારા મળેલું રિપોર્ટ અંતિમ ગણાય? 

જવાબ: ના, AI એપ માત્ર શંકાસ્પદ કેસોની ઓળખ (Screening) કરે છે. એપમાં પોઝિટિવ સંકેત મળ્યા બાદ દર્દીને લેબોરેટરીમાં કન્ફર્મ ટેસ્ટ (જેમ કે સ્પુટમ ટેસ્ટ) માટે મોકલવામાં આવે છે.

AI એક્સ-રે મશીન સામાન્ય એક્સ-રે કરતા કેવી રીતે અલગ છે? 

જવાબ: સામાન્ય એક્સ-રે માટે રેડિયોલોજિસ્ટની જરૂર પડે છે, જ્યારે AI-સજ્જ એક્સ-રે મશીન પોતે જ સેકન્ડોમાં રિપોર્ટ વાંચીને ફેફસામાં રહેલી ખામીઓ વિશે જણાવી દે છે. આ મશીન પોર્ટેબલ હોવાથી ગામડાઓમાં લઈ જઈ શકાય છે.

શું AI એપનો ઉપયોગ કરવાથી ખર્ચ વધે છે? 

જવાબ: ઉલટું, AI એપના ઉપયોગથી ખર્ચ ઘટે છે. તે બિનજરૂરી ટેસ્ટિંગ ઘટાડે છે અને માત્ર જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓને જ આગળની સારવાર માટે રેફર કરે છે, જેનાથી સમય અને પૈસા બંનેની બચત થાય છે.

શું ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ આંખની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે? 

જવાબ: હા, લાંબા સમયથી ડાયાબિટીસ હોય તેવા દર્દીઓમાં રેટિના ડેમેજ થવાનું જોખમ રહે છે. AI આધારિત 'MadhuNetrAI' સિસ્ટમ દ્વારા હવે રેટિનાની તપાસ ખૂબ જ સરળતાથી પ્રાથમિક કેન્દ્ર પર જ થઈ શકે છે.

નાસ્તામાં આ 5 ભૂલો ભારે પડશે: આંતરડા સડવા લાગે છે, આજે જ બદલો આ આદત!

એઆઈ (AI) આધારિત હેલ્થ એપ સ્વાસ્થ્ય (Health) ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવનાર સાબિત થઇ શકે છે. જેનાથી માણસની  જીવનશૈલી સુધરી શકે છે.